Kabul, Afganistan - Sputnik Oʻzbekiston
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
AQSH qoʻshinlarini Afgʻonistondan olib chiqib ketishini eʼlon qilgach, toliblar mamlakatning deyarli barcha hududlari oʻz xatti-harakatlarini faollashtirdi. Ular kundan-kunga yangi tumanlarni oʻz nazoratiga ostiga olmoqda. Vaziyat Afgʻonistonning Oʻzbekiston va Tojikiston bilan chegaradosh hududlarida keskinlashgan.

Afgʻon qozoni qaynamoqda – Markaziy Osiyo yomon vaziyatga hozirlanmoqda

Taliban - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 28.06.2021
Chet el qoʻshinlarining Afgʻonistondan toʻliq olib chiqib ketilishidan ikki hafta oldin hukumat armiyasi va xavfsizlik kuchlari magʻlub boʻlmoqda, barcha fronlarda ortga chekinmoqda. Afgʻonistonga yaqin Markaziy Osiyo davlatlari qoʻshinlarini toʻliq shaylikka keltirdi.
TOSHKENT, 28 iyun — Sputnik. Toliblar Afgʻonistonning toʻrtdan uch qismini nazorat qilmoqda, va undan keyin ular strategik vazifani hal qilishni – “Islom emirati”*ni qurishni boshlaydigan toʻliq gʻalabasining yaqinligini his qilmoqda. Ehtimol, “shogirdlar” bitta mamlakatda hokimiyatdan koʻra koʻproq narsani istab qolar.
Tadjikskiye pogranichniki na granitse s Afganistanom - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.06.2021
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
Ellik nafardan ortiq afgʻon harbiysi Oʻzbekiston hududiga oʻtdi – TIV bayonoti
Afgʻoniston shimoli Shoʻrtepa tumani hududidagi chegara oldidagi toʻqnashuvlardan keyin 23 iyun kuni 50 nafardan ziyod afgʻon chegarachilari va qoʻlida qurol boʻlgan askarlar Oʻzbekiston hududiga “chekindi”. Ular u yerda ushlanib, qaytarib yuborildi. Oʻzbekiston TIV maʼlum qildi: “Oʻzbekiston hududiga noqonuniy kirishga qilingan har qanday urinishlar qatʼiy bartaraf etiladi, davlat chegarasini buzganlarga esa eng keskin choralar koʻriladi”.
Oʻzbekiston Afgʻoniston bilan anʼanaviy doʻstona va yaxshi qoʻshnichilik munosabatlarni asrash, betaraflikni saqlashga intilmoqda. Toshkent chegaradosh mamlakatdagi harbiy-siyosiy vaziyat rivojlanishini diqqat bilan kuzatmoqda. Afgʻoniston Islom Respublikasining shimoliy viloyatlaridagi jangovar xatti-harakatlarning ehtimoliy keskinlashishi oʻzbek chegarachilarining kuchlari va TIV bayonotlari bilan toʻxtatib boʻlmaydigan afgʻon qochoqlarining katta oqimiga olib keladi. Yaxshi qoʻshnichilik tahdid ostida.
22 iyun kuni toliblar jang bilan Tojikiston bilan chegaradagi asosiy uchastka – u orqali Janubiy va Markaziy Osiyo mamlakatlarining asosiy tovar ayirboshlashi amalga oshirilayotgan “Sherxon-Bandar” bojxona va savdo joyini egalladi.
Chegarachilar va hukumat qoʻshinlari tumtaraqay qilib yuborildi, 130 nafardan ziyod harbiy xizmatchilar tojik hududiga qochdi va ularga u yerda insoniylik va ahil qoʻshnichilik tamoyillariga koʻra qolishga ruxsat berishdi.
Afganskiy voyennыy - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 28.06.2021
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
Afgʻonistonda toliblar Tojikiston bilan chegaradagi nazorat punktini egallab oldi
Tojikiston bilan chegaradosh Qunduz va Taxar viloyatlarida sakkizda tuman va ikkita chegara nazorat punkti toliblar nazorati ostiga oʻtib ketdi. Jangarilar Afgʻonistonning Badaxshon viloyatidagi Xash tumanini ham qoʻlga kiritishdi. Jang qilayotgan Afgʻoniston bilan umumiy uzunligi 1 300 km boʻlgan chegara Tojikistonni Markaziy Osiyo mamlakatlaridan eng zaifini qiladi.

“Islom emirati”* koʻrinmoqda

Toliblar hozircha chegaradan oʻtmayapti, ammo hukumatlar bahosiga koʻra, Afgʻonistonning Taxor va Badaxshon viloyatlarida radikar guruhlar qatorida Markaziy Osiyo fuqarolari jang qilmoqda. Oʻzbekiston 2017 – 2020 yillarda Afgʻonistondan 86 nafar fuqarolarini qaytardi (janglarda qatnashishgan va Afgʻoniston maxsus kuchlari tomonidan qoʻlga olingan), yana qanchasi toliblar qolgani – noayon. Shunga oʻxshash faktlar terrorchilik harakatining Markaziy Osiyo mamlakatlaridagi taʼsiridan dalolat beradi.
May-iyun oylaridagi ziddatli hujum chogʻida toliblar Afgʻonistonning 50 ta tumanini egalladi (ilgari egallanganlaridan tashqari). Oʻtgan sutkada jangarilar Islom respublikasining turli qismlarida sakkizta tuman markazlarini oʻz nazoratiga oldi, 20 iyun kuni 11 ta uyezdni bosib olishdi, va Kobulni mamlakatning shimoliy viloyatlari bilan bogʻlovchi (Bagʻlan viloyatidagi) trassani toʻsib qoʻyishdi. Shimolda asosiy shaharlar – Mazori Sharif, Puli-Xumri, Qunduz – qamalda. Aksariyat afgʻon viloyatlarining maʼmuriy markazlari hokimiyat toliblaga tegishli tumanlar bilan “qurshalgan”. Kobulning taslim boʻlish ehtimoli yuqori. Taxor, Bagʻlan, Juzjon, Sari-Pul, Faryob, Qunduz, Balx, Parvan, Qandahor, Badgʻis viloyatlarida shakllanayotgan xalq koʻngillilari otryadlari muntazam armiya va mohir politsiyaning oʻrnini bosolmaydi.
Boyeviki dvijeniya Taliban* - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.06.2021
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
Toliblar tojik-afgʻon chegarasini nazorat qilmoqda: endi nima boʻladi?
Hukumat qoʻshinlari tez-tez jangsiz taslim boʻlmoqda (mahalliy siyosatchilar va qabila oqsoqollari qoʻshinlar bilan taslim boʻlish toʻgʻrisida bitim tuzyapti). Sari-Pul viloyatida iyun oʻrtasida toliblar “bitimga binoan” afgʻon armiyasidagi 20 ta “Xamvi” yoʻltanlamas, 50 ta armiya yuk mashinalari, 30 ta pikap, 300 ga M-16 yaqin soyli miltiq va bir necha tonna oʻq-dorilarni egallab oldi.
Amerika razvedkasi shunday xulosaga keldiki, amaldagi afgʻon hukumati chel el qoʻshinlarining olib chiqilishidan keyin olti oy oʻtib qulashi mumkin, yaʼni 2022 yil boshiga kelib. Bu optimistik variant. Bundanda yomonroq taxmin bor. Unda hukumat qoʻshinlari atigi uch oy dosh berishi aytilgan.
Voqealar eng yomon salbiy stsenariy boʻyicha rivojlanmoqda. Afgʻonistondagi jangovar harakatlar jadalligi oʻsmoqda. Hukumatning toliblar tomonidan egallab olinishi mamlakatda zoʻravonlikning avj olishiga olib kelishi muqarrar. Qolaversa, oʻttizdan ziyod raqobatlashayotgan terrorchilik guruhlarining, jumladan, davlat chegarasi mavjudligini umuman tan olmaydigan ID* va Al-Qoida* (Rossiyada taqiqlangan) sezilarli faollashishiga olib keladi. Shuning uchun jangovar harakatlarning Markaziy Osiyoga proyektsiyasini vaqt koʻrsatadi, xolos.

Prezidentlar va qoʻshinlar harakatda

Chegaradosh mamlakatlar xalqaro terrorizmning yoyilishga tish-tirnoqlari bilan qarshi turishga shaylanishmoqda. Oʻzbekiston hukumati “birodar afgʻon xalqiga har tomonlama iqtisodiy va gumanitar yordam koʻrsatishga” tayyorligini bildirdi, ammo yuzaga kelgan vaziyatda mudofaaga shay turish va qoʻshinlarning jang tayyor turishi maqsadga muvofiqdir. Oʻzbekistonda 24 iyun kuni Toshkent va Janubi-gʻarbiy maxsus harbiy okruglari hamda Havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari va Harbiy havo kuchlari harbiy qism va boʻlinmalarida qoʻqqisdan tekshiruvlar boshlandi. Bunda shaxsiy tarkib va jangovar texnikalarning shayligi tekshiruvdan oʻtadi.
Vnezapnaya proverka boyegotovnosti voorujennыx sil Uzbekistana na poligone Forish - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 25.06.2021
Jamiyat
Mudofaa vazirligi qoʻshinlar shayligini qoʻqqisdan tekshirishni boshladi
Shuningdek, "Angren" va "Termiz" umumqoʻshin dala maydonlari hududida kuch tuzilmalari oʻrtasida oʻzaro tajribalar almashish hamda harakatlarni muvofiqlashtirish, harbiy xizmatchilarning amaliy dala koʻnikmalarini takomillashtirish maqsadida batalon taktik oʻquvlari oʻtkaziladi. Shartli dushmanning ehtimoliy joylashgan hududlarga artilleriya boʻlinmalarining kuch va vositalari hamda minomyotchilar batareyasi tomonidan zarbalar beriladi.
Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkilotining birlashgan shtab xabariga koʻra, 25 iyun kuni Tashkilotga aʼzo davlatlarning mudofaa idoralari va favqulodda vaziyatlar vazirliklarining navbatchi smenalarining qoʻshma mashgʻulotlari boʻlib oʻtgan. Tashkilotning Markaziy Osiyo minqasida joylashgan aʼzo davlatlaridan birining davlat chegarasida roʻy bergan hodisani bartaraf etish mashgʻulotlari oʻtkazilgan. Mashgʻulotlar gʻoyasiga koʻra, favqulodda vaziyat terrorchilarning harakatlari oqibatida yuzaga kelgan.
Ministr oboronы RF Sergey Shoygu - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 23.06.2021
Rossiya
Shoygu Afgʻonistondagi vaziyatga baho berdi
Karshitau togʻ etagi tizmalarida 24 iyun kuni Rossiyaning Tojikistondagi 201-sonli harbiy bazasining razvedka boʻlinmalarining oʻquvlari boʻlib oʻtgan. Unga 300 nafardan ziyod harbiy xizmatchilar va 50 dona jangovar texnika jalb qilingan.
Tojikiston va Oʻzbekiston prezidentlari Emomali Rahman va Shavkat Mirziyoyev 23 iyun kuni Afgʻonistondagi vaziyat haqida gaplashdi. Bundan tashqari, Rahmon mintaqadagi harbiy-siyosiy vaziyatni Qozogʻiston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev bilan muhokama qildi. Qozogʻiston Tojikiston va Qirgʻizistonga begʻaraz harbiy-texnika yordamini bermoqchi.
22 iyun kuni Rossiya Xavfsizlik kengashi kotibi Nikolay Patrushev Dushanbeda oʻzining tojikistonlik, qozogʻistonlik va qirgʻizistonlik hamkasblari bilan afgʻon muammosiga bagʻishlangan muzokaralar oʻtkazdi. Kollektiv xavfsizlik shartnomasi tashkiloti va Shanxay hamkorlik tashkiloti (Xitoy, Rossiya, Qozogʻiston, Tojikiston, Qirgʻiziston, Oʻzbekiston, Hindiston, Pokiston aʼzo) doirasida oʻzaro hamkorlik davom etmoqda. Kreml NATO qoʻshinlarining olib chiqib ketilishi va terrorchilik guruhlarning faollashi ortidan Afgʻonistondagi vaziyat alohida eʼtiborni talab qiladi deb hisoblaydi.
Avvalroq Rossiya Mudofaa vaziri Sergey Shoygu markaziy osiyolik hamkasblari bilan muzokaralar oʻtkagandi. Rossiya va Oʻzbekiston mudofaa idoralari 2025 yilgacha harbiy sohada strategik hamkorlik dasturini tayyorlagan edi. Dushanbeda Rossiya Federatsiyasi Markaziy harbiy okrugi qoʻshinlari qoʻmondoni general-polkovnik Aleksandr Lapin va Tojikiston Respublikasi mudofaa vaziri Sherali Mirzo ikki tomonlama harbiy hamkorlik va 2021 yildagi harbiy tayyorgarlik qoʻshma tadbirlari rejalarini muhokama qildi.
Ministr oboronы RF Sergey Shoygu - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.06.2021
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
Rossiya, ODBK davlatlari va Oʻzbekiston Afgʻonistondagi vaziyatni muhokama qiladi
Qayd etish joizki, Rossiya tomoni 2014 yildan buyon yetti ming nafardan ziyod tojik harbiy mutaxassislarini tayyorlashga koʻmaklashdi, joriy yilda ular safini yana 140 tankchi va 70 minomyot nishonga oluvchilari bilan toʻldiradi. Bu Tojikiston Qurolli kuchlarining keyingi jangovar shayligining oshishiga xizmat qiladi.
Chet el qoʻshinlari olib chiqib ketilgandan keyin AQSH oʻz elchixonasini qoʻriqlash uchun Afgʻonistonda 650 harbiylarini qoldirishni rejalashtirmoqda. Koʻrinib turibdiki, Afgʻoniston davlatining amerikacha andozalar asosida tuzilgan xavfsizligi Vashingtonni qiziqtirmay qoʻygan. AQShning global tuzatishlarining salbiy oqibatlarini afgʻonlarning oʻzi va mintaqa qoʻshnilarining bartaraf etishiga toʻgʻri keladi.
Amerikanskiye soldatы - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 25.06.2021
Dunyoda
AQSH harbiylarning bir qismini Afgʻonistonda qoldiradi
* Rossiya va qator mamlakatlarda taqiqlangan terrorchilik tashkiloti
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala