Kolumnistlar

Nega Gʻarb aholisi oʻz vaktsinalariga ishonmay qoʻygan?

© AFP / Kena BetancurOfis kompanii Pfizer v Nyu-Yorke
Ofis kompanii Pfizer v Nyu-Yorke  - Sputnik Oʻzbekiston
Gʻarbdagi yirik vaktsina ishlab chiqaruvchi farmatsevtika kompaniyalari oʻz tarixi davomida yoʻl qoʻyilgan noqonuniy harakatlar tufayli aholi ishonchini yoʻqotgan.

Gʻarb aholisi oʻz farmasanoati ishlab chiqqan vaktsinalardan vahimaga tushib qolgan. Bir biridan qoʻrqinchli mish-mishlar yashin tezligida tarqalmoqda. Fuqarolar ommaviy ravishda vaktsina olishdan bosh tortmoqda. Aholi asosan vaktsinaning mudhish oqibatlari va ommaviy chiplashtirishdan qoʻrqmoqda.

Vaktsinatsiya protiv gepatita  - Sputnik Oʻzbekiston
Kolumnistlar
Pul bilan hal qilib boʻlmaydigan ish – nega Amerika vaktsinasiz qoldi?

Umuman, hayron qolishga oʻrin yoʻq desa ham boʻladi. Yevropada bu birinchi marotaba emas. Angliyada 18  asrda, chechak kasaliga qarshi birinchi vaktsinani oʻziga ukol qilgan fermer va uning oilasini qoʻshnilari haydab solgan ekan. Ular oʻshanda vaktsina oqibatida dum va shoxlari oʻsib chiqishidan qoʻrqishgan ekan...

Bugun qadimiy qoʻrquvlar yana avj olgan koʻrinadi. Eng katta qoʻrquv esa Britaniyaning eng badavlat hududlarida kuzatilmoqda. Aslida esa, haqiqatdan ham xavfli boʻlgan “Bill Geyts” kompaniyasi tomonidan yaratilgan vaktsina esa – Britaniyaning kambagʻal hududlarida tarqatilmoqda.

Britaniyada oʻtkazilgan soʻrovga koʻra, 86 % ota-onalar koronavirus vaktsinasi “mudhish oqibatlarga” olib kelishish mumkin deb hisoblaydi. Soʻrovda ishtirok etganlarning 50% - oʻz bolalarini emlashdan mutlaq voz kechishgan.

Fratsiyalik jurnalistlar aniqlashiga koʻra, aksariyat aholi - koronavirusga qarshi vaktsina olishga qarshi. Chunki ular – ishonishmaydi. Ular na xorijiy, na oʻz vaktsinalariga, na Sogʻliqni saqlash vazirligiga va na OAVlarga ishonishmaydi.

Germaniyada vaktsinatsiyaga qarshi boʻlganlar esa mitinglar uyushtirishmoqda. Nyu-Yorq va Los-Anjelesda esa fuqarolar norozilik namoyishlariga chiqmoqda. Amerikaning ommaviy OAVlaridan biri boʻlgan Fox News muallifi Taker Karlson “koronavirus vaktsinasi ijtimoiy nazorat vositasiga aylanishi”ni bashorat qildi.

Pervaya v mire vaktsina ot koronavirusa - Sputnik Oʻzbekiston
Jamiyat
Javoblar va savollar: Rossiya vaktsinasi tanqidchilariga

Xoʻsh, vaktsinatsiyalashga qarshi bunday jazavali munosabat boʻlishiga sabab nimada? Oʻzlarining qulay hayot tarzidan birdan chiqib ketgan, ommaviy tushkunlikka tushgan va ertangi kunga ishonchini yoʻqotgan odamlarda bu kutilgan holat boʻlishi mumkin. Lekin Asosiy sabab – tibbiyotning haddar ortiq tijoratlashishidadir.

Rossiya va Xitoyda vaktsinalar koʻp yillik anʼanaga ega boʻlgan davlat ilmiy institutlarida, laboratoriyalarida yaratiladi. Ushbu davlatalarda epidemiologiya va virusologiya sohalari uchun faqatgina hukumat javobgardir.

SSSR va XXR oʻz tarixi davomida vabo, xolera, poleiomiyelit kabi xavfli epidemiyalarni yengib oʻtib, oʻz tibbiy ilmiy tizimi va pandemiyalarga qarshi kurash anʼanalariga ega boʻlib va aholi orasida ishonch qozonib ulgurgan.

Gʻarbda esa vaziyat boshqacha. Asosiy maqsadi daromad olish boʻlgan farmatsevtika kompaniyalariga aholi har doim shubha bilan qaragan. Masalan Pfizer 1990 yillarda oʻz yangi preparatini Nigeriyalik bolalarda noqonuniy sinovdan oʻtkazishda ayblangan edi. Sinovda bir necha bola vafot etgan. Ushbu voqea tafsilotlari haqida Jon Le Karrening “Fidokor bogʻbon” romanidan bilib olsa boʻladi.

Pervaya v mire vaktsina ot koronavirusa - Sputnik Oʻzbekiston
Kolumnistlar
Yevropa ittifoqi Rossiya vaktsinasi uchun Isroil va Vengriyaga qanday tazyiq oʻtkazmoqda

Oʻshanda Nigeriya hukumati korporatsiyaga 6,9 milliar dollarlik tovon toʻlashni talab qilgan, sud jarayonida esa voqeaning turli xunuk tafsilotlari ham ochiqlangan edi. Xususan, Pfizer tomonidan bosh prokurorni “sotib olishga” urinish, bemorlar tibbiy kartalarining yoʻqolib qolishi – va boshqa holatlar kompaniyaga boʻlgan ishonchni mutlaq tushirib yuborgan edi.

2015-2016 yillarda yuzlab amerikaliklar Pfizer kompaniyasiga qarshi sudga murojaat qilgan edi. Ularning fikriga koʻra, kompaniya ishlab chiqqan antidepressant - chaqaloqlarning majruh boʻlib tugʻilishiga olib kelgan. Kompaniya ushbu arzlardan oʻzini himoya qila olgan, lekin ishonch baribir darz ketgan edi.

2019 yilda esa Pfizer ustidan yana arizalar yozildi. Daʼvogarlar aytishiga koʻra, kompaniya  dorilaridan biri inson organizmiga kantsirogen taʼsir koʻrsatar va saraton paydo boʻlishiga olib kelar ekan.

V Zabaykalye postupila test-sistema dlya opredeleniya antigena koronavirusa - Sputnik Oʻzbekiston
Koronavirusga qarshi AstraZeneca vaktsinasi sinovlari toʻxtatildi

Yana bir vaktsina ishlab chiqaruvchi - Moderna kompaniyasining esa bunday tarixi yoʻq. Bu xususiy biotexnologik kompaniya 2011 yilda AQShda tashkil qilingan. Kompaniya faoliyatining eng boshida nomaʼlum investor unga 2 milliard investitsiya kiritgan. Kompaniya kimga tegishli ekani va biror ish notoʻgʻri ketsa kim javob berishi ham - haligacha nomaʼlum.

Odatda yetakchi farmtsevtika kompaniyalar oʻz izlanishlari va faoliyati haqida tez-tez ilmiy ishlar va turli maqolalar chop etib boradi. Ularning natijasida kompaniya investorlarini aniqlash mumkin. Lekin Moderna butun faoliyati davomida hech qanday maʼlumot chop etmagan.

Amerika OAVlari uni biotex olamida “eng sirli” kompaniya deb atashmoqda. Kompaniya top menedjerlari xabar berishiga koʻra, ular ataylab stels texnologiyalari asosida faoliyat yuritishmoqda. Jurnalistlar va oddiy fuqarolar Moderna hududiga qadam bosa olmaydi. U yer harbiy bazadan ham qattiqroq qoʻriqlanadi.  

3d model koronavirusa - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
Koronavirus hech qachon yoʻq qilinmaydi – angliyalik ekspert

Ishonchga sazovor boʻlgan ilmiy OAVda Moderna haqida faqat bitta ishonchli maqola bor edi. U ham Science Magazineda 2017 yilda paydo boʻlgan. Ushbu maqola 2020 yilda deyarli toʻliq qayta toʻgʻrilab chiqilgan. U yerdagi hamma tanqidiy nuqtalar olib tashlangan. Mana shularning brachasi ishonch paydo boʻlishiga xalal bermoqda.

Eng qizigʻi Moderna kompaniyasi oʻzining 9 yilllik faoliyati davomida birorta ham vaktsina kashf etmagan, umuman hech qanday dori yoki boshqa narsa sotuvga chiqarmagan. Shu oʻrinda oʻz oʻzidan savol tugʻiladi: bu yigitlar oʻzi kim? Ular oʻz laboratoriyalarda nima bilan shugʻullanishmoqda? Nima uchun “oltin milliard” aholisi ular yaratgan birinchi mahsulot – koronavirusga qarshi vaktsinani oʻzlarida sinab koʻrishi kerak?

The New York Times  2014 yilda farmatsevtika sohasiga davlat sarmoyalari miqdori deyarli toʻxtatilganini va ozod boʻlgan boʻshliqqa xususiy korxonalar oʻzini oʻrayotgani haqida xabar qilgan edi. Xususiy sarmoyadorlar har qanday “startap”larga moliya kiritishga tayyor edilar, olimlar esa ularning istagini bajarishga. “Amerika ilmini ulkan mablagʻli milliarderlar xususiylashtirdi”, - deb yozgan edi oʻshanda gazeta.

Ispыtaniya vaktsinы Sputnik V v Venesuele: sыn Maduro stal dobrovoltsem - Sputnik Oʻzbekiston
Video
Venesuelada “Sputnik V” sinovlari: prezidentning oʻgʻli koʻngillilar qatorida – video

Eng xavtorlisi shundaki, oʻsha izlanishlarda olimlar qanday buyurtmalar olishgan, millarderlar biotexnologiya sohasidan nimalarga erishishni istagani haligacha nomaʼlum.

Ana shunday vaziyatda Kaliforniya hukumati barcha fuqarolarni majburiy vaktsinatsiya qilish haqida qonun qabul qilmoqchi boʻlayotgani – koʻplab kishilarni vahimaga tushishiga va namoyishlarga chiqishiga sabab boʻlmoqda. Chunki sinovdan oʻtmagan kompaniya tomonidan ishlab chiqilgan vaktsina biror salbiy xususiyatga ega boʻlsa – hech kim javob bermaydi.

Farmakompaniyalar esa javobgarlikdan qochishni juda yaxshi bilishadi. Bu yaqinda AQShda Saklerlar oilasi yaqqol namoyish qildi. Ular 1990 yillarda mahalliy amaldorlar va shifokorlarni oʻziga ogʻdirish oqibatida millionlab amerikaliklarni oʻz dorilariga oʻrgatib olishgan. Dorilar tarkibida opium boʻlgani va  bemorlar narkotiklarga oʻrganib qolishi keyin aniqlangan. AQShdagi “opium epidemiyasi” yuz minglar kishilarni oʻzlimiga olib kelganidan soʻng ham Saklerlarga hech narsa boʻlmadi.

Yejegodnaya press-konferentsiya prezidenta RF V. Putina - Sputnik Oʻzbekiston
Dunyoda
Putin Rossiya vaktsinasini xavfsiz va samarali deb atadi

Ular oʻz firmasi boshqaruvidan chiqishdi. Massachusets sudi Purdue Pharmani 8,3 milliard jarima toʻlashga mahkum qildi, lekin shu vaqtning oʻzida kompaniya bankrotlik eʼlon qildi. Oqibatda taʼsischi javobgarlikdan, korxona esa jarima toʻlashdan qutilib qoldi.

Rossiyada ham bir vaqtlar farmatsevtika sohasi haddan ortiq tijoratlashib ketgan edi. Isteʼmolchilar tibbiyot korxonalarini ashaddiy dushman deb bilib, ularning mahsulot va xizmatlaridan va hatto vaktsinalardan keskin voz kecha boshlashgan edi. keyinchalik, davlat miqyosida ushbu yoʻnalish jamiyatning keskin noroziligiga olib kelishini tushunib yetishdi. Axir tin vaqtda bu unchalik sezilmasa-da, epidemiologik sharoitda bunday keskinlikning oqibati juda yomon boʻlishi mumkin.

Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala