Analitika

Uni zanjirband etishgandi: qullikka sotilgan odamlar soʻzlaydi

© Sputnik / Valeriy Melnikov / Fotobankka oʻtishNolegal migrantlarni aniqlash uchun Rossiya FXX xizmati reyd uyushtirdi
Nolegal migrantlarni aniqlash uchun Rossiya FXX xizmati reyd uyushtirdi - Sputnik Oʻzbekiston
23 avgust - xalqaro qul savdosi bekor qilinishi va qullik qurboniga aylanganlarni xotirlash kuni sifatida nishonlanadi. Odam savdosi rasman barcha mamlakatlarda taʼqiqlangan boʻlsa-da, ammo "qora" bozor gullab-yashnashda davom etmoqda. Afsus bilan aytish mumkin-ki, shu kechayu-kunduzda Rossiyada "qul boʻlish" nimaligini bilmagan odamlarni topish ancha mushkul...

TOSHKENT, 23 avg — Sputnik. XXI asr insoniyat uchun juda koʻp salbiy unsurlarni olib keldi: terror balosi, giyohvandlik, odam va qurol savdosi, fohishabozlik, missionerlar nayranglari…

Keyingi yillarda ayniqsa odam savdosi bilan bogʻliq jinoyatlar jiddiy tashvish va xavotirlarni keltirmoqda.

Uydan chiqqancha dom-daraksiz ketdi

Ertalabki 6.30. Moskva janubi-sharqidagi "Sadovod" bozori. Bu yerga har kuni Maxachkaladan avtobuslar qatnaydi. Ana shu avtobuslarning birida bugun Dogʻistonning Sergokalla qishlogʻida mehnat qulligida saqlangan Yaroslav Yaremchuk keladi.

AQSH Davlat kotibi Jon Kerri - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
AQSH bayonoti: Oʻzbekiston qul savdosi muammosida 2-toifadan 3-toifaga tushirildi

Yaroslavni kutib olishga "Alternativa" ("Muqobil" maʼnosida, tahr.) harakati faoli Aleksey bilan yoʻl oldim. Aynan Aleksey erkakning ozod qilinishida katta hissa qoʻshgan, deb yozadi RIA Novosti muxbiri Viktoriya Salnikova. Yaroslav omadi kulgan yigitlardan ekan — u qullikda koʻp saqlanmadi. "Shunday voqealarni bilamanki, odam 16 yil mobaynida qullikda boʻlgan. Pasporti eski, sobiq Ittifoq davrida olingan boʻlgani uchun, birorta bazada u haqida maʼlumot boʻlmagan", — deb hikoya qiladi Aleksey.

© REUTERS / Alkis KonstantinidisAfgʻonistonlik migrantlar
Afgʻonistonlik migrantlar - Sputnik Oʻzbekiston
Afgʻonistonlik migrantlar

Yaroslavni koʻp kutib qolmadik. U yonida hamrohi bilan keldi — yoʻl davomida Yaremchukning boshidan kechirganlarini tinglab kelgan haydovchi Alekseydan yordam soʻramoqchi boʻlib, qahramonimizga ergashib kelgan ekan. Haydovchi oʻn yil oldin ukasi uydan chiqib, dom-daraksiz ketganini soʻzlab berdi. "Volgogradga ketyapman degandi. Shu boʻldi qaytib kelmadi. Balki ukam ham qul savdosi qurboniga aylangandir…" — erkak oʻz gapini tugatolmadi, koʻzlaridan yosh qalqdi. Bunga oʻxshash taqdirlar oʻn minglab topiladi…

Moskvaga viloyat va chet regionlardan kelganlar, qoidaga muvofiq,  eng "zaif" qatlam hisoblanadi. Ular katta shaharlardagi hayotga moslashmagan, shu bois "otning kallasidek" maosh haqidagi chiroyli gap-soʻzlarga uchagʻon boʻlishadi.

Viktoriyaning yozishiga qaraganda, boʻlajak qullar vokzalning oʻzidayoq "talon-taroj" qilinadi. Bitta odamning bahosi — 15-20 ming rubl. "Baʼzan ularni hushidan ketguncha ichirib, oʻlikdek holatda olib ketishadi, ammo koʻpincha odamlar ixtiyoriy ravishda birga ketishga rozi boʻladilar", — deb yozadi muxbir. Qullarni hech kim aynan bir regionga biriktirmaydi — majburiy mehnatdan xuddi Kavkazda singari, Lipetsk viloyatida ham foydalanishlari mumkin.

Yaroslav Dogʻistonga oʻz xohishi bilan va birinchi marotaba borayotgani yoʻq. Besh yil oldin u Kaspiyskdagi gʻisht zavodiga ishga joylashgan edi. Uch yil ishlab, mehnati uchun 30 ming rubl haq olib, uyiga qaytdi.

Erkak pul haqida gapirar ekan, uning ovozida norozilik ohangi sezilmadi, u goʻyo oʻz maoshidan rozidek edi.

"Dogʻistonga yana bir bor borishga qaror qildim. Yana Kaspiyskka yuborishadi deb oʻylagandim. Ammo meni Sergokallaning togʻli hududida joylashgan bir gʻisht zavodiga olib kelib tashlashdi. Shart-sharoit juda ogʻir edi. Oʻtgan gal tushlikka ham suyuq, ham quyuq ovqat, besh litrlab choy (issiq edi axir) berishgan boʻlsa, endi esa… Bir safar tushlik vaqti 1,5 litrlik idishni olib borgandim, ovqat tarqatayotgan ayol menga xuddi telbaga qaragandek baqraydi. Yarmigacha toʻldirib, "boshqa yoʻq, kelma", deya oʻdagʻaylab berdi. Ikki hafta zoʻrgʻa chidadim, qochdim", — deya hikoya qiladi Yaroslav.

Ammo, qochishga kelganda, qahramonimiz yoʻl topolmay qoldi. Hujjatsiz, pulsiz, tanish bilishlarsiz qayoqqa ham borish mumkin!? Tez orada erkak qoʻlga olindi va bu gal podachilik qilishga yuborildi. Yana qochdi, ammo bu safar shunday "xoʻjayinga" tushdiki, bir yilgacha oʻsha joylarda qolib ketdi. Yaroslavning soʻnggi egasi Gadji ismli dogʻistonlik boʻldi.

"Gadji oldingi "xoʻjayinimdan" olib ketgani kelganida, "sen qoʻy boqasan, men esa — sigir", deb aytgan edi menga. Natijada, ikkala podani ham oʻzim boqishimga toʻgʻri keldi. Qoʻylar bir tomonga qarab chopadi, sigirlar ikkinchi. Qay birining ortidan yugurishni bilmayman! Kechqurun mendan talab qilishadi, axir! Gadjidan meni uyga qoʻyib yuborishini iltimos qilardim, ammo u "ikki yil ishlab bersang, qoʻyvoraman", deb rozi boʻlmasdi. Yoʻl haqini koʻtarishga, hujjatlarni tiklashimga yordam berishini aytardi. Maosh haqida esa lom-mim demasdi. Bu, albatta, meni ranjitardi, ammo qoʻlimdan nima ham kelardi? Qayoqqa qochardim — qochadigan joyim ham yoʻq edi… Biridan qochsang — ikkinchisiga tutilasan — undan ham battariga", — deb hikoya qiladi Yaroslav.

© Sputnik / Vladimir Vyatkin / Fotobankka oʻtishMolboqar podani haydab ketmoqda
Molboqar podani haydab ketmoqda - Sputnik Oʻzbekiston
Molboqar podani haydab ketmoqda

Yaroslav shu yerda Dogʻistonda tanishib qolgan bir odam haqida esladi. "U kunduzi choʻponlik qilardi, kechasi esa qochib ketmasligi uchun "xoʻjayini" uni zanjirband qilar ekan, oʻzim menga gapirib bergan".

"Gadjining uyida sigirlar sogʻiladigan ogʻilda yashaganman. Mening hatto televizorim bor edi. Bir kunda bir mahal — kechqurunlari ovqat berishardi. Baʼzan kolbasa ham tegib qolardi. Koʻpincha shoʻrva bilan siylashardi. Choʻmiladigan joy yoʻq edi. Tong sahar toʻrtdan quyosh botguncha dam olishlarsiz ezib ishlatishardi", — deydi Yaroslav.

Mahalla posboni Gadjining uyiga tekshiruvlar bilan kelib turgan. Dogʻistonlik posbonning kelishi haqida oldindan xabardor boʻlgani uchun tekshiruv kuni Yaroslavni yashirar ekan. "Qul" bu kabi hatti-harakatlarga koʻnikib ketgan emasmi, taqdirga tan berib, hatto qarshilik koʻrsatmagan. "Xoʻjayin"ning oldiga "Alternativa" faollari va politsiyachilar kelgan kuni, "quldor" ularga Yaroslavning oʻrniga qoʻyni olib ketishni taklif qilgan.

Sehr-jodu ham "ish bergan"

Majburiy mehnatning yana bir turi — intim xizmatdir. Albatta, mehnat qullariga nisbatan qizlarning narxi birmuncha yuqori, — 70-150 ming rubl atrofida. Yollovchilar ikki yoqlama ish qilishadi — Rossiyaga qizlarni olib kirish va rus qizlarini xorijga sotish bilan shugʻullanishadi.

"Ganalik bir qiz bor edi. Uni Rossiyaga olib kelib, fohishalik bilan shugʻullanishga majbur etishgan. Qizni ozod qilganimizda, vudu (sehr-jodu turi, tahr.) tufayli oʻz "egalarini" tark etishga qoʻrqqan. "Xoʻjayin" qizga "Agar qochsang, butun oilangni sehr yordamida oʻldiraman", — deya poʻpisa qilgan ekan. Koʻngilli ishchimiz bolalar oʻyinchoqlari sotiladigan doʻkondan shaqildoq xarid qilib, qizni chir aylantirib urib chiqib, "mana endi sehr-jodudan xalos boʻlding, — deb aytishga majbur boʻlgan", — deb esga oladi "Alternativa" harakati rahbari Oleg Melnikov.

Rus qizlari chet elga oʻz xohishlari bilan ketadilar. Ular qisqa muddat ichida boyib ketishni orzu qilishadi.

"Qarang-a, ayollar orasida Turkiyaga borib idish-tovoq yuvib, oyiga minglab yevro ishlash mumkinligiga ishonguvchilar bor ekan. Aslida esa, kelishlari bilan hujjatlari tortib olinadi va fohishalik qilishga majbur etiladi", — qoʻshimcha qiladi Melnikov.

Qullik va migratsiya

Zamonaviy qullik koʻrinishi xilma-xil boʻlgani bilan magʻzi bitta — insonni uning irodasiga qarshi ishlashga majbur etish. Toʻgʻri, kishiga maosh toʻlanishi ham mumkin, ammo berilayotgan oylik ish haqi uning faqat ovqatiga va ishga yetib olishiga yetarli darajada boʻladi, xolos. Rossiyaga MDH davlatlaridan kelayotgan migrantlar ana shunday holatga tushishadi koʻpincha.

Jobir toʻrt yarim yildan buyon Moskvada ishlaydi. U oʻtgan yil bir qurilish firmasiga ishga joylashguniga qadar ish beruvchilar bilan muammolarga duch kelmagan. Ishga rasman — mehnat shartnomasi orqali joylashgan. Falokat shundaki: ogʻzaki ravishda unga bir maosh vaʼda qilingan boʻlsa, hujjatda boshqa — ancha kam oylik koʻrsatilgan.

© Sputnik / Kirill Kallinikov / Fotobankka oʻtishMigrantlar uchun xostel, Moskva viloyati
Migrantlar uchun xostel, Moskva viloyati - Sputnik Oʻzbekiston
Migrantlar uchun xostel, Moskva viloyati

"Menga 5 oygacha maosh toʻlashmadi. Boshqa quruvchilar bilan birgalikda direktorning oldiga kirib, undan hech boʻlmasa ijara haqi va patent toʻlovi uchun pul soʻraganimizda, u bizga "bu senlarning muammolaring", deb javob qaytardi. Aytishiga qaraganda, bosh rahbar uning hisobiga pul oʻtkazmagan emish. Bosh rahbargacha chiqdik, natijada, pul oʻz vaqtida oʻtkazilgani oshkor boʻldi", — deya hikoya qiladi Jobir.

Oʻzbekiston chegarasi. - Sputnik Oʻzbekiston
Jamiyat
Oʻzbekistonda odam savdosi bilan shugʻullangan jinoyatchilar qoʻlga olindi
Qogʻoz boʻyicha Jobir oyiga 27 ming rubldan oylik olishi koʻrsatilgan boʻlsa-da, aslida esa yigitga butun faoliyati uchun 170 ming rubl berilishi lozim edi. Sudda buni isbotlashning iloji boʻlmadi — ogʻzaki shartnomalar hisobga oʻtmaydi.

"Bir oylik chiqimimiz 20 ming rublni tashkil qiladi — ijara haqi, patent uchun toʻlov, yoʻl harajatlari. Shularni qoplash uchun qarindosh, tanishlarimizdan qarz olganmiz. Endi esa qanday qaytarishni oʻylab, boshimiz qotyapti", — qoʻshimcha qiladi Jobir.

Sobiq ish beruvchi esa telefon qoʻngʻiroqlariga javob bermay qoʻyganiga ancha boʻlgan. U allaqachon gʻoyib boʻlgan boʻlishi ehtimolga ancha yaqin (balki Kanar orollarida dam olayotgandir bu vaqtda).

Nima qilmoq kerak?

Qullik toʻgʻrisidagi jinoiy ishlar — hamisha murakkab. Bu kabi ishlar bilan shugʻullanuvchi advokatlarga ishlab chiqilgan huquqiy asoslar kamlik qiladi. Quldorlarning "aybini" boʻyniga qoʻyib berish — juda murakkab ish.

"Moddalar xom ishlangan va oxiriga yetkazilmagan. Koʻpchilik — biz ularni kishanda saqlamaganmiz, deb aytadi! Ammo qullik tarixida qullar hech qachon bir joyga kishanlab qoʻyilmaganini, ular erkin harakatlanganini sizlarga eslatib oʻtmoqchiman. Xalqaro mehnat tashkilotida qullikni aniqlaydigan bir qancha punktlar bor — bu ruhiy va jismoniy taʼsir oʻtkazish, hujjatlardan mahrum qilish, maoshni bermaslik va hokazolardir. Ammo bunday holatlar tufayli jinoyat ishlari juda kam qoʻzgʻatilgan, oxiriga yetkazilgan ishlar esa barmoq bilan sanarli darajada", — deydi Melnikov.

Suhbadoshning soʻzlariga qaraganda, "Alternativa" faollari bir yilda 150 nafargacha odamni qullikdan xalos qiladi. Ammo bu raqam kuniga qul savdosi qurboniga aylanayotgan odamlar koʻrsatkichidan ham kam.

© Sputnik / Ilya Pitalev / Fotobankka oʻtishPolitsiyachilar Moskvadagi "Sadovod" bozorini tekshirmoqda
Politsiyachilar Moskvadagi Sadovod bozorini tekshirmoqda - Sputnik Oʻzbekiston
Politsiyachilar Moskvadagi "Sadovod" bozorini tekshirmoqda

"Odamlarni qoʻrqitishadi, doʻpposlashadi. "Quldorlarga" bandilikda saqlanayotgan odamlarni ushlab turish uchun "devor" ham shartmas. Nomaʼlum regionga olib borib, hujjatlar tortib olinsa, boʻlgani. Agar "tirik tovar" kasal boʻlib qolgudek boʻlsa, uni chalajon holatda koʻchaga haydab solishadi. Oʻzbekistonlik bir kishini 12 kun qaradik, ammo u oʻziga kelmadi, vafot etdi", — qoʻshimcha qiladi Melnikov.

Toshkent shahri - Sputnik Oʻzbekiston
Jamiyat
IIV bayonoti: Oʻzbekistonda odam savdosi darajasi pasaydi
Uzoqqa borishga ne hojat, 2012 yil Moskva shahrida bir guruh faollar Golyanovodagi oziq-ovqat mahsulotlari sotiladigan doʻkon omborxonasidan 11 kishini ozodlikka chiqargan edi. Bu voqea katta shov-shuvga aylandi, ammo buning ishga foydasi tegmadi.

"Isbot-dalillar, ekspertiza natijalari, hujjatlarni toʻplash uchun juda katta kuch sarf qildik. Odamlarni kasalxonalarga olib borib, ishchilar joylashtirilgan joy ularning sogʻligʻiga oʻta salbiy taʼsir koʻrsatganini isbotlovchi xulosalarni oldik. Oxiri nima boʻldi? Oxiri bizga bu ish yuzasidan jinoiy ish qoʻzgʻatilishi boʻyicha toʻqqiz marotaba rad javobi berildi", — deydi suhbatdosh.

Doʻkon egalari esa hamon ozodlikda.

Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala