Analitika

Oʻzbekistonga oʻz “xalq avtomobili” kerak

© Flickr / loubeatAvtomobil Chevrolet aveo
Avtomobil Chevrolet aveo - Sputnik Oʻzbekiston
Dmitriy Verxoturov, sharqshunos, siyosatchi, Sputnik Oʻzbekiston uchun.

Oʻzbekiston avtomobil sanoatida oʻzgarishlar kutilmoqda. 2018 yil dekabr oyida “Oʻzavtosanoat” AJ, oldingi kelishuvlarga asosan, General Motors kompaniyasidan  GM Uzbekistan qoʻshma korxonasining eng soʻnggi 10% aktsiyalarini sotib oldi.

II Rossiyskaya ekologicheskaya nedelya v Moskve - Sputnik Oʻzbekiston
Iqtisod
Oʻzbekistonda yana bir avtomobil zavodiga asos solinishi mumkin

2019 yilda “Oʻzavtosanoat” AJ Toshkentdagi dvigatellar ishlab chiqaruvchi qoʻshma korxona - GM Powertrain-Uzbekistan aktsiyalarini sotib olishga qaror qilgan. Buni avtomobil sanoatini milliylashtirish deb tushunish kerakmi yoki yangi xorijiy hamkor topish istagi deb?

Menimcha, ushbu oʻzgarishlar oʻz mahsulotini sotish strategiyasi bilan bogʻliq.

Oʻzbekiston– Koreya

Oʻzbekiston avtosanoatini – hach qanday mubolagʻasiz Oʻzbekistonning gʻururi deb aytishi mumkin. Sovet ittifoqidan Oʻzbekistonga hech qanday avtomobil sanati meros boʻlib qolmagan.

Shunday boʻlsada, Janubiy Koreyaning Daewoo kontserni yordamida Oʻzbekistonning Andijon viloyatida yilga 250  mingta avtombil ishlab chiqarishga moʻljallangan yirik avtomobil zavodi qurildi. 1996 yilda ushbu zavodda Daewoo Nexia – yengil avtomobili ishlab chiqarila boshlandi.

Prezident Uzbekistana Shavkat Mirziyoyev - Sputnik Oʻzbekiston
Iqtisod
Shavkat Mirziyoyev avtomobil sanoatidagi muammolarni sanab oʻtdi

Oʻsha vaqtlarda zavod MDH davlatlari bozori uchun avtomobil yetkazib beradi deb rejalashtirilgan edi. Dastlabki yillarda zavod aynan shu ish bilan muvaffaqiyatli shugʻullandi ham.  

1999 yilda Daewoo bankrotga uchraganidan soʻng uning avtomobil ishlab chiqaruvchi boʻlinmasi AQShning General Motors kompaniyasi ixtiyoriga oʻtdi. Ikkinchidan, 2000 yillarda Rossiyada ham bir necha xorijiy avtomobil brendlar zavodlari ochildi. Avtomobil bozorida raqobat kuchaydi.

GM bilan hamkorlik qilish natijasida Oʻzavtosanoat modellar sonini kengaytirish va 2013 yilda Xorazmda yiliga 40 ming dona avtomobil ishlab chiqarading yana bir zavod ochishga muvaffaq boʻldi.

Statistik maʼlumotlarda aytilishiga koʻra, 2017 yilda kompaniya 140 ming avtomobil ishlab chiqargan boʻlsa, 2018 yilda 226 mingta avtomobil ishlab chiqarilgan.

Kak delayut avtomobili GM Uzbekistan - Sputnik Oʻzbekiston
Iqtisod
GM Uzbekistan oʻtgan yili 135 mingdan ortiq avtomobil ishlab chiqardi

Bugungi kunda eksportga 20%ga yaqin avtomobillar joʻnatilmoqda va uning hajmi kamayib bormoqda. Lekin shunga qaramasdan, Oʻzbekistonda ishlab chiqarilayotgan avtomobillar soni oʻsib borayotganini aytib oʻtish kerak. Bundan kompaniyaning ichki bozor uchun ishlayotganini xulosa qilish mumkin.

Ichki bozor

Albatta Oʻzbekiston iqtisodi uchun avtomobillar kerak. Chunki bugungi kunda Rossiyada har 1000 kishiga 334ta, Qozogʻistonda 250ta avtomobil toʻgʻri kelsa, Oʻzbekistonda – 83ta avtomobil toʻgʻri kelmoqda.

“Oʻzavtosanoat” AJ raisi oʻrinbosari Umidjona Salimova 2021 yilda Oʻzbekistonda har 1000 kishida 237 ta avtomobil boʻlishini vaʼda bergan edi. Bu natijaga erishish uchun uch yil ichida 5,45 mln dona avtomobil ishlab chiqarish kerak “xolos”. Buning uchun, ishlab chiqarish quvvati oʻzgarmagan taqdirda, GM-Uzbekistanga 30 yil vaqt kerak boʻladi.

Partiya avtomobiley GM Uzbekistan - Sputnik Oʻzbekiston
Jamiyat
GM Uzbekistan “45 daqiqada avtomobil”  aktsiyasini eʼlon qildi

Bundan shuni xuslosa qilish mumkinki - yaqin yillar ichida Oʻzbekistonda avtomobillar bozori chaqqon boʻladi.

Bugungi kunda Oʻzbekistonda avtomobillar aholi daromadiga nisbatan qimmat. Masalan, GM Uzbekistan ishlab chiqargan eng arzon avtomobil 48 mln soʻmni tashkil qiladi. Oʻrtacha maoshi 1,5 mln. soʻm boʻlgan oila buncha pulni jamlash uchun kamida 3-4 yil vaqt kerak boʻladi.

Rossiya va Qozogʻistonda aholi neftdan olingan yuqori daromadlar tufayli aholi ommaviy ravishda import qilingan avtomobillar sotib olishga qurbi yetadi. Oʻzbekistonda hozircha aholi daromadlari bu darajada emas.

Mamlakatni ommaviy ravishda avtomobillashtirish uchun yagona yoʻl – bu avtomobilni arzonlashtirish. Yaʼni haqiqiy “xalq avtomobili” yaratish kerak. Arzon boʻlishi uchun uning barcha ehtiyot qismlari Oʻzbekistonda ishlab chiqarilgan boʻlishi kerak. Va asosiysi – uning narxi aholi daromadiga muvofiq belgilanishi kerak. Bugungi kunda Oʻzbekiston uchun narxi 1500 – 2000 dollar atrofida boʻlgan avtomobil mos kelgan boʻlardi.

Pervыe pokupateli «Nexia» poluchili svoi avtomobili - Sputnik Oʻzbekiston
Jamiyat
Avtomobil sotib olishdagi muammolarga barham beriladimi

Buning uchun hukumat ishlab chiqaruvchilarga ham xalqqa ham ochiq aytishi kerak – Hozircha shuni minib turamiz, boyib ketganimizdan keyin yaxshiroq avtomobilga oʻtamiz, - deb.

Dunyo bozorlarida xozircha bunday avtomobil yoʻq. Suzuki Maruti, Chery QQ va Tata Nano kabi avtomobillar Oʻzbekiston bozori uchun nisbatan qimmat. Demak uni oʻz qoʻli bilan yaratishga toʻgʻri keladi. Bunday avtomobil 100 % Oʻzbekistonda yaratilgan boʻlib, aynan shu bilan milliy gʻururni uygʻotishi kerak.

Maʼlumot uchun  

Dunyo tarixida “xalq avtomobili” degan nom ilk bor 1938 yilda Germaniyada paydo boʻlgan edi. Oʻshanda yosh injener Ferdinand Porshe maksimal darajada soddalashtirilgan, lekin qulay va ishonchli hamda juda arzon ikki eshikli avtomobil loyihasini ishlab chiqadi va uni bir necha avtomobil zavodlariga ishlab chiqarish uchun taklif qiladi.

Partiya avtomobiley GM Uzbekistan - Sputnik Oʻzbekiston
Iqtisod
GM Uzbekistan avtomobillari QQSdan ozod qilinadi

Mavjud zavodlar avtomobilni ishlab chiqarishga rozi boʻlmagach, unga Adolf Gitler qiziqish uygʻotadi va oʻz nutqida kelajakda har bir nemis oilasi ana shunday avtomobilni 990 reyxsmarka evaziga sotib olishiga imkon yaratishni vaʼda beradi.

Homiylar mablagʻlari va avans toʻlovlar evaziga ushbu avtomobil uchun Volfsburg shahrida alohida zavod quriladi va ungi Volkswagen – deb nom beriladi. (Volkswagen – nemis tilida “xalq avtomobili” degani) Urushdan keyin, ushbu zavodda Ferdinand Porshe yaratgan xalq avtomobili ishlab chiqarila boshlanadi. Unga Volkswagen typ 38, xalq orasida esa   Volkswagen Kafer  (qoʻngʻiz) deb nom berishadi.

Volkswagen Kafer – insoniyat tarixida eng ommaviy avtomobillardan biri hisoblanadi. 1938 -2003 yillar davomida dunyoning turli burchaklarida 25,5 mln dona VW Kafer ishlab chiqarilgan. 1999 yilda dunyoning nufuzli avtomobil ekspertlari va jurnalistlari  VW Kafer ni “20 asr avtomobili” konkursida 4 oʻrinni egallagan edi.

© WikipediaVolkswagen Typ 1 Käfer
Oʻzbekistonga oʻz “xalq avtomobili” kerak - Sputnik Oʻzbekiston
Volkswagen Typ 1 Käfer
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala