Kolumnistlar

AQSH moliya vaziri defolt xavfi haqida ogohlantirdi

© Sputnik / Vladimir TrefilovDenejnыe kupyurы SSHA.
Denejnыe kupyurы SSHA. - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 27.07.2021
AQShning toʻlov qobiliyatiga shubha paydo boʻlsa, obligatsiyalar foizi oshishi, dollar kursi qulashi 1930 yillardagi “Buyuk depressiyaga” teng boʻlgan moliyaviy inqiroz kelib chiqarishi mumkin.
TOSHKENT, 27 iyul — Sputnik. Amerika davlat qarzi pandemiya davrida YAIM hajmidan oshib ketdi. Moliya vazirligi defolt xavfi haqida ogohlantirmoqda. Iqtisodiy halokat sodir boʻlmasdan oldin Kongress darhol biror chora koʻrishi kerak. Davlat qarzini yana oshirish uchun tegishli qonun qabul qilinishi kerak, aks holda kuzda oldingi qarzlarga xizmat koʻrsatish bilan muammolar kelib chiqishi mumkin. Lekin AQSH kreditorlari uning toʻlov qobiliyatiga shubha qila boshlasa nima boʻladi?

Ulkan qarz

AQSH 2008 yil iqtisodiy inqirozdan soʻng doimiy ravishda davlat qarzini oshirib kelmoqda. Obama davrida davlat qarshi 9 trillion dollarga oshgan boʻlsa Tramp davrida yana 7 trillionga oshdi. 2018 yilda davlat qarzi YAIMning 78%ini tashkil qilgan edi. Oʻshanda Jahon banki buni xavfli deb atagan edi.
Iqtisodiy prognozlarga koʻra, AQSH davlat qarzi 10 yildan soʻng YAIM hajmidan oshib ketishi kerak edi. Lekin pandemiya va uy xoʻjaliklarni qoʻllab-quvvatlashga qilingan ulkan xarajatlar tufayli bu - ancha ilgari sodir boʻldi. Mustaqil ekspertlar xulosasiga koʻra, AQSH hukumati 2020 yilda iqtisodga salkam 9 trillion dollar pul “quyishgan”. Natijada davlat qarzi YAIMdan oshib ketdi.
Kapitoliy nakanune tseremonii inauguratsii Djo Baydena - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.03.2021
Kolumnistlar
AQSH davlat qarzi iqtisod hajmidan oshib ketdi
Mart oyining oxirida – 28 trln., YAIMning 101%ni tashkil qildi va oʻsishda davom etmoqda. Ayni damda uning miqdori – 28,5 trln. Bunday ulkan qarz AQSH tarixida faqat bir marotaba – Ikkinchi jahon urushidan soʻng hosil boʻlgan edi. 1946 yilda AQSH qarzi YAIMning 106%ini tashkil qilgan edi.

Cheksiz qarz

AQSH qarzi birinchi bor yuqor “chegarasiga taqalayotgani yoʻq”. 2008 yilgi inqirozdan soʻng davlat qarzi chegarasi doimiy ravishda oshirib kelinmoqda.
2019 yilda Tramp 2021 yilning 31 iyuliga qadar davlat qarzini cheklanmagan miqdorla oshirish haqida qonun qabul qilgan edi. Iyul oxirida qarzni oshirish toʻxtatiladi. Moliya vazirligi obligatsiyalar sota olmaydi.
Lekin pandemiya xarajatlari tufayli Vashington byudjetida ulkan “tuynuk” paydo boʻlgan. 2020 yilda byudjet defitsiti 3 baravarga oshib 3,1 trln. Dollarni tashkil qildi. Barcha “koronavirus” xarajatlari hisobga olingandan soʻng summa - 4 million boʻladi. Qarzni qoplash uchun esa yana obligatsiya chiqarish kerak boʻladi.

Favqulodda choralar

Shunday qilib, Vashingtonda ikkita yoʻl bor: 31 iyulga qadar birinchisi davlat qarzi chegarasini oshirish yoki qarz olishga qoʻyilgan cheklov muddatini toʻxtatib turish. Aks holda iqtisodga “tiklab boʻlmas” zarar yetkaziladi va mamlakatni defolt kutmoqda, deydi AQSH moliya vaziri Janet Yellen.
Schetchik gosudarstvennogo dolga SSHA. 2012 god - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 12.09.2017
Dunyoda
AQSH davlat qarzi ilk bor 20 trillion dollardan oshib ketdi
Moliya vazirligi “qoʻshimcha favqulodda choralar” koʻrishi kerak boʻladi, lekin davlat gʻaznasining bunday choralar qoʻllash imkoniyati jiddiy cheklangan.
“Bu yerda bir qator faktorlar tufayli, jumladan toʻlovlarni prognoz qilish va bir necha oylik hukumat tushumlarini prognoz qilish muammolari kabi jiddiy noaniqliklar bor”, - dedi vaziryu
“Lekin yangi moliyaviy yil – 1 oktyabrga qadar davlat qarzi chegarasi oshirilmasa, qarzlarga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga putr yetkaziladi. Xususan, shu kunning oʻzida Davlat Gʻaznasi xarajatlarini 150 milliard dollarga kamaytirishi kerak boʻladi.
Xulosa shuki, moliya vaziri davlat qarzini yana rekord darajasiga qadar oshirishga harakat qilmoqda. Lekin Konrgessda buni hamma qoʻllab-quvvatlayotgani yoʻq. Demokratlar qarz chegarasini oshirish tarafdori. Respublikachilar esa Baydendan hukumat xarajatlarni va ulkan davlat qarzini kamaytirish chorasini topishni soʻrashmoqda.

Bu yaxshilikka olib kelmaydi

AQSH, yana bir bor qarz miqdorini oshirsa kerak. Iqtisodchilar esa AQSH defoltini – dunyo tugashi bilan tenglashtirishmoqda.
“Amerikaliklar oldin hech qachon bunga yoʻq qoʻyishmas edi. Bu judla xavfli hodisa boʻladi”, - deydi Maykl Feroli JPMorganning AQSH boʻicha bosh iqtisodchisi.
Faqat defolt boʻlishi mumkin degan gʻoyaning oʻzi hams bozorlarda vahima paydo qilishi mumkin. Lekin hech narsa qilmasa Gʻazna nafaqat davlat qimmatli qogʻozlarini balkim mahalliy hukumatlar qimmatli qogʻozdarini qmaammaham sota olmay qoladi. Ushbu choralar esa mavjud qarzlarga xizmat koʻrsatish uchun kerak.
2011 yilda vakillar palatasi davlat qarzi miqdorini oshirishga taʼqiq qoʻyganda, Standard & Poor’s xalqaro agentligi tarixda ilk bor AQShning suveren kredit reytingini pasaytirgan edi. Shundan soʻng fond bozori qulab tushishiga oz qolgan edi S&P 500 indeksi vakillar oʻzaro kelishib yangi qonun qabul qilganiga qadar besh kun toʻxtovsiz pastga shoʻngʻigan edi.
Peregovorы prezidenta RF V. Putina s korolem Saudovskoy Aravii S. Al-Saudom - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 07.04.2019
Dunyoda
Neft-dollar tizimi bir kunda qulashi mumkin - Reuters
CNBCmaʼlum qilishiga koʻra, kreditorlarda davlatning oʻz qarzlarini qaytarish imkoniyatga shubha paydo boʻlsa, ular Vashingtondan yanada yuqoriroq foiz talab qilishlari mumkin. Bu esa oʻz navbatida domino effektiga olib kelishi va barcha kreditlar foizi oʻsishi sodir boʻlishi mumkin- avtokreditlardan korporativ qarzlargacha.
Ushbu hodisa hech bir jarayonga barqarorlik olib kelmaydi. “Moliyaviy inqiroz kuchayadi, ish oʻrinlari va amerikaliklarning jamgʻarmalari xavf ostida qoladi. Bularning barchasi biz hali pandemiyadan soʻng tiklanib olmagan vaqtda”, - deydi Janett Yellen.
Kreditorlar soʻngii vaqtlarda AQSH hukumatining toʻlash qobiliyatini tobora tez-tez shubha ostiga qoʻyishmoqda. Biroz oldin amerikalik milliarderlardan biri, dunyodagi eng yirik xedj-fondi Bridgewater Associates asoschisi Rey Dalio uch karrali defitsit - byudjet, savdo balansi va joriy operatsiyalar defitsiti keltirib chiqarishi mumkinligini va bu xorijiy investorlarni butunlay qoʻrqitib yuborishi va bu esa oqibatda obligatsiyalar daromadlarining oshishi va dollarning keskin qulashiga olib kelishi mumkin. Bu esa haqiqiy moliyaviy inqiroz boʻladi. Uning masshtabi nafaqat 2008 yildagi krizis balkim 1930 yillardagi “Buyuk depressiyaga” teng boʻlishi mumkin.
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala