Analitika

“Biz Moskvaga toqat qilmaymiz”. Turkiya yana janjallashmoqda - endi Eron bilan

© Sputnik / Aleksey Nikolskiy / Mediabankka oʻtishPrezident RF Vladimir Putin, prezident Turtsii Redjep Tayip Erdogan i prezident Irana Xasan Ruxani (sprava nalevo) na tseremonii fotografirovaniya uchastnikov vstrechi glav gosudarstv - garantov Astaninskogo protsessa sodeystviya siriyskomu uregulirovaniyu
Prezident RF Vladimir Putin, prezident Turtsii Redjep Tayip Erdogan i prezident Irana Xasan Ruxani (sprava nalevo) na tseremonii fotografirovaniya uchastnikov vstrechi glav gosudarstv - garantov Astaninskogo protsessa sodeystviya siriyskomu uregulirovaniyu - Sputnik Oʻzbekiston
Obuna boʻlish
NovostiTelegram
Moskva bilan munosabatlarning murakkabligi fonida Anqara nima sababdan Suriya bilan bogʻliq kelishuvning yana bir muhim ishtirokchisi boʻlgan Tehron bilan munosabatlarni keskinlashtirmoqda - batafsil maqoladi.

TOSHKENT, 3 mar - Sputnik, Galiya Ibragimova. Turkiya qurolli kuchlari Idlibda Eron nazoratidagi guruhlarga raketa hujumlarini amalga oshirdi. Agar turklar Suriyaning shimoliy-gʻarbiy mintaqalarini tartibsiz oʻqqa tutishni toʻxtatmasa, eronliklar qasos bilan olish tahdid qilishmoqda. Moskva bilan munosabatlarning murakkabligi fonida Anqara nima sababdan Suriya bilan bogʻliq kelishuvning yana bir muhim ishtirokchisi boʻlgan Tehron bilan munosabatlarni keskinlashtirmoqda - RIA Novosti materialida.

Turetskiye soldatы vыpustili raketu po pozitsiyam siriyskogo pravitelstva v provintsii Idlib - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
OAV: Turkiya harbiylari ikkita Suriya samolyotini urib tushirdi

Idlib uzra yopiq osmon

Suriyaning shimoliy-gʻarbiy qismida joylashgan Idlib viloyatida vaziyat yomonlashishda davom etmoqda. Ushbu hududlarni nazorat qilish uchun olib borilgan kurashda Turkiya Suriya oppozitsiyasini ochiq qoʻllab-quvvatlab hukumat zirhli transport vositalari va havo mudofaa tizimlariga zarba bermoqda.

Bashar Asad armiyasi viloyat ustidan osmonni yopganidan keyin ham, turk dronlari alohida nishonga zarba berishni toʻxtatmadi. Shunday qilib, soʻnggi kunlarda oʻq-dorilar tashiyotgan yuk avtomobili, zirhli mashina va mototsikl havodan yoʻq qilindi. Keyinchalik maʼlum boʻlishicha, Turkiya havo mudofaasi Idlib ustida Suriyaning ikkita Su-24 qiruvchi samolyotini urib tushirgan, ammo uchuvchilar samolyotlarni tark etishga ulgurgan.

Tanki turetskoy armii v provintsii Idlib - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
Turk harbiylari Rossiya harbiy samolyotlarini oʻqqa tutdi

Rossiya Turkiyani quruqlikdagi operatsiyalarni qisqartirishga va “Hayat Tahrir ash-Sha”* jangarilarini ushbu hududdan haydab chiqarishga chaqirmoqda. Havo hujumlariga kelsak, provintsiya osmoni yopiqligi sharoitida Moskva Turkiya aviatsiyasining xavfsizligini kafolatlashdan bosh tortdi. Urushayotgan tomonlarni yarashtirish boʻyicha Rossiya markazining xabar berishicha, Suriyaning shimoliy-gʻarbiy qismida parvoz qilinmaydigan hudud toʻgʻrisidagi qaror vaziyatni keskinlashgani sababli qabul qilindi.

“Tehron Damashq emas”

Turkiyani Idlibda va qoʻshni hududlarda oʻqqa tutishlarni toʻxtatishga chaqiruvlar Eron tomonidan ham qilingan. Oʻz navbatida, Suriyadagi Asad armiyasiga harbiy yordam koʻrsatadigan Eronning maslahat markazi turk harbiylariga hujum qilmaslikka vaʼda bergan.

“Turk armiyasining boʻlinmalari mamlakatning shimoliy-gʻarbidagi Eronga qarashli koʻngillilar hududida joylashgan. Tehron oʻzini tutib turibdi va hujumni amalga oshirmayapti. Ammo Anqara nazoratidagi harbiylar bizning pozitsiyalarimiz va bazalarimizga oʻq uzishni davom etmoqda”,- deya bayonot berdi maslahat markazi.

Turtsiya otkrыla granitsы s YES dlya siriyskix bejentsev - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
Erdogʻan Yevropa ittifoqini millionlab qochqinlar haqida ogohlantirdi

Eron harbiy kuchlari turklarni Idlibda “qatʼiy oqilona va Suriya va Turk xalqlari manfaatlariga muvofiq” harakat qilishga chaqirdi. Agar Anqara ushbu signallarga eʼtibor bermasa, Islom respublikasi Suriyadagi bazalarini bombardimonlar uchun qasos olishga tayyor.

“Tehron Damashq emas, biz Moskva buni talab qilsa ham, toqat qilmaymiz va tinglamaymiz”, - deyiladi Eron maslahat markazi bayonotida.

Harbiylarning qattiq gaplaridan farqli oʻlaroq, prezident Hasan Ruhoniy shu paytgacha diplomatiya usulida ish tutyapti. Rejep Tayyib Erdogʻan bilan telefon orqali suhbatda u Idlib boʻyicha uch tomonlama uchrashuvni taklif qildi. Eron rahbarining soʻzlariga koʻra, muzokaralarning asosiy ishtirokchilari Tehron, Damashq va Anqara boʻlishi mumkin. Moskvani ushbu formatga taklif qilishning hojati yoʻq, dedi Ruhoniy. Shunga qaramay, u Rossiyaning Suriyadagi vaziyatni tartibga solishdagi muhim roli borasida bahslashmadi.

Eronning Suriyadagi manfaati

2011 yilda Suriyadagi fuqarolar urushining dastlabki kunlaridan Eron Bashar Asad tomoniga oʻtdi. Eron harbiy kuchlari Damashqqa Suriya shaharlarida muxolifatni tarqatish, soʻng “Islom davlati”ga* qarshi kurashish uchun kelgan. Ular orasida Islomiy inqilobiy soqchilar korpusining nufuzli boʻlinmalari. Shuningdek, Tehron Livanning “Hizbulloh”* harbiylashgan guruhiga ham moliyaviy yordam koʻrsatdi, u Suriya mojarosi boshlanganidan beri Suriyaning janubiy-sharqida pozitsiyalarni egallab u yerdagi Asadning muxoliflarini toʻxtatib turgan.

Eron hukumati, shuningdek, Suriya hukumatini qurol bilan taʼminlashni, razvedka maʼlumotlari va mablagʻlar bilan taʼminlashni boshladi. Mojaro davomida Eron Suriyaga energiya tashuvchilar yetkazib bergan. Suriya hududida ishlagan yagona uyali aloqa operatori Eronniki edi. Tehron yangi foydali qazilma konlarini oʻzlashtirish boʻyicha shartnomalarning katta qismini oldi. Bularning barchasini ikki mamlakatning strategik ittifoqi bilan tushuntirsa boʻladi.

Situatsiya v naselennom punkte ad-Deyr ash-Sharkiy v Sirii - Sputnik Oʻzbekiston
Siyosat
Erdogʻan Putinga Turkiyani Suriya bilan "yakkama-yakka" qoldirishni taklif etdi

Agar Suriya mojarosida Moskvaning roli hukumat kuchlarining harbiy koʻmaklash bilan cheklangan boʻlsa, Tehron boshqa barcha sohalarda Bashar Asad rejimining hayotini taʼminlagan. Natijada Eron hukumati Suriya hukumatining asosiy homiyi va himoyachisiga aylandi.

2017 yildan beri Eron Rossiya va Turkiya bilan birgalikda Suriyani hal qilish boʻyicha muzokaralarning “Ostona formatida” ishtirok etmoqda. Ushbu aloqalar tufayli Suriyadagi vaziyatni barqarorlashtirishga erishilganiga qaramay, Tehronning ularda ishtirok etishi kuzatuvchilarning tanqidiga sabab boʻldi. Ayniqsa, Isroil va AQShda. Ular Damashqda IISKning mavjudligini yahudiy davlatining xavfsizligiga toʻgʻridan-toʻgʻri tahdid deb atashdi.

Tel-Aviv va Vashington oʻz xavotirlarini bir necha bor Moskva bilan boʻlishdi va Eron qoʻshinlarining Suriya-Isroil chegarasidan chiqarilishini talab qilishdi. Binyamin Netanyahuning farmoyishiga binoan, mudofaa bahonasi bilan Tehronning Suriyadagi obʼyektlarga raketa zarbalari berildi.

Ammo Eron ham boʻsh kelmadi. Rossiya ham, Turkiya ham uzoq vaqt davomida Oyatullohlar rejimini oʻz pozitsiyalarini yumshatish va qoʻshinlarini boshqa joyga koʻchirishga koʻndira olmadilar. Ikki yil oldin Suriyadagi Eronparast kuchlar Isroil bilan chegaradan olib chiqilgan edi. Bunda ham Moskva xizmati bor. Ammo bu hududlarda Isroilni hamon gʻazablantirayotgan “Hizbulloh”* jangarilari qoldi.

“Asadning zaifligi - Eronning zaifligi”

Suriya mojarosi mobaynida Turkiya va Eron oʻrtasidagi munosabatlar barqaror boʻlib kelgan. Asad rejimining Tehronda qoʻllab-quvvatlangani ham ularni buzmadi, Anqarada esa unga qarshi edilar.

Uzoq vaqt davomida Islom Respublikasi rasmiylari Idlibda Damashqning harbiy operatsiya oʻtkazish gʻoyasini qoʻllab-quvvatlamagan, buni Innovatsion rivojlanish institutining Islom tadqiqotlari markazi boshligʻi Kirill Semyonov Tehronning Erdogʻanga qarshi chiqmaslik istagi bilan bogʻlaydi. “Idlib shahriga hujumni Suriya armiyasi oʻtgan yilning may oyida boshlagan. Shu operatsiyaning birinchi bosqichi sentyabrgacha davom etdi. Biroq Eron unda qatnashmadi. U Turkiyaga zarar yetkazmaslikka harakat qilib, faqat dekabrda qoʻshildi”, - deya tushuntiradi siyosatshunos RIA Novostiga.

“Bir necha kun oldin turklar Suriyadagi Eronparast kuchlarni bombardimon qildilar. Gap "Hizbulloh"*qarorgohi va IICK boʻlinmasi haqida ketmoqda. Taxminan 30 kishi halok boʻldi. Shu bilan birga, Tehron oʻz ishonchli vakillarining Suriyadagi koordinatalarini turklarga taqdim qilganini daʼvo qilmoqda. Ammo bu Anqarani toʻxtatmadi. Eronliklarning qasos olish tahdidi boʻsh joydan paydo boʻlmadi”, - dedi Semyonov.

Qatar universitetining Fors koʻrfazini oʻrganish markazining dotsenti, IMEMO RAN katta ilmiy xodimi Nikolay Kojanovning taʼkidlashicha, Eron va Turkiya taktik hamkorligiga qaramay, hech qachon strategik hamkor boʻlmagan. “Eronparast kuchlar Idlibga kirishganda aniq boʻldi: Tehron Asad rejimining zaiflashuviga yoʻl qoʻymaslik uchun hamma narsaga tayyor. Mantiq bu yerda oddiy: Suriya prezidentining har qanday zaifligi Eronning zaifligi sifatida qabul qilinadi. Bunga yoʻl qoʻyib boʻlmaydi. Ruhoniyning Turkiyaga nisbatan keskin munosabati shundan kelib chiqadi”, - deydi mutaxassis RIA Novostiga.

Iranskiye jenщinы nosyat zaщitnыe maski, chtobы predotvratit zarajeniye koronavirusom - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
Turkiya koronavirus tufayli Eron bilan chegaralarini yopdi

Kojanovning soʻzlariga koʻra, Idlib boʻyicha qaror avvalambor Rossiya-Turkiya kelishuvlariga bogʻliq boʻladi. Ushbu masalada ekspert Tehronga Moskvaning yordamchisi vazifasini topshiradi.

“Eron har doim Suriyada oʻz maqsadlarini koʻzlab kelgan. Asosiysi, Asad rejimini qonuniylashtirishga erishishdir. Rossiyaning diplomatik yordamisiz bunga erishib boʻlmaydi. va Suriyani tartibga solishning siyosiy yoʻlini Tehron Moskvaga badal sifatida taqdim etmoqda. Ammo bu eronliklar Rossiya hukumatini har narsada qoʻllab-quvvatlashga tayyor degani emas. "Suriya yoʻnalishi boʻyicha Rossiya va Eron parallel ravishda harakatlanmoqda. Hamkorlik darajasini strategik deb atash mumkin emas”, - deb hisoblaydi eronshunos.

Anqaradagi Siyosiy tadqiqotlar markazining mutaxassisi Orxan Gafarlining fikricha, Eron Turkiya bilan yaxshi munosabatlarni rivojlantirishdan koʻproq manfaatdor. "Anqara Gʻarbning sanktsiyalari ostida Tehron bilan savdo aloqalarini saqlab turadiganlardan biridir. Parlament saylovlaridan keyin yuzaga kelgan jiddiy ichki siyosiy vaziyat va yomonlashgan iqtisodiy vaziyatni hisobga olgan holda, Eron koʻp boʻlmagan sheriklar va birinchi navbatda Turkiya bilan munosabatlarni yomonlashishidan manfaatdor emas. Tomonlar Suriya masalasi boʻyicha keskin qarama-qarshilikni oldini olishda davom etadilar", - deb hisoblaydi ekspert.

Suriyadagi Idlib provintsiyasining Sarakeb tumanidagi turk zarba kuchlari hujumga uchradi suriya armiyasining harbiy texnikasi - Sputnik Oʻzbekiston
Foto
Suriyaning Idlib viloyatidagi vaziyat – hujum oqibatlari

Suhbatlashilgan barcha tahlilchilar Idlibning taqdiri, shuningdek, Turkiya, Rossiya va Eron oʻrtasidagi munosabatlar Putin va Erdogʻan oʻrtasidagi muzokaralar natijalariga bogʻliq boʻladi degan toʻxtamga keldilar. “Hamma Idlibdagi vaziyatni hal qilinishidan manfaatdordir. Nafaqat Suriyaning kelajagi, balki ushbu uchburchak ichidagi ikki tomonlama munosabatlarning taqdiri ham xavf ostida”, - deydi Gafarli.

*Rossiyada taqiqlangan terrorchilik tashkilotlar

Yangiliklar lentasi
0