Kolumnistlar

AQSH davlat qarzi iqtisod hajmidan oshib ketdi

© REUTERS / ERIN SCOTTKapitoliy nakanune tseremonii inauguratsii Djo Baydena
Kapitoliy nakanune tseremonii inauguratsii Djo Baydena - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.03.2021
Ommaviy bankrotlik va iqtisodiy inqiroz yuz bermasligi uchun, AQSH davlat qarzi boʻyicha foiz stavkalarini imkon qadar past darajada saqlab turishi kerak.
TOSHKENT, 24 mar —Sputnik. Pandemiya bilan kurashga hukumat ulkan pul xarajat qilmoqda, lekin byudjetda ham pul kam, shuni uchun kredit bozoriga murojaat qilishga toʻgʻri keldi. Natijada AQSH davlat qarzi 28 trillion dollarga yetdi – bu esa YAIMdan koʻp. Aslida buncha koʻp qarz olish mumkinmi? Buning oqibatlari qanday boʻlishi mumkin?

Qarz chuquri

AQSH 2008 yilgi krizisdan boshlab qarzlarini oshirib kelayotgan edi. Obama davrida qarz miqdori 9 trillionga Tramp davrida 7 trillionga koʻpaydi. 2018 yilda AQSH davlat qarzi YAIMning 78%ni tashkil qildi. Jahon banki bunday hajmdagi qarzlarni juda xavfli deb ataydi.
Pervыy zamestitel predsedatelya Tsentralnogo banka Respubliki Uzbekistan Timur Ishmetov - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 17.03.2021
Davlat qarzi qayerdan kelib qayerga ketmoqda - moliya vaziri maʼlumoti
JB prognozlariga koʻra AQSH davlat qarzi 10 yildan soʻng YAIMdan oshib ketishi kerak edi. Lekin bu ancha oldin yuz berdi – pandemiya tufayli ulkan xarajatlar qilishga toʻgʻri keldi. Ayrim manbaalarga koʻra oʻtgan yil daovmida AQSH iqtisodiga salkam 9 trillion dollar kiritgan.
Natjada esa – davlat qarzi 28 trillionga yetdi va YAIMning 101 %ini tashkil qildi.Bunday vaziyat faqat Ikkinchi jahon urushidan soʻng sodir boʻlgan edi, 1946 yilda -106%.
Lekin Federal Rezerv rahbari Jerom Pauell qarz bunchalik katta boʻlib ketganida hech qanday muammo koʻrmayapti:
“Pandemiya vaqtida olingan ulkan qarzlar iqtisodiy inqirozning oldini olishga yordam berdi. Karantin, istemolchilar xarajatlarini qoplash, bushab qolgan mehmonxonalar va ishsiz turib qolgan kemalar xarajatlarini qoplash uchun foydalanildi. Arzon kreditlar ishlamayotgan korxonalar xodimlarni ishdan boʻshatmasdan saqlab qolish imkonini berdi. Ular yordamida ishsizlarga nafaqa berildi”, - deydi u.
Sobiq Moiya vaziri Larri Sammers aytishiga qaraganda, AQSH iqtisodini bu darajada qoʻllab-quvvatlash ortiqcha ish boʻlgan. “Siyosatchilar koronavirusga qarshi kurashni harbiy xarajatlarga tenglashtirishdi va iqtisodga trillionlab dollar kiritishdi. Byudjet daromalarining kamayib ketishi esa - hech kimni xavotirga solmadi”, - deydi u.

Undan ham koʻp

Davlat xazinasini toʻldirish yomonlashib borayotgani tufayli davlat obligatsiyalar chiqarish orqali yanada koʻproq qarz olishga toʻgʻri kelmoqda. Olingan pullar bilan Davlat byudjeti defitsiti qoplanmoqda.
Schetchik gosudarstvennogo dolga SSHA. 2012 god - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 12.09.2017
Dunyoda
AQSH davlat qarzi ilk bor 20 trillion dollardan oshib ketdi
2020 moliya yilida (30 sentyabrda tugagan) davlat byudjeti defitsiti 3 baravar oshib 3,1 trilion dollarni tashkil qildi. Koronavirusga qarshi qabul qilingan barcha choralarhisobga olinganidan soʻng esa – 4 trillionga yetadi. Yangiqarz olmasdan iloj yoʻq.
AQSH Federal yubdjeti Qoʻmitasi xabariga koʻra, iqtisod sekin asta tiklangan taqdirda 2025 yilga kelib AQShning davlat qarzi YAIMning 117%ini tashkil qiladi.
Hozircha bu investorlarning xavotirini uygʻotayotgani va AQShga yanada koʻproq qarsh olishga xalal berayotgani yoʻq. Chunki bu juda oson va arzon.
“Hukumat turli muddatga ega boʻlgan qimmatli qogʻozlar, obligatsiya va veksellar chiqarishda davom etmoqda. Bozor esa cheksiz, chunki bu eng xavfsiz aktiv hisoblanadi”, - deb yozmoqda The Wall Street Journal.
“Qarz goʻyoki bepuldek tuyulayapti. Hozir biz foiz stavkasi past boʻlgani tufayli koʻplab qarz olmoqdamiz, lekin bir kun kelib ularni qaytarishga toʻgʻri keladi”, - deydi senator Djon Tyun.

Keyin nima boʻladi

JP Morgan Asset Management aytishiga qaraganda qarzning oʻzi emas uning xarajatlari juda muhim.
“Hozir qarz miqdori keskin oshgani bilan, uning xarajatlari 1990 yoki 2000 yillarga nisbatan juda kam. Oʻshanda qarz YAIMning 50%idan kam miqdorini tashkil qilar byudjet esa profitsit bilan ishlar edi”, - deydi bank tahlilchisi.
Kreditlar foiz stavkalari oshib ketsa (krizis tugab va iqtisodiy oʻsish va inflyatsiyani kutish boshlanishi bilan ana shunday boʻladi) toʻlanadigan sof foiz stavkalari hozirgi 1,3 %dan 3,2 %gacha oshadi.
Bunda vaziyat murakkablashadi. Ayrim hisob-kitoblarga koʻra 2028 yilga kelib Amerikaliklar faat qarzga xizmat koʻrsatish uchun davlat byudjetining beshdan bir qismini xarajat qilishadi.
Eʼtiborli tomoni shundaki, AQSH davlat qarzining yarmi – xorijiy investorlarga tegishli va ular orasida ikkinchi oʻrinda – Xitoy. AQSH davlat qarzining 1,1 trillionlik qismi Pekin qoʻlida boʻlib, baʼzi-baʼzida u qarzlarni “rasprodaja”qilish bilan AQShni qoʻrqitadi.
Peregovorы prezidenta RF V. Putina s korolem Saudovskoy Aravii S. Al-Saudom - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 07.04.2019
Iqtisod
Neft-dollar tizimi bir kunda qulashi mumkin - Reuters
Agar ana shunday vaziyat yuz bersa Fedrezerv bozordan oʻz qimmatli qogʻozlarini sotib oladi. Bu esa AQSH qimmatli qogʻozlariga boʻlgan ishonchni saqlab qoladi (va shu bilan birga past foiz stavkalarini va kreditlarga xizmat koʻrsatish narxini), lekin bu faqat qisqa muddatda ish beradi.
Ertami kechmi investorlar AQSH oʻz qarzini qaytarib bera olishiga ishonchini yoʻqotadi va AQSH qimmatli qogʻozlarini sota boshlaydi. Shu bilan birga yuqori foiz stavkalari talab qila boshlaydi. Bu esa jiddiy iqtisodiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Foiz stavkalarini oshirish esa, hali toʻlanmagan davlat obligatsiyalari qiymatini tushirib yuboradi. Oqibatda bir qator tashkilotlar – infestfond, pensiya jamgʻarmalari, sugʻurta kompaniyalari va boshqa davlat qarzi egalari – katta yoʻqotishga uchraydi. Hammasi ulkan bankrotlik va navbatdagi iqtisodiy inqiroz bilan yakunlanadi.
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala