Madaniyat

Yetti moʻʼjiza: Oʻzbekistonning qadriga yetilmagan muzeylari

© MerosAfrasiab - muzey istorii Samarkanda
Afrasiab - muzey istorii Samarkanda - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 18.05.2021
Oʻzbekistonning xorijiy turistlar koʻp boradigan, lekin mahalliy aholi orasida ommaviy boʻlmagan yetti muzeyi haqida.
Maʼlumki, pandemiya tufayli butun dunyoda turizm sohasi 70%ga susayib ketgan.
Oʻzbekistonda ham mehmonxonalar, turistik kompaniya va muzeylar faoliyati deyarli toʻxtab qolgan, desa ham boʻladi. Bunday holatda faqat ichki turizm vaziyatni qutqarishi mumkin.
Bugun, Xalqaro muzeylar kuni munosabati bilan biz oʻzbekistonliklar diqqatini xorijiy turistlar orasida juda ommaviy boʻlgan (pandemiyadan oldin), biroq mahalliy aholi kam qiziqadigan muzeylarga qaratishni maʼqul koʻrdik. Maqolani yozishda turistik kompaniyalar hamda tajribali gidlar maslahatlaridan foydalandik.

Moʻynoq ekologiya muzeyi

Ushbu muzey dastlab oʻlkashunoslik muzeyi sifatida 1984 yilda tashkil etilgan. Oʻsha vaqtlarda Moʻynoq Orol dengizi qirgʻogʻida joylashgan port shahar boʻlgan. Aholi asosan baliqchilik bilan shugʻullangan. Moʻynoqda koʻplab baliqchi kemalar, yuqori sifatli baliq konservalar ishlab chiqaruvchi korxonalar boʻlgan. Muzey eksponatlarida ana shu davr toʻliq aks ettirilgan.
Shuningdek, ushbu muzeyda qoraqalpoq xalqining anaʼanaviy turmush tarzi, amaliy sanʼatiga bagʻishlangan boʻlim ham bor.
Muzey eksponatlarini 1960 yillarda Moʻynoqda yashab ijod qilgan rassomlar R.T.Matevosyanning Orol dengiziga bagʻishlangan kartinalari toʻldirib turadi.
Oʻz vaqtida “Dengiz ketdi”, “Qumdagi kemalar”, “Qumli prichal”, “Abadiy bogʻlangan”, “Sayozlikda”, “Umid” kabi kartinalari butun dunyo eʼtiborini Orod dengizi qurishi muammosiga qaratishga ulkan hissa qoʻshgan edi. Bugun esa ular dengizni umrida koʻrmagan yoshlarga oʻtgan davr mazaralarini koʻz oldiga olib keladi.
Ushbu eksponatlar bugun Moʻynoq ekologiya muzeyida saqlanmoqda.
Moʻynoq shahri yaqinida, “kemalar qabristoni” yonida alohida binoda joylashgan “Orol dengizi tarixi muzeyi” ham bor.
1/3
2/3
3/3
1/3
2/3
3/3

Termiz Arxeologiya muzeyi

Termiz – Oʻrta Osiyoning eng qadimiy madaniyat markazlaridan biri hisoblanadi. Bu yerda Yunon-Baqtriya askarlari qalʼa qurgan, Kushon davrida gullab yashnagan shahar boʻlgan. Termizda Kushon davriga mansub Ayritom buddoyilar ibodatxonasi qoldiqlari topilgan.
Termiz tarixi juda qadim oʻtmish – eramizdan oldingi 2-3 asrlar va eramizning boshidagi 1-2 asrlarga mansub boʻlgani tufayli, tarixiy yodgorliklarnig aksariyati – arxeologik topilmalar koʻrinishida topilgan.
Bugungi kunda ushbu muzeyda 27 000 dan ortiq eksponatlar bor. Ular orasida antik haykaltaroshlik namunalari, qurollar, idishlar, turli davrlarga mansub tangalar, buddoyi haykalchalar, tasvirlar bor. Ularning aksariyati yagona va takrorlanmasdir.
Maʼlumot uchun, Yaponiyalik taniqli tarixchi olimlar ushbu muzeyda yillab tadqiqotlar olib borishgan muhim kashfiyotlar qilishgan.
Muzeyda eksponatlar ellinizm va Baqtriya, tosh va bronza asri, Kushon madaniyati davri, Oʻrta asrlar davri, Tohariston davri, Xonlar davri (Chingiziy va Temuriylar), Amaliy sanʼat va numizmatika boʻlimi kabi yirik boʻlimlardan iborat. Termiz Arxeologiya muzeyi – Markaziy Osiyoda muqobili yoʻq muzeydir.
1/3
2/3
3/3
1/3
2/3
3/3

Fayzulla Xoʻjayevning uy muzeyi – Buxoro

Fayzulla Xoʻjayev 19 asr oxiri 20 asr boshida Buxoroda yashagan badavlat savdogarlar oilasidan boʻlgan. U oʻz vaqtida imkoni boʻlgan darajada chuqur taʼlim olgan. Keyinchalik F.Xoʻjayev jadidchilar harakatiga qoʻshilgan va buxoroda yosh buxorliklar harakatini tashkil qilgan va Buxoro amirligini tugatilishiga yordam bergan. 1924 yilda Buxoro Sovet respublikasiga keyinchalik Oʻzbekiston SSR xalq komissariatining birinchi kotibi boʻlgan.
1937 yilda Akmal Ikromov va yana 25 nafar Sovet Ittifoqining yetakchi rahbarlari bilan Moskva viloyatidagi Kommunarka posyolkasida vatan xoinligida ayblab, otib tashlangan. Keyinroq ularga “Trotskistlar” deb nom berilgan. 1965 yilda barcha ayblovlar olib tashlanib Stalin davri qurboni deb tan olingan.
Buxoroning qadimiy Gʻoziyon mahallasida joylashgan Fayzulla Xoʻjayevning uy muzeyi birinchi navbatda 19 asr oxiriga mansub Buxoro arxitektura namunasi sifatida qiziq. Badavlat savdogarning uyi katta shahar markazida ancha yirik hududni egallagan boʻlib, u tashqi (erkaklar va mehmonlar uchun) va ichki (ayollar va bolalar uchun) hovlilardan iborat.
Fayzulla Xoʻjayev uy muzeyining tashqi devorlari, ayvonlari takrorlanmas milliy naqshlar, yogʻoch oʻymakorlik namunalari bilan bezatilgan. Uyning ichida oʻsha zamon mebellari, idish-tovoqlari toʻliq tiklangan. Hovlida oshxona, mehmonxona va boshqa xonalar ham asl holida koʻrsatilgan. Ushbu koʻrgazmaga qarab 19 asrda Buxoroning badavlat oilasi turmush tarzini oʻrganish mumkin.
1/4
2/4
3/4
4/4
1/4
2/4
3/4
4/4

“Afrosiyob” muzeyi – Samarqandning siz bilmagan tarixi

Baʼzan shaharda saqlanib qolgan tarixiy yodgorliklar shunchalik ulugʻvor boʻladiki, ularning oldida arxeologik qazilmalar qandaydir kamtarin, goʻyoki unchalik muhim emasdek tuyuladi. Aslida tarixiy nuqtai nazardan ularning ahamiyati ulkan.
Samarqand tarixi muzeyi - dunyodagi eng yirik arxeologik yodgorliklardan biri boʻlgan - “Afrosiyob” qadimiy shahar qoldiqlari topilgan joyda joylashgan. Ushbu muzey 1970 yilda Samarqand shahrining 2500 yilligi arafasida ochilgan edi.
“Afrosiyob” shahar qoldiqlari hozirgi Samarqand shahrining shimoli-sharqiy tomonida joylashgan boʻlib, yer ostiga koʻmilib ketgan butun boshli shahar va uning markazida joylashgan saroydan iborat boʻlgan. Shahar va saroy bir necha mudoffa chiziqlari bilan juda yaxshi himoyalangan boʻlgan va shu sababli moʻgʻul-tatarlar hujumiga qattiq qarshilik koʻrsatgan.
13 asr boshida Chingizxon uni yer bilan yakson qilinmaganda, bugun biz Iskandar Zulqarnayn davridan allaqachon yirik shahar boʻlgan, eramizning 6-7 arslarda esa gullab yashnagan qadimiy Maroqand saroylarini oʻz koʻzimiz bilan tomosha qilishimiz mumkin boʻlardi.
1/3
2/3
3/3
1/3
2/3
3/3
Maroqand juda boy, Xitoy, Hindiston va fors davlatlari bilan savdo sotiq rivojlangan shahar boʻlgan. U yerda ilm-fan, amaliy sanʼat rivojlangan. Buni biz “Afrosiyob” shahar qoldiqlarida topilgan kommunikatsiya tizimlari, idish-tovoq, qurol boshqa buyumlar namunalaridan bilib olishimiz mumkin. Bugungi kunda tarix muzeyida 22 mingdan ortiq eksponatlar mavjud.
Ular orasida eng qadrlisi 7-8 asrlarda shahar markazida mavjud boʻlgan Ixshidlar saroyi devoriga chizilgan rangli freska suratlari fragmentlaridir. Ular orasida oq fil mingan kelin va toʻy marosimi, ommaviy ov qilish marosimi hamda xon saroyida chet ellik elchilarni tantanali qabul marosimlarini koʻrishimiz mumkin. Ushbu ajoyib rangli suratlar oradan 1200 oʻtib ham oʻz ranglar yorqinligini jozibadorligini yoʻqotmagan.
Guvohlarning aytishiga koʻra, 1956 yilda tarixchi olimlar ushbu topilmalarni topganda – ularnin naqadar yaxshi saqlanib qolganidan hayratga tushishgan ekan. Muzey ochilganidan soʻng esa- bu joy uzoq va yaqindan kelgan mutaxassislar va sayyohlar dasturiga kirtila boshladi.
Xususan, Germaniya va Frantsiyalik sayyohlar ushbu Afrosiyob tarix muzeyini sayyohlik dasturiga kiritishni qatʼiy talab qilishadi.

Qoʻqon oʻlkashunoslik muzeyi – Xudoyorxon saroyi

Qoʻqonda sayyoh uchun eng qiziq joylardan biri, bu – sobiq Xudoyorxon saroyida joylashgan Qoʻqon oʻlkashunoslik muzeyidir.
Ushbu muzeyda Qoʻqon tarixining turli davrlariga oid eksponatlar joylashgan. Bu yerda ibtidoiy jamoa tuzimi davridagi topilmalardan tortib, xonlarga uzoq yurtlardan keltirilgan sovgʻalargacha koʻrish mumkin. Muzeyda jami 30 mingdan ortiq eksponat bor.
Xudoyorxon saroyi 1863-1873 yillarda barpo etilgan. “Oʻrda” deb nom olgan saroy 4 gektar maydonni egallagan boʻlib, u 3 metrli poydevor ustiga joylashgan. Saroyga kirish darvozasi hashamdor bezatilgan. Uning peshtoqiga arab alifbosida “Buyuk Said Muhammad Xudoyor Xon” degan soʻzlar bitilgan. Darvoza ikki yonida ikki toʻp va ikki minora joylashgan.
Qurilgan vaqtida Xudoyorxon saroyida 119 ta xona boʻlib, ularning barchasi ganch, naqsh, keramik plitkalar balan hashamatli bezatilgan boʻlgan. Keyingi yillarda sodir boʻlgan voqealar natijasida saroyning katta qismi buzilib ketgan, mulki talon-taroj qilingan. Turli yillarda hozirgi kunda ushbu saroydan faqat 19 ta xona qolgan.
Qoʻqon oʻlkashunoslik muzeyda sayyohlar, bolalar uchun alohida tematik ekskursiyalar tashkil qilinadi, turli koʻrgazma va namoyishlar oʻtkaziladi.
1/3
2/3
3/3
1/3
2/3
3/3

Andijon oʻlkashunoslik muzeyi

Agar siz Andijonga tashrif buyurgan boʻlsangiz va ushbu joyning tarixi, madaniyati haqida batafsil maʼlumot olmoqchi boʻlsangiz, yagona imkoniyat bu - Andijon oʻlkashunoslik muzeyi.
Ushbu muzey shaharning eski qismida joylashgan. Muzey 1934 yilda tashkil qilingan boʻlib bugungi kunda 66 mingdan ortiq juda boy kollektsiyaga ega.
Eksponatilar arxeologik, amaliy sanʼat, entografik boʻlimlardan iborat. Shuningdek muzeyda qadimgi dunyo, oʻrta asrlar va yangi tarix boʻlimlari ham bor.
Andijon oʻlkashunoslik muzeyida ushbu diyorning buyuk namoyondasi, oʻzbek shoiri va Hindistonda oʻzbek xonlari dinastiyasi asoschisi Zahiriddin Muhammad Boburga alohida boʻlim bagʻishlangan.
1/3
2/3
3/3
1/3
2/3
3/3

Gʻalaba bogʻi va Shon-sharaf muzeyi – Toshkent

Toshkentdagi Gʻalaba bogʻi va Shon-sharaf muzeyi Ikkinchi jahon urushida erishilgan Gʻalabaning 75 yilligiga bagʻishlab 2020 yilda ochilgan edi. Muzey yangi boʻlgani sababli ham koʻpchillik u yerga hali borishga ulgurmagan.
Oʻzbekiston Respublikasining Gʻalabaga qoʻshgan hissasi aks ettirilgan.
Muzeyda front sahnalari, front ortidagi qahramonona mehnat, urush qochqinlarini qabul qilish, qahramonlar xotirasi abadiy saqlash va boshqa mavzular zamonaviy texnologiyalar yordamida keng yoritilgan.
Muzey atrofida Gʻalaba bogʻida urush yillari harbiy texnikasi, jang sahnalari, kontslager koʻrinishi, temiryoʻl vokzali va boshqa koʻplab eksponat va kompozitsiyalar oʻrin olgan.
Gʻalaba bogʻi va muzey juda emotsional harakterga ega. Bu yerga tashrif buyurgan kishi albatta urush dahshatlarini, onalar qaygʻusini, gʻalaba quvonchini va abadiy minnatdorlik his-tuygʻularini his qiladi.
© Press-slujba prezidenta UzbekistanaPamyatnik v Parke Pobedы v Tashkente
Pamyatnik v Parke Pobedы v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston
1/3
Pamyatnik v Parke Pobedы v Tashkente
© Ministerstvo oboronы UzbekistanaMaketы skulpturnыx kompozitsiy v parke Pobedы v Tashkente
Maketы skulpturnыx kompozitsiy v parke Pobedы v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston
2/3
Maketы skulpturnыx kompozitsiy v parke Pobedы v Tashkente
© Press-slujbaShavkat Mirziyoyev posetil Muzey slavы v Parke Pobedы
Shavkat Mirziyoyev posetil Muzey slavы v Parke Pobedы - Sputnik Oʻzbekiston
3/3
Shavkat Mirziyoyev posetil Muzey slavы v Parke Pobedы
1/3
Pamyatnik v Parke Pobedы v Tashkente
2/3
Maketы skulpturnыx kompozitsiy v parke Pobedы v Tashkente
3/3
Shavkat Mirziyoyev posetil Muzey slavы v Parke Pobedы
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala