Madaniyat

Toshkentda Hindistonning sobiq bosh vaziri - Shastri haqida film suratga olinadi

© Sputnik / Yuriy Abramochkin / Fotobankka oʻtishPremyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri, naxodyaщiysya s ofitsialnыm vizitom v SSSR, vo vremya osmotra uzbekskogo kolxoza "Kzыl Uzbekistan". 1965 g.
Premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri, naxodyaщiysya s ofitsialnыm vizitom v SSSR, vo vremya osmotra uzbekskogo kolxoza Kzыl Uzbekistan. 1965 g. - Sputnik Oʻzbekiston
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Hindiston va Pokiston oʻrtasida 1966 yilning 11 yanvarida Toshkentda boʻlib oʻtgan tinchlik muzokaralari vaqtida Hindiston Bosh vaziri Lal Bahodur Shastri kutilmaganda vafot etadi. Hodisa erishilgan tinchlik sharafiga uyushtirilgan banketdan soʻng yuz bergani tufayli, oliy darajadagi mehmon zaharlangan boʻlishi mumkinligi haqida gumonlar paydo boʻladi...

TOSHKENT, 5 mar — Sputnik, Dilshoda Rahmatova. Buyuk hind siyosatchisi Lal Bahodur Shastri haqidagi filmning ayrim lavhalari Toshkentda suratga olinadi. Bu haqda shu kunlarda "Oʻzbekkino" milliy agentligi xabar berdi.

Hindistonliklar - Sputnik Oʻzbekiston
Turizm
Oʻzbekistonda hind kinosi va musiqiy kliplari suratga olinadi
Xabarga koʻra, Mumbayning "Dimaz Agastyaa Productions Private Limited" kompaniyasi vakillari "Oʻzbekkino" agentligiga siyosatchi haqidagi qisqa metrajli filmning ayrim lavhalarini Toshkentda suratga olish toʻgʻrisida taklif bildirishgan. Taʼkidlanishicha, filmda Hindiston sobiq bosh vazirining hayoti va faoliyati, Toshkent deklaratsiyasi hamda siyosatchining Toshkentda favqulodda vafot etishi toʻgʻrisida hikoya qilinadi.

Bularning barchasi aslida qanday roʻy bergan, SSSRning tinchlik oʻrnatish boʻyicha tashabbusi nega butun dunyoda shov-shuv koʻtarilishiga sabab boʻldi va diplomatning kutilmaganda hayotdan koʻz yumishiga aslida nima sabab boʻlgani toʻgʻrisida Sputnik muxbiri bilan suhbatda ushbu tarixiy jarayon guvohlaridan biri — siyosatshunos Muhammadjon Qodirov soʻzladi.

Tinchlik oʻrnatishga Gʻarbning kuchi yetmadi

"1965 yilning avgust-sentyabr oylarida Hindiston va Pokiston oʻrtasida qurolli mojaro yuz berdi. Pokistonning munozarali hudud — Kashmir shtatining Hindistonga qarashli qismida qoʻzgʻolon koʻtarishga urinishidan boshlangan mojaro, tez orada ikki davlat oʻrtasidagi chegara oldi urushiga aylanadi.

Urush oʻta jiddiy tus olayotgandi, oʻz atom bombalariga ega bu ikki davlat bir-biriga tahdid qilishni toʻxtatmas, ular bor kuchlarini oʻrtaga tashlashgan edi. Gʻarbning raqiblarni yarashtirish uchun qilgan hech bir harakati natija bermasdi, omadsiz yakunlanar edi.

Sobiq Ittifoq oʻsha vaqtlarda Pokistondan koʻra Hindistonga doʻstroq edi. Pokiston oʻsha vaqtlarda Amerikaning SENTO boʻyicha ittifoqdoshi edi. Lekin sobiq Ittifoqning obroʻyi Amerikaniki bilan teng edi", — deydi eskpert.

Suhbatdoshning taʼkidlashicha, ikki mamlakat oʻrtasidagi urush eng qizgʻin nuqtaga yetganida, tomonlar endi buni qanday toʻxtatish yoki endi qanday yoʻl tutish kerakligi haqida oʻylanib turgan bir vaqtda, SSSR Hindiston va Pokistonni yarashtirish tashabbusi bilan chiqadi. 1966 yilning yanvarida Toshkent konferentsiyasini oʻtkazish qarori qabul qilinadi va unda bir-biri bilan urushayotgan tomonlar ishtirok etishga rozilik beradilar.

© Sputnik / Yuriy Abramochkin / Fotobankka oʻtishPremyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri s suprugoy posetili Tashkentskiy tekstilnыy kombinat
Premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri s suprugoy posetili Tashkentskiy tekstilnыy kombinat - Sputnik Oʻzbekiston
Premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri s suprugoy posetili Tashkentskiy tekstilnыy kombinat

Toshkentga uchib kelgan delegatsiyaga SSSR Vazirlar mahkamasi raisi Aleksey Kosыgin rahbarlik qilgan.

Ekspertning aytishicha, Toshkentda boʻlib oʻtgan muzokaralargacha har ikkala tomon bilan aloqada boʻlib turgan Kosыgin Hindiston tomonga ham, Pokiston tomonga ham mabodo agar ular Toshkentda bir stol atrofida jamlanishni istashmasa, Moskva har ikki davlat oʻrtasidagi muzokaralarda vositachi boʻlishga tayyorligini ham maʼlum qilgan.

Nega aynan Toshkent tanlangan edi?

Bugungi kunda Oʻzbekiston SSR, Sharof Rashidov rahbarligi davrida Oʻzbekistonning xalqaro maydondagi oʻrni haqida gap boradigan boʻlsa, siyosatchilar va ekspertlar aynan Rashidov davrida Oʻzbekistonning xalqaro sahnadagi obroʻyi oshib ketgani haqida eʼtirof etishadi. Nega deganda Hindiston bosh vaziri Lal Bahodur Shastri va Pokiston prezidenti Muhammad Ayub-xon oʻrtasida boʻlib oʻtgan muzokaralarda Oʻzbekiston SSR rahbari — Sharof Rashidov ham faol ishtirok etgan.

Sadullo Murodilloyev i Sharaf Rashidov - Sputnik Oʻzbekiston
Analitika
Sharof Rashidov siyosiy arbob sifatida jahonda qanday obroʻga ega boʻlgan? - Xos soqchi xotiralari

"Nega aynan Toshkent tanlangan edi?" degan savolga javob berar ekan, ekspert bu shahar muzokaralar uchun qulay boʻlganligini taʼkidlab oʻtdi.

Ekspertga koʻra, oʻsha vaqtda diplomatik korpuslar, elchixonalar bilan toʻlib toshgan Moskvada, razvedkachilar ham borligi ehtimoldan xoli emasdi. Toshkent esa oʻsha vaqtlarda nafaqat SSSR hududi sanalgan, balki Hindiston va Pokistonga yaqin, diplomatik korpuslardan deyarli ozod shahar boʻlgan.

Tinchlik bitimi va Shastrining favqulodda oʻlimi

Tarixiy voqea guvohi boʻlgan Qodirovning soʻzlashicha, 1966 yilning qish faslida Toshkentga Pokiston prezidenti Ayub-xon keladi.

© Sputnik / Valeriy Shustov / Fotobankka oʻtishPremyer-ministr Indii Lal Baxadura Shastri s prezidentom Pakistana Muxammedom Ayyub Xanom
Premyer-ministr Indii Lal Baxadura Shastri s prezidentom Pakistana Muxammedom Ayyub Xanom - Sputnik Oʻzbekiston
Premyer-ministr Indii Lal Baxadura Shastri s prezidentom Pakistana Muxammedom Ayyub Xanom

"Men oʻsha paytlarda talaba edim, Pokiston prezidenti va Hindiston Bosh vazirini kutib olish marosimida ishtirok etganman. Kosыgin boshchiligidagi delegatsiya Toshkentga muzokaralardan 2 kun oldin yetib kelishgan edi.

© Sputnik / Valeriy Shustov / Fotobankka oʻtishPrezident Pakistana Muxammed Ayyub Xan, premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri i predsedatel Soveta Ministrov SSSR Aleksey Nikolayevich Kosыgin
Prezident Pakistana Muxammed Ayyub Xan, premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri i predsedatel Soveta Ministrov SSSR Aleksey Nikolayevich Kosыgin - Sputnik Oʻzbekiston
Prezident Pakistana Muxammed Ayyub Xan, premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri i predsedatel Soveta Ministrov SSSR Aleksey Nikolayevich Kosыgin

Soʻngra Pokiston prezidenti Ayub-xon kelgan. Pokiston rahbari karnaylar sadosi ostida tantanali ruhda kutib olingan. Oʻshanda Ayub-xonning qanchalik hayron qolganiga guvoh boʻlganman. Karnay pokistonliklarda urushga chorlash uchun vosita ekan…

Oradan uch soat oʻtib Shastri boshchiligidagi delegatsiya kelgan. U ozgʻin jussali, vazni atigi 46 kilogramm boʻlgan kishi ekan. Goʻsht yemas ekan.

Toshkentda ikki kun qolishgan Shastri va Ayub-xon bitta zalda faqatgina kelganlarining ikkinchi kunida uchrashishdi. Bunda albatta, Kosыginning roli katta edi. U deyarli iloji boʻlmagan ishni amalga oshirdi: yarim tunga kelib Hindiston va Pokiston oʻrtasida tinchlik bitimi imzolandi.

© Sputnik / Valeriy Shustov / Fotobankka oʻtishPremyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri (sprava tretiy) vo vremya vыstupleniya na ofitsialnom otkrыtii vstrechi s prezidentom Pakistana Moxammedam Ayyubom Xanom v Tashkente
Premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri (sprava tretiy) vo vremya vыstupleniya na ofitsialnom otkrыtii vstrechi s prezidentom Pakistana Moxammedam Ayyubom Xanom v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston
Premyer-ministr Indii Lal Baxadur Shastri (sprava tretiy) vo vremya vыstupleniya na ofitsialnom otkrыtii vstrechi s prezidentom Pakistana Moxammedam Ayyubom Xanom v Tashkente

Ushbu munosabat bilan katta banket uyushtirilib, banketdan keyin bir soat oʻtib, Shastri oʻzini yomon his eta boshlagan.

Ertasiga, 1966 yilning 12 yanvar kuni omma tinchlik muzokaralari yakuniga yetgani hamda Hindiston Bosh vazirining favqulodda vafot etganligi haqida xabardor etiladi.

Shastrining oʻlimi sababi

Siyosatshunosning soʻzlariga koʻra, 12 yanvar kuni koʻplab chet el ommaviy axborot vositalari Toshkentda Hindiston va Pokiston delegatsiyalari oʻrtasida oʻtkazilgan tinchlik muzokaralari yakunlangani sharafiga uyushtirilgan banketda Lal Bahodur Shastri zaharlanganligi toʻgʻrisidagi shov-shuvli maqolalar chop etishgan.

Ular shuningdek, xizmat koʻrsatuvchi personalning bir guruhi qoʻlga olinganligi haqida xabar berishgan edi.

Sovet gazetalari esa: "SSSR Oliy kengash va Vazirlar Kengashi 1966 yil 11 yanvarda soat 1-30 da Toshkent shahrida taniqli davlat arbobi, Hindiston respublikasi bosh vaziri Lal Baxadur Shastri vafot etganligini chuqur qaygʻu bilan maʼlum qiladi", — degan xabarni oʻz sahifalarida joylashtirishgan edi.

"Tinchlik muzokaralari yakunlanganligi sharafiga uyushtirilgan banketdan soʻng Shastri oʻzini yomon his qila boshlagan va oradan bir yarim soatlarcha vaqt oʻtib favqulodda vafot etgan. Shov-shuvlar, sobiq Bosh vazirning zaharlangani haqidagi shov-shuvlar dalilsiz mish-mishlardan boshqa narsa emasdi. Shastrining yonida u oʻzini yomon his qila boshlaganda shifokorlar boʻlishgan va ular oʻlimga qattiq charchoq sabab boʻlgani haqida tibbiy xulosa berishgan", — deydi ekspert.

© Sputnik / Valeriy Shustov / Fotobankka oʻtishTraurnыy kortej s telom premyer-ministra Indii Lala Baxadura Shastri v Tashkente
Traurnыy kortej s telom premyer-ministra Indii Lala Baxadura Shastri v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston
Traurnыy kortej s telom premyer-ministra Indii Lala Baxadura Shastri v Tashkente

Suhbatdoshning soʻzlariga koʻra, 12 yanvar kuni motam marosimi tashkillashtirilgan va bunda yana talabalar ishtirok etganlar. "Shastri jasadi ortilgan tobutni Kosыgin va hind delegatsiyasi vakillaridan tashqari, yaqinlargacha Shastri bilan urushib kelgan va u bilan hatto koʻrishishdan bosh tortib kelgan Pokiston prezidenti Ayub-xon ham koʻtarib borgan edi".

© Sputnik / A. Varfolomeyev / Fotobankka oʻtishPoxoronы premyer-ministra Indii Lal Baxadur Shastri v Tashkente
Poxoronы premyer-ministra Indii  Lal Baxadur Shastri v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston
Poxoronы premyer-ministra Indii Lal Baxadur Shastri v Tashkente

Pokiston prezidenti va Kosыgin Shastrining jasadi ortilgan samolyotda Hindistonga uchishdi va u yerda dafn marosimida ishtirok etib qaytishdi, deydi suhbatdosh.

Toshkent deklaratsiyasida oʻrin tutgan fojeali holatga qaramay — Hindiston va Pokiston oʻrtasida tinchlik kelishuvi, shuningdek bunda vositachilik rolini bajargan sovet diplomatiyasi butun dunyoda katta shov-shuvga sabab boʻlgan edi. SSSRning xalqaro obroʻ-eʼtibori bir zumda kuchaydi.

Shastri esa oʻz oʻlimidan keyin "Bxarat Ratna" oliy darajadagi orden bilan mukofotlangan Hindistonning birinchi fuqarosiga aylandi. Uning xotirasiga Dehlida "Vidjay Gat" memorial majmuasi ochilgan, u oʻz hayot yoʻlini yakunlagan Toshkentda koʻchalarning biriga Shastri nomi berilgan, 1976 yilda esa,  xuddi shu shaharda uning byusti oʻrnatilgan edi.

© Sputnik / A. Varfolomeyev / Fotobankka oʻtishMemorialnaya doskam na dome-rezidentsii premyer-ministra Respubliki Indii Lala Baxadura Shastri v Tashkente
Memorialnaya doskam na dome-rezidentsii premyer-ministra Respubliki Indii Lala Baxadura Shastri v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston
Memorialnaya doskam na dome-rezidentsii premyer-ministra Respubliki Indii Lala Baxadura Shastri v Tashkente

Bugungi kunda bu joyni Hindistondan keladigan barcha mehmonlar ziyorat qilishadi.

Yangiliklar lentasi
0