Kolumnistlar

Yevropa Rossiyaga toʻlashga mahkum: qimmat boʻladi

© Sputnik / Vladimir PesnyaZavod po proizvodstvu sjijennogo prirodnogo gaza "Yamal SPG" v morskom portu Sabbeta
Zavod po proizvodstvu sjijennogo prirodnogo gaza Yamal SPG v morskom portu Sabbeta - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 17.12.2021
Dunyoni qamrab olgan uzoq choʻzilgan energiya va moliyaviy inqiroz mantiqiy ravishda keyingi bosqichga oʻtdi, bunda yetarli resurslarga ega boʻlgan davlatlar dunyo xaritasini qayta tuzishni boshlaydi.
Aytgancha, bu tankar va jangovar samolyotlardan foydalanmasdan amalga oshiriladi.
AQSH Energetika maʼlumotlari boshqarmasiga (EIA) koʻra, AQSH kelasi yil boshida Avstraliya va Qatarni ortda qoldirib, suyultirilgan gaz boʻyicha dunyoning yetakchi eksportchisiga aylanmoqchi.
Bu reja masalan, gipertovushli raketa va yangi avlod yadro suv osti kemasining qabul qilinishidan kam emas – mana nima uchun.
Dekabr oyi oʻrtalarida energiya resurslari narxi rekord oʻrnatishni toʻxtatdi, biroq ular oʻzlarining tarixiy shohshupadan tushishga shoshilmayapti. Umuman Yevropada spot shartnomalar boʻyicha ming kub metr tabiiy gaz narxi 1400 $ atrofida toʻxtadi, aynan Germaniyada bir megavatt-soat elektr energiyasi narxi 200 yevrodan oshib ketdi.
Odatda Rossiya kompaniyalari taklif qilinadigan energiya resurslarini yetkazib berish boʻyicha uzoq muddatli shartnomalarning foydaliligi va afzalliklari aniq koʻrinadi. Ammo yoʻq, amaliyot shuni koʻrsatadiki, energetiklar va siyosatchilar turli xil, kesishmaydigan dunyolarda yashaydilar. Maʼlum boʻlishicha, Yevrokomissiya yaqin kelajakda uzoq muddatli shartnomalar tuzishni taqiqlaydi, aniqrogʻi, davlatlar va davlat kompaniyalari 2049 yilga qadar ularni butunlay tugatish uchun bunday tovar-pul munosabatlaridan asta-sekin voz kechishga majbur boʻladi.
Bryussel 2020 yil oxiridagi maʼlumotlarga qaraganda Yevropa tomonidan isteʼmol qilinadigan tabiiy gazning uchdan bir qismini taʼminlaydigan Rossiyaga ziyon yetkazish uchun qilinayotganini hatto yashirmayapti.
Ommaviy spot shartnomalar gʻoyasi dastlab keng jamoatchilikka byudjet xarajatlarini kamaytirish vositasi sifatida taqdim etilgan edi, chunki zamonaviy bozor nazariyasi bir martalik shartnomalar monopoliyalarning (Rossiya – deb oʻqing) shakllanishiga yoʻl qoʻymaydi va har doim narxni pasayishga olib keladi, deb taʼkidlaydi. Oʻtgan yil shuni koʻrsatdiki, hech qanday qoida aksioma deb hisoblanmaydi, biroq rusofobiyada Bryusselni endi toʻxtatib boʻlmadi.
Tashqaridan bunday hodisalar har doim oʻz-oʻzidan paydo boʻlgan deb tuyuladi, lekin bunday emas. Bozor oʻyinchilari uzoq vaqtdan beri bu juda siyosiy va iqtisodiy jihatdan bemaʼni sxemaning paydo boʻlishini kuzatdilar. Oʻz rejalarini yangi, dastlab sezilmaydigan tendentsiyalar asosida tuzishdi.
Amerikaliklarga tan berish kerak. Ochigʻi, Afgʻonistondan qochib, harbiy ishlari unchalik yaxshi yurishmayotgan AQSH global moliyaviy shamoldagi oʻzgarishlarni toʻgʻri sezdi. Albatta, geosiyosiy jihatdan ham - jahon arenasida yetarlicha resurslarga ega boʻlgan davlarlargina salohiyatli boʻladi.
2020 yilda AQSH suyultirilgan gazni eksport qiluvchi dunyodagi eng yirik uchta davlat qatoriga kirdi. Bugungi kunda faqat Avstraliya va Qatar oldinda, ular joriy yil boshidan buyon chet elga 75,8 va 73,4 mln tonna suyultirilgan gaz sotdi. Amerikaliklarning koʻrsatkichi 66,5 mln tonna yoki 91 milliard kub metrni tashkil etdi, bu juda koʻp. Bundan tashqari, AQSH yaqin oylarda barcha raqobatchilarni siqib chiqarishga tayyor.
Luiziana shtatida 5,2 mln tonna quvvatga ega Sabine Pass zavodining oltinchi navbati ishga tushirildi, shuningdek, 10 mln tonna quvvatga ega Calcasieu Pass zavodi ham foydalanishga topshiriladi. Bundan tashqari, Federal energetika sohasida tartibga solish komissiyasi (FERC) yaqinda Texasdagi Corpus Christi zavodida ishlab chiqarish hajmini oshirishni maʼqulladi. Rejalarda 2024 yilda ishga tushirish moʻljallangan butunlay yangi Golden Pass obʼyektini qurish aks etgan.
Koʻrib turganimizdek, Vashington bu masalaga juda keng qamrovli va puxtalik bilan yondashdi. Qoʻshimcha yangilik sifatida yaqinda Jo Bayden tomonidan imzolangan, Amerika mablagʻlarining chet elda yangi energiya korxonalari qurilishiga sarmoya kiritilishiga toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqni ham eslatib oʻtishimiz mumkin.
Gap goʻyoki bu atrof-muhitni muhofaza qilish, koʻmir isteʼmolini kamaytirish va "uglerodni koʻp isteʼmol qiladigan sanoat"ni qisqartirish.
Biroq, negadir u suyultirilgan gazni qabul qilish uchun qayta gazlashtirish terminallariga sarmoya kiritishni taqiqlamaydi, garchi har qanday ekolog suyultirilgan gazni tashish va aylantirish jarayonida metan sizib chiqishi sodir boʻladi, bu atmosferaga oddiy gazdan oʻnlab marta koʻproq zararli ekanligini aytadi.
Avstraliya va Qatar bu borada nima deb oʻylashlari hozircha nomaʼlum, ammo hech kim shunchaki bozordagi ulushi va foydalaridan voz kechmasligiga shubha yoʻq.
Boshqalar ham dunyoda yuzga kelgan vaziyatdagi oʻzgarishlarni tushunishdi. Masalan, Misr jahon darajasidagi oʻyinchi libosini kiyib koʻrmoqda. Yaqin-yaqingacha uning suyultirilgan gaz loyihalari toʻxtab qolgandi - avvaliga Yaqin Sharqda avj olgan arab bahori, keyinroq Turkiya bilan qarama-qarshilik tufayli. Biroq, boshqa kuni Misrning EGAS LNG kompaniyasi yil oxirigacha barcha tender bitimlarini yopgani maʼlum boʻldi, yaʼni barcha Misr suyultirilgan gazini sotdi. Eng boy uglevodorod zahiralariga ega mintaqada energiya inqirozi kuzatilmoqda va shu qadar ogʻirki, Livan bosh vaziri yaqinda Misr prezidentidan qoʻshimcha gaz yetkazib berishni rasman soʻradi, chunki mamlakat umumiy energiya taqchilligini boshdan kechirmoqda.
Qohira eksportchi maqomi beradigan imtiyozlarni juda yaxshi tushundi va bu maqsadga erishish uchun misli koʻrilmagan qadamlar tashladi. Ishlab chiqarishni oshirish uchun Misr Isroildan gaz sotib olishni boshladi - xususan, Isroilning Ashkelon portidan Misrning El-Arishiga gaz quvuri qurildi.
Misrliklar shu qadar kirishdiki, hozirda ular Kipr bilan Misrning suyultirish terminallariga tabiiy gaz keladigan boshqa avtomobil yoʻlini qurish boʻyicha muzokaralar olib bormoqda. Biroq, ajablanarli joyi yoʻq - talab va osmondagi narxlar taklifni keltirib chiqaradi.
Rossiya-chi, nahotki, biz yana hamma narsani oʻtkazib yubordik?
Aslo. Yaqinda “Novatek” xorijiy investorlar bilan umumiy qiymati 20 mlrd $dan ortiq boʻlgan shartnoma tuzdi. "Arktik CPG - 2" qoʻshma loyihasi umumiy quvvati 19,5 mln tonna yoki 27 mlrd kub metr boʻlgan Salmanovskoye va Shtormovoye konlaridatabiiy gazini suyultirish zavodini qurishni nazarda tutadi. Barcha uchta ishlab chiqarish liniyasi 2025 yilga kelib ishga tushadi va Yamalda ishlab chiqarilgan SPG miqdorini ikki baravar oshiradi.
Bugungi suhbatimiz boshiga qaytsak, taʼkidlaymizki, AQSH Avstraliya va Qatar kabi Osiyoni asosiy bozor sifatida, sanoat va demografik jihatdan anʼanaviy ravishda tez oʻsib borayotgan sifatida koʻradi. Rossiyaga Yevropa qoladi, shuning uchun oʻsha ruslarga rejadan ortiqcha toʻlashga majbur boʻladi. Sabab hech kim boshqa suyultirilgan gazni Yevropaga ommaviy ravishda olib kirishni rejalashtirmagani uchun.
Tasdiq sifatida yangi faktni keltirish mumkin. “Coral Fungia” gaz tashuvchi bir kun avval Klaypeda portiga yetib keldi va bir hafta ichida Litvaga Rossiya yoqilgʻisining ikkinchi partiyasini yetkazib berdi. Oʻsha Litvaga, ayni paytda Boltiqboʻyidagi ikki qoʻshnisi uni Rossiya va Belarusdan elektr energiyasi tranzitini tiklashga majburlamoqda.
Yevropa shunchaki mamlakatimiz bilan hamkorlik qilishga mahkum - va u hozirgi tendentsiyalarni hisobga olgan holdakamida bir tomon uchun foydali boʻladi.
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala