Kolumnistlar

Rus tilini cheklab, iqtisodiyotga zarar yetkazilmoqda: ekspertlar fikri

© Sputnik / Andrey Iglov / Fotobankka oʻtishRossiyskiye uchebniki po russkomu yazыku
Rossiyskiye uchebniki po russkomu yazыku - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 27.09.2021
Sobiq SSSR davlatlarida rus tiliga aslida qanday munosabatda boʻlishmoqda - Sputnik materialida.
Sovet Ittifoqi qulaganidan beri oʻttiz yil oʻtdi,yaqin xorij mamlakatlarda esa vaqti-vaqti bilan masalani koʻtarishmoqda: rus tili milliy tilning rivojlanishiga toʻsqinlik qilmoqdammi? 23 sentyabrda Qirgʻiziston prezidenti Sadir Japarov qirgʻiz tilining toʻliq ishlashi uchun rus tilida hujjat yurituvini bekor qilishni taklif qildi (hozir respublikadagi hujjatlar ikki tilda yuritiladi).
Predstavitel RUDN vыdal sertifikatы uchitelyam russkogo yazыka v Buxare - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 25.09.2021
Migratsiya
Rus tili boʻyicha sertifikatlarni Oʻzbekistonda olish mumkin
Shu bilan bir qator sobiq ittifoq davlatlari xulosaga keldi: rus tili iqtisodiy va texnik rivojlanish uchun muhim. Sobiq SSSR davlatlarida rus tilining oʻrni va unga boʻlgan munosabat qanday oʻzgarayotganini Sputnik muxbiri oʻrganib chiqdi.

Oddiy qirgʻizistonliklar – rus tili tarafdori

Prezident Japarov rasmiy ish yuritishdan rus tilini olib tashlashni taklif qilar ekan, respublikadagi yetakchi oliy oʻquv yurtlaridan biri - Yeltsin nomidagi Qirgʻiz-Rus slavyan universiteti quyidagi shior ostida ishlamoqda: "Rus tili bilan siz dunyoni zabt etasiz!. Uning olimlari tadqiqotlar eʼlon qilib, natijalari shuni koʻrsatadiki, qirgʻizistonliklarning koʻpchiligi davlatni rivojlantirish uchun rus tili zarur deb hisoblashmoqda.
"Biz soʻrov oʻtkazdik", deydi filologiya fanlari doktori, universitet professori Mamed Tagayev. - 740 kishi bilan soʻrov oʻtkazildi – ularning yoshi 30 dan 60 gacha, mamlakat viloyatlarida yashovchi odamlar. Biz Bishkek aholisi bilan soʻrov oʻtkazmadik, bu yerda rus tilidan ham, qirgʻiz tilidan ham faol foydalaniladi”.
Uchebniki dlya russkoyazыchnыx shkol v Rossiysko-Tadjikskom (slavyanskom) universitete - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 11.08.2021
Madaniyat
Yangi oʻquv yilida rus tili boʻyicha 600 mingta yangi darsliklar chop etiladi
Soʻrov natijalariga koʻra, respondentlarning 99% rus tili sifatli taʼlim olish uchun imkoniyatlarni ochadi, kasbiy oʻsishga yordam beradi va zamonaviy mehnat bozorida raqobatbardoshlikni oshiradi, deb hisoblaydi. Qolaversa, tarixan Qirgʻiziston fuqarolari uchun rus tili tashqi dunyo bilan muloqot qilish uslubiga aylandi, deb hisoblayi professor Tagayev.
"Qirgʻizistonda rus tili yangi Konstitutsiyada rasmiy maqomini saqlab qoldi", deydi u. "Mamlakatda siyosiy voqealar arafasida, vaqti-vaqti bilan rus tilini jamoat hayotidan olib tashlash kerak degan populistik bayonotlar paydo boʻlmoqda."
Aytgancha, shu yil 28 noyabriga Qirgʻizistonda Joʻqorgi Kengashiga (respublika Oliy Kengashi) navbatdan tashqari saylovlar belgilangan. Hujjatlar sohasida ehtimoliy islohotlar rus tilining maqomiga taʼsir qiladimi, degan Sputnik savoliga javob berar ekan, Mamed Tagayev taʼkidlaydi: “Hozir har bir fuqaro murojaatni rus tilida yozish huquqiga ega, bu uning konstitutsiyaviy huquqi. Shubhasiz, hujjat yurituvini qirgʻiz tiliga oʻtkazish rus tilining Qirgʻizistondagi mavqeini sezilarli darajada zaiflashtiradi”.
Torjestva v chest dnya rojdeniya Aleksandra Pushkina v Tashkente - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 07.06.2021
Madaniyat
Oleg Malginov: Rus tili oʻzbek madaniyatini jahonga tarqatishda yordam berdi
Bugungi kunda hujjatlarni rus tilida yozish, ehtimol, mamlakat aholisining 26 foizini tanlaydi. Qirgʻiziston Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2021 yil holatiga koʻra, respublikaning 6,6 million fuqarolaridan 1,7 millioni etnik qirgʻizlar emas.
"Ikki til oʻrtasidagi munosabatlarni uygʻunlashtirish vaqti keldi", - deb hisoblaydi professor Tagayev. "Qirgʻistonliklar uchun rus tili - begona emas, bu shaxsning rivojlanishi uchun va umuman davlat uchun qoʻshimcha imkoniyatlar ochib beradi, degan ishonchga kelib, qirgʻiz va rus tili oʻrtasidagi nooshkor qarama-qarshilikni olib tashlash kerak".

Qoʻshnilarda vaziyat qanday?

Bu borada qoʻshni davlat - Qozogʻiston, faol Kuat Axmetov tomonidan uyushtirilgan til reydlari bilan bogʻliq voqeaga qaramay, rus tilining rolini cheklashmoqchi emas. Aksincha, Axmetov va uning izdoshlari beshta shahardagi doʻkonlarda qozoq tilini bilish darajasini oʻrganishni tashkil qilganidan soʻng, Qozogʻiston bosh prokuraturasi jinoyatishi qoʻzgʻatilganini maʼlum qildi - Axmetov millatlararo adovatni qoʻzgʻatishda ayblandi.
Sdacha migrantami ekzamena po russkomu yazыku - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 03.06.2021
Migratsiya
Rus tilida erkin soʻzlashish va Rossiya tarixi: migrantlarga qanday talablar qoʻyildi
Axmetovning bu harakatini respublika hukumatining koʻplab vakillari qoraladi, prezident Qosim-Jomart Tokayev esa Qozogʻistonda rus tili millatlararo muloqot tili maqomiga ega ekanligini va "qonunga muvofiq, uning ishlatilishiga toʻsqinlik qilib boʻlmaydi", deb eslatdi.
Amaldagi "Qozogʻiston Respublikasi til toʻgʻrisidagi qonuni"da shunday eʼlon qilinadi: davlat tashkilotlari va ish yuritishda rus tili davlat tili (qozoq - tahr.) bilan bir qatorda rasman ishlatilishi mumkin. Fuqarolarning til borasidagi huquqlarni cheklab qoʻyish esa ularning huquqlarini buzish hisoblanadi.
“Rossiya va Qozogʻiston oʻrtasidagi chegara dunyodagi eng uzun chegaradir. Rus tili -BMTning oltita rasmiy tillaridan biridir, shuning uchun biz bu masalaga madaniyatli tarzda yondashishimiz zarur", - dedi Tokayev, shuningdek, qozoq tilini oʻrganishga intilish “oʻz kelajagini Qozogʻiston bilan bogʻlaydigan har bir kishi" uchun burch ekanligini taʼkidladi. Biroq mamlakat "radikalizmning har qanday shaklini bostirishga" tayyor.
Prezident RF V. Putin vыstupil na sessii onlayn-foruma Davosskaya povestka dnya 2021 - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 13.05.2021
Rossiya
Putin rus tilining chet elda oʻqitilishiga eʼtibor berishga chaqirdi
Yaqinda Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev ham rus tilining ahamiyati haqida fikr bildirib, mamlakatda oʻqish rus tilida olib boriladigan 340ta maktab ish faoliyat olib borayotganini eslatdi.
Oʻzbekiston rus tilini rivojlantirmoqda, u yerda hukumat mehnat migrantlariga rus tilini oʻrgatish uchun barcha xarajatlarni oʻz zimmasiga oldi. "Oʻzbekiston Bandlik vazirligi Rossiya Xalqlar doʻstligi universiteti bilan hamkorlik qiladi", - dedi Sankt-Peterburg oʻzbek milliy-madaniy avtonomiyasi rahbari Suratbek Abdurahimov Sputnik muxbiriga bergan intervyusida. "Ushbu loyiha doirasida Oʻzbekistondan 700 nafar rus tili oʻqituvchilari malaka oshirdi, endi ular mehnat migrantlarini oʻqitishi mumkin".
Oʻzbekiston hukumatining bu harakati rus tili mamlakat uchun qanchalik muhim ekanligi anglatadi, deydi Abdurahimov.
Situatsiya u aeroporta Kabula - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 31.08.2021
Afgʻonistonda vaziyat keskinlashuvi
Oʻzbek tili Afgʻonistonda rasmiy tillardan biri boʻlib qoladi - TIV
"Bu nafaqat Rossiya bilan munosabatlar haqida, balki bu yerga migratsiya darajasi, albatta, yuqori", deydi u.
- Lekin sobiq SSSRning boshqa davlatlari bilan munosabatlarni olaylik - ular bilan qanday gaplashish mumkin? Rus tili - xalqaro taʼlim, ilm-fan va ishbilarmonlik munosabatlarining tili hisoblanadi".

“Hech kim milliy tillarga qarshi emas”

Rus tili raqobatbardoshligi tufayli yaqin xorij uchun muhim ahamiyatga ega, deb hisoblaydi Mixail Osadchiy, filologiya fanlari doktori, Pushkin nomidagi davlat rus tili institutining fan boʻyicha prorektori. Uning soʻzlariga koʻra, soʻzlashuvchilar soni boʻyicha rus tili dunyoda 8-oʻrinni egallaydi, bundan tashqari, u 15ta xalqaro tashkilotda qoʻllaniladi (taqqoslash uchun: ingliz tili 23tada ishlatiladi).
Vstrecha prezidentov Rossii i SSHA V. Putina i Dj. Baydena v Jeneve - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 03.09.2021
Siyosat
Putin: Rossiya va Ukraina ertami-kechmi munosabatlarni qayta tiklaydi
Rus tili raqobatbardoshligi tufayli yaqin xorij uchun muhim ahamiyatga ega, deydi Mixail Osadchiy, filologiya fanlari doktori, Pushkin nomidagi davlat rus tili institutining fan boʻyicha prorektori. Unga koʻra, gapiruvchilar soni boʻyicha rus tili dunyoda 8 -oʻrinni egallaydi, bundan tashqari, u 15 ta xalqaro tashkilotda qoʻllaniladi (taqqoslash uchun: ingliz tili 23 tada ishlatiladi).
"Koʻp tillilik - bu zamonaviy dunyodagi mutlaq tendentsiyasi, muvaffaqiyat va raqobat ustunligining elementi", - dedi Osadchiy Sputnik muxbiriga bergan intervyusida. "Xoʻsh, agar mamlakat oʻz tilining koʻp tilli boʻlish imkoniyatini ataylab kamaytirsa, u oʻz oʻziga zarar qiladi: u ishbilarmonlik aloqalarini kamaytiradi va umuman oʻz fuqarolarining ehtiyojlariga zid keladi."
Mixail Osadchiy misol sifati Ukrainani keltiradi.
"Aslida, har qanday til oddiy ehtiyojlardan foydalanish vositasidir: maʼlumotlarni uzatish va qabul qilish, qandaydir ijtimoiy xizmatlarni olish", - tushuntiradi u. - Nega Ukraina fuqarolari rus tilidagi spektakllar borishni yoki filmlarni koʻrishni xohlaydilar? Chunki ular Rossiyaning shunday muxlislari? Yoʻq, shunchaki ularga shunday qulay. Bu har kungi trayektoriya, unga davlat aralashib, aytadi: yoʻq, sizning tilingiz nomaqbul”.
Molodoy chelovek na fone ukrainskogo flaga - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 25.08.2021
Kolumnistlar
Ukraina: inqiroz yubileyi
Baʼzi Ukraina siyosatchilarining rus tilini rad etish Rossiyaga taʼsir qiladi degan fikri asossiz, deb taʼkidlaydi Osadchiy.
"Bu Rossiyaning ichki holatiga hech qanday taʼsir koʻrsatmaydi", - deydi u. - Ammo Ukraina ichida keskinlik vujudga kelmoqda. Odamlar sunʼiy cheklovlarni yoqtirmaydi. Va shuni tushunish kerakki, koʻp tilli boʻlish soʻrovi boʻlganida, hech kim: "Keling, rus tilining hukmronligi uchun mamlakatning milliy tilini chetga suraylik", - demaydi. Bu shunchaki tenglik haqida gap ketmoqda, va bu mantiqan toʻgʻri: kimdir til oʻrganishi kerak, chet tilini oʻrganganlar qanchalik qiyinligini biladi. Bu yerda sizga shunchaki afzallik berilgan - siz bir vaqtning oʻzida ikkita tilni bilasiz, va oʻzingiz undan voz kechasiz".
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader