03:06 26 May 2017
Efir
Politsiya Shvetsii

Tirraqi buzoq...

© AFP / JANERIK HENRIKSSON / TT NEWS AGENCY
Hodisalar
Havola olish
117362

Shvetsiyada 7 aprel kuni terrorchilik qilib 4 kishining oʻlimiga sabab boʻlgan Raxmat Akilov oʻzbekistonlik boʻlib chiqdi. Dunyoning barcha gazeta-yu jurnallari telekanallari Oʻzbekiston nomini ushbu qotil nomi bilan yonma-yon tilga oldi.

TOSHKENT, 12 apr — Sputnik. Ushbu yilning 7 aprel kuni Shvetsiyaning Stokholm shahrida terrorchi yuk mashinasini olib qochib odamlar ustiga haydagan. 4 kishi qurbon boʻlgan, ular orasida 11 yoshli bola ham bor. Teraktda 15 kishi jarohat olgan. Keyin maʼlum boʻlishicha ushbu qabih ishda oʻzbekistonlik Raxmat Akilov gumon qilinayotgan ekan.

Raxmat Akilov kim oʻzi?

OAVlarda aytilishiga koʻra u 1978 yilda Samarqandda tugʻilgan Raxmatjon Qurbonov ekan. Qandaydir sabalarga koʻra keyinchalik u imsi sharifini oʻzgartirib Raxmat Akilovga aylangan. Uning  oilasi toʻrt farzandi bor ekan, millati tojik, kasbi — payvandchi ekan.

Shvetsiyaga qanday kelib qolgani nomaʼlum. Shvetsiya politsiyasi xabariga koʻra, Akilov "Xizb ut-Tahrir" ekstremistik tashkiloti aʼzosi ekan. Dunyoda Islom xalifaligini oʻrnatishni maqsad qilgan ushbu tashkilot Oʻzbekiston, Rossiya va dunyoning koʻplab mamlakatlarida taʼqiqlangan. Shvetsiyada esa — taʼqiqlanmagan. 

Akilovni tanigan kishilar "Interfaks" agentligiga bergan xabariga koʻra, Shvetsiyada yashab yurgan vaqtlarida "Islom davlati" yollovchilari taʼsiriga tushib qolgan, hatto Suriya hududiga borib jangarilar safiga qoʻshilishga uringan. 2015 yilda Akilov Turkiya — Suriya chegarasidan oʻtmoqchi boʻlgan vaqtda qoʻlga tushgan. Uning qoʻlida Shvetsiya qochqinlik hujjati boʻlgani tufayli u Shvetsiyaga deport qilingan.

Akilov 2014 yilda Shvetsiyada Yashash guvohnomasi olish uchun murojaat qilgan, lekin u bergan maʼlumotlari bir biriga mos kelmagan. Masalan, bir safar u Oʻzbekiston qamoqxonasida 14 kun, boshqa safar 20 kun va uchinchi marta 9 kun boʻlganman deb xabar bergan. Boshqa maʼlumotlarda uning oilasi goh oʻrta hol, goh boy badavlat deb koʻrsatilgan. Maʼlumotlar bir-biriga mos kelmagani tufayli Shvetsiya migratsiya xizmati uning gaplariga ishonmagan va unga rad javobini bergan. Shundan keyin Akilov Shvetsiya hududini 4 hafta ichida tark etishi kerak boʻlgan. Lekin u bunday qilmagan.

Shvetsiya OAVlari xabariga koʻra, rad javobini olgan Akilov yashirinib yurishga majbur boʻlgan. Ishini yoʻqotgan va tushkunlikka tushib qolgan. Baʼzi xabarlarga koʻra narkotik moddalar qabul qila boshlagan. Akilov Stokholm chetida joylashgan yashirin masjidga borib turgan va oʻsha yerda "Islom davlati" yollovchilari bilan muloqotda boʻlgan. Yollovchilar unga "dalda berib turgan".

Aftonbladet xabariga koʻra Akilov tez-tez radikal islom ekstremistlari bilan muloqotda boʻlgan boʻlsada, lekin islom dini borasida chuqur bilimga ega boʻlmagan. U bilan birga masjidga borgan kishilar aytishiga qaraganda — hatto namoz oʻqishni ham bilmagan. Lekin "Suriyada bizning musulmon ogʻa-inilarimiz (ID jangarilari) toʻgʻri ish qilayapti" degan gaplarni koʻp gapirgan.

2017 yilning fevral oyida Oʻzbekistonda Akilovga nisbatan JKning diniy ekstremizm, ekstremistik tashkilotlar faoliyatida ishtirok etish kabi bandlari boʻyicha jinoiy ish qoʻzgʻatilgan va xalqaro qidiruvga berilgan. 

Yaqinda Qozogʻiston prezidenti Nursulton Nazarbayev chet elga ketib terrorchilar safiga qoʻshilgan Qozogʻiston fuqarolarini mamlakat fuqaroligidan muhrum qilinishi va ularga qaytib kelishga ruxsat berilmasligini xabar qilgan edi.

Tojikiston va Qirgʻizistonda ham terrorchi guruhlar tomonida turib turli davlatlardagi harbiy harakatlarda ishtirok etayotgan fuqarolar avtomatik tarzda fuqarolikdan mahrum qilinadi.  

Undan keyin Rossiya prezdidenti Vladimir Putin Rossiya fuqaroligini olgan (sobiq chet el fuqarolarini) ham terrorchilar safiga qoʻshilgani maʼlum boʻlgan taqdirda ularga fuqarolik berish haqidagi qaror bekor qilinishini taʼkidladi.

Ushbu mudhish voqeadan keyin dunyoning barcha gazeta-yu jurnallari, telekanallari Oʻzbekiston nomini ushbu qotil nomi bilan yonma-yon tilga oldi. Albatta, bunday "reklama" Oʻzbekiston obroʻsini oshirmadi va sayyohlarni ham jalb qilmadi.

Oʻzbekiston qonunchiligida ham shunday boʻlim bor. Unda fuqaro biror shaxs yoki boshqa davlat foydasiga ishlab jamiyat va davlat manffatlariga zarar yetkizsa, u Oʻzbekiston fuqaroligidan chiqarilishi mumkin deyilgan, lekin amalda ushbu qonun qoʻllanilgani haqida biror marta xabar qilinmagan.

Agar Oʻzbekiston huquqni saqlash organlarida terrorchilar safiga qoʻshilgan fuqarolar haqida maʼlumot boʻlsa, balkim, bundaylarni imkon qadar tezroq fuqarolikidan chiqarish kerakdir? Toki ularning qorasi Oʻzbekistonga soya solmasin…

Asosiy mavzular