Kolumnistlar

Rossiya Yevropani muzlatishiga hojat yoʻq - buni ularning oʻzi uddalaydi

© AP Photo / Jens MeyerAES v Germanii
AES v Germanii - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 24.12.2021
Yil oxiriga qadar Germaniyada 3ta AES va 11ta IESni, Frantsiyada 2ta AES yopilmoqda. Yevropaga qishki sovuq bilan birgalikda toʻgʻri maʼnoda qorongʻu kelajak ham yaqinlashayotgandek...
Gʻarb ommaviy axborot vositalari anchayin xavotirda. Maʼlum boʻlishicha, Germaniya hukumati tom maʼnoda yaqin kunlarda mamlakatda qolgan oltita atom elektr stantsiyasidan uchtasini toʻxtatar ekan.
Aftidan, ekologiyadan tashvishlanayotgan dunyo hamjamiyati xursand boʻlishi kerak edi, ammo bunday boʻlmadi. Xorijiy nashrlar sarlavhalarining koʻpchiligi juda gʻamgin xarakterda. Energetika, moliya ekspertlari fikrlariga koʻra, Berlin yashil ambitsiyalarini namoyish qilish uchun eng nomaqbul vaqtni tanlagan.
Germaniya - Yevropaning asosiy iqtisodiyoti. Uning hajmi toʻrt trillion dollardan ortiq mablagʻni tashkil etadi. Germaniya-Yevropa kollektiv iqtisodiyotining ishonchliligini muvozanatlashtiradigan va kafolatlaydigan poydevor va uni oldinga undaydigan lokomotividir. Shu sababli, barcha manfaatdor oʻyinchilar Berlin tomonidan amalga oshirilayotgan loyihalarni juda katta eʼtibor bilan kuzatib boradi. Natijasi esa, hech qanday istisnosiz barcha qoʻshnilari va savdo sheriklarini ushlab olgan holda aylana boʻylab tarqaladi.
Tashvishlanarlisi Grohnde, Gundremmingen S va Brokdorf - uchta AESlarining toʻxtatilishi haqidagi fakt emas (bu allaqachon rejalashtirilgan edi), balki buning uchun tanlangan vaqtda.
Koʻpgina mamlakatlar hukumatlari va byudjetlari uchun 2021 yil minor notada tugaydi. Jahon iqtisodiyoti va ob-havo sharoitini tiklashga urinishlar energiya narxining misli koʻrilmagan tarzda oshishiga olib keldi. Bu mantiqan bir yil avvalgidan bir necha baravar yuqori doimiy taqchillik, zaxiralar etishmasligi va elektr energiyasi narxini keltirib chiqardi. Masalan, Germaniyada bir megavatt-soat allaqachon 430 yevrodan oshgan, bu esa bir yil avvalgiga nisbatan 350 foizga qimmat degani. Garchi 2020 yil dekabr oyida bir megavatt-soat birjalarda atigi yuz yevrodan koʻproq sotilgan boʻlsada, xuddi shunday narxlar Avstriya, Frantsiya va Belgiyada ham kuzatiladi.
Hozir va bir yil oldin Yevropada elektr energiyasi narxlari (Yevropa Nord Pool elektr birjasi maʼlumotlariga koʻra MVt soatiga):
Frantsiya - 442,88 yevro – bir yil oldin 105,95 yevro (+ 318%)
Avstriya - 434,34 yevro - bir yil oldin 104,14 yevro (+ 317%)
Belgiya - 432,99 yevro - bir yil oldin € 101,59 (+ 326%)
Germaniya - 431,98 yevro – bir yil oldin 94,57 yevro (+ 357%)
Niderlandiya - 429,84 evro - bir yil oldin 100,19 yevro (+ 329%)
Bunga parallel ravishda omborxonalarda yoqilgʻi zahiralarining kamayishi kuzatilmoqda. Maʼlumki, noyabr oyi boshidan buyon Yevropa operatsion kompaniyalari YEGSobʼyektlaridan 14 milliard kub. metrdan ortiq gazni chiqarib yuborgan. Yer osti suv havzalarini umumiy toʻldirish 60%ga baholanmoqda – bu soʻnggi besh yildagi eng yomon natija. 2018 yilda qitʼaning Yevropa qismida "Sharqdan kelgan yirtqich" deb nomlangan muz tsikloni avj olgan vaktda yanada qaygʻuliroq vaziyat boʻlgan edi. Sovuq haroratlar mavsumi mart oyining boshiga qadar davom etgan va hatto janubiy hududlar qalin qor qatlami bilan qoplangandi, shu sabab hamma joyda transport aloqalari uzilgan, yuzlab reyslar bekor qilingan.
Davr ogʻir keldi, lekin barcha ayoz ertami-kechmi chekinishini tushunar edi. Bugungi kunda pandemiya va moliyaviy-energiya inqirozi qachon tugashini esa hatto eng dovyurak astrolog ham bashorat qilishni oʻz zimmasiga ololmaydi.
Majburan ekologik mavzularni yoritishga sodiq xorijiy ommaviy axborot vositalari yana bir fakt haqida sukut saqlayapti. Bu faktsiz birjalar, elektr stantsiyalari egalari va yakuniy isteʼmolchilarning tashvishi tushunarli boʻlmaydi. Germaniya yil oxirigacha, yaʼni soʻnggi haftada uchta AESdan tashqari, karbonsizlantirish iqtisodiyoti boʻyicha ixtiyoriy qabul qilingan majburiyatlar doirasida koʻmir bilan ishlaydigan 11 ta issiqlik elektr stantsiyasini (IES) toʻxtatmoqchi ekanligini ular aytishga hijolat chekadilar. Yaʼni, mamlakatda elektr energiyasini ishlab chiqarish hamma joyda aytilganidek uch emas, birdaniga 6,4 gigavattga kamayadi.
Endi esa qoʻlimizga rasmiy statistika va kalkulyator olvolamiz.
Germaniya soʻnggi yillarda elektr energiyasi ishlab chiqarishning barqaror pasayishini koʻrsatib kelmoqda. 2018-2020 yillarda nemis energetiklari mos ravishda 637, 603 va 567 teravatt-soat ishlab chiqargan. Isteʼmoliga kelsak, tashvishlanadigan hech narsa yoʻqdek. 2019 yilda Germaniya atigi 567 teravatt soat ishlatgan, bu 2010 yilga qaraganda 11%ga kam.
Ammo asosiysirasmiy hisobotlar darajasidan pastroqda yashiringan. Berlin oʻz iqtisodiyotining yanada oʻsishini taʼminlash va saqlab qolish uchun barcha saʼy-harakatlarni amalga oshirmoqda. Buni esa elektr energiyasini isteʼmol qilishni koʻpaytirmasdan amalga oshirish mumkin emas. Agar nemislar qoʻygan maqsadlariga erishsa, 2030 yilga borib ularga oʻz sanoati va aholisining normal hayot kechirishini taʼminlash uchun kamida 700 teravatt-soat kerak boʻladi.
Va bu ham Germaniyaning energetik mustaqilligi juda shartli boʻlishiga qaramay. Mamlakat oʻzining energiyaga boʻlgan ehtiyojining uchdan bir qismini taʼminlashga qodir, qolgan hammasini chet eldan sotib olishi kerak.
Bir harakatda uchta atom va oʻnta koʻmir elektr stantsiyasining yopilishi energiya balansidan kamida 50 teravatt-soatni, yaʼni deyarli oʻndan birini yoʻq qiladi. Va bu, eslatib etamiz, juda issiq boʻlmagan qishning qoq oʻrtasida, oldinda kamida ikki oylik sovuq ob-havo kutib turganda va Germaniyaning Gazprom bilan tuzgan shartnomasiga qaramay butunlay oldindan aytib boʻlmaydigan energiya yetkazib beruvchilar narxlari koʻtarilishiga shuningdek anchayin bogʻliq.
Olaf Sholtsning yangi jamoasi tomonidan olib borilayotgan liniya faqat biz uchun tushunarsiz emas. Berlin bu qoʻlgan yasalgan shtopordan qanday chiqib ketarkan deya, barcha jahon nashrlari oʻz taxminlarida yoʻqolib qolmoqda, chunki dekarbonizatsiya rejasini amalga oshirish haqidagi balandparvoz bayonotlarni hisobga olmasa, boshqa hech qanday tushunarli maʼlumot yoʻq.
Mutaxassislar yangi kantslerning qadamlarini ajablanish bilan qabul qilyapti.
Germaniya “Fukusima” AESidagi halokatdan soʻng mustaqil va ixtiyoriy ravishda atom energiyasidan butunlay voz kechishga qaror qildi. Global bozorlar hali tashvishlanishni boshlamaganda barcha bu qarorni olqishladi. Biroq hozir bu koʻproq oyoqqa uzilgan oʻqdek. Yaponiya -halokat vaqtida 54 ta yadro reaktori ishlagan va keyinchalik xavfsizlik tekshiruvlari va tadqiqotlari uchun deyarli butunlay yopgan mamlakat-esa ularni faol ravishda qaytadan ishga tushirmoqda. Shunchaki, ularsiz energiya bilan taʼminlash mumkin emasligi sabab. Hozirga qadar hokimiyat va AES egalari qonuniy va mahalliy aholi bilan kelishib, oʻnlab reaktorlarni qayta ishga tushirishdi, sharqiy qoʻshnimiz hozir esa yana oʻttiz yetti reaktorni ishga tushirmoqda. Yaʼni, agar Berlin AESni toʻxtatish boʻyicha oʻz rejalarini biroz sekinlashtirganda, dunyo hamjamiyati biroz norozi boʻlib qoʻygan boʻlardi, chunki deyarli har bir davlatda shunga oʻxshash muammolar bor.
Ekologik omilni ham taʼkidlash lozim. Koʻp yillar davomida ular atom energiyasini ekologik toza deb tan oldirishga harakat qilishdi, chunki atom elektr stantsiyalari ishlash jarayonida kam miqdorda issiqxona gazlarini ishlab chiqaradi - ammo bu qaror xalqaro byurokratiya okeanida gʻarq boʻlib ketmoqda.
Gʻarb ekofaollari koʻrilayotgan qadamlar nuqtai nazaridan Germaniya uchun muqobil yoʻqligini taʼkidlamoqda – faqat koʻmir isteʼmolining oʻsishi kuzatildi, uning mamlakat energetika balansidagi ulushi soʻnggi uch yil ichida 22 foizdan 16 foizga kamaydi. Va bu, oʻz navbatida, 2050 yilgacha uglerodsiz iqtisodiyotga oʻtish boʻyicha barcha rejalarga chek qoʻyadi.
Buni bilvosita Germaniyaning oʻzidagi xabarlar ham tasdiqlaydi. Yangi siyosiy jamoa hamma uchun tushunarsiz hodisalar koʻrsatayotgan bir vaqtda, nemis energetiklari harakat qilyapti. Misol uchun, Uniper allaqachon Scholven-B koʻmir bilan ishlaydigan elektr stantsiyasini yopishdan bosh tortganini va kelgusi yil oxiridan oldin bu masalaga qaytishga tayyorligini eʼlon qildi. Hech shubha yoʻqki, kompaniya egalari EEX Yevropa energiya birjasining 1 yanvardan boshlab bir megavattning narxi 600 evro va undan yuqori boʻlgan kotirovkalari bilan allaqachon tanishib olgan.
Aynan shu yerda aniqlik kiritish kerakki, Uniper va ularning hamkasblari buni ochkoʻzlikdan emas, balki hech boʻlmaganda hozirgi pozitsiyalarini saqlab qolish uchun qilishmoqda. BloombergNEF tahliliy agentligi maʼlumotlariga koʻra, nemis energetika kompaniyalarining marginalligi tarixiy tubiga tushib qolgan. 2017 yilda bozor ishtirokchilarining daromadliligi 27 foizni tashkil etgan boʻlsa, kelgusi yilda u oʻn darajaga yetishi kutilmoqda, 2023 yilda esa operatorlar sarmoya kiritgan har bir yevro uchun uch tsentdan koʻp boʻlmagan daromad olishlari mumkin boʻladi.
Bu tendentsiyalar dunyoning qarama-qarshi tomonida ham toʻgʻri baholanmoqda.
Dunyodagi eng yirik koʻmir eksportyori Avstraliya hukumati yil uchun moliyaviy rejalarini qayta koʻrib chiqishini rasman eʼlon qildi. Kanberrada oʻtgan yilda energiya resurslarini sotish va eksport qilishdan tushadigan daromad 22 foizga oʻsib, 272 milliard dollarni tashkil etishi kutilmoqda. Avstraliyaliklar faqatgina energetik koʻmir sotishdan deyarli 40 milliard daromad oladi.
Darhaqiqat, imkon qadar “yashillar” koʻp boʻlgan yangi rahbariyatida Germaniya bir qoʻli bilan iqlim uchun xavfsiz atom elektr stantsiyalarini yopsa, ikkinchi qoʻli bilan bozor ishtirokchilarini koʻmir yoqishga qaytishga undamoqda.
Sanoatchilar va moliyachilarning pul qutisiga tashvishga soladigan yana bir fakt.
Bir hafta oldin Frantsiyadan unchalik ham yoqimli boʻlmagan xabar keldi. U yerda yadro xavfsizligi boʻyicha nazoratchi "Sivo" (Civaux) AESida birinchi qontur suvi tsirkulyatsiyasi suv quvurlarida yoriqlar borligini aniqladi. Stantsiya oʻzining frantsuz dizaynidagi tengsiz quvvatli (1560 megavatt) PWRlardan foydalanadi - va ularning ikkalasi ham halokat ehtimolini bartaraf etish uchun zudlik bilan yopildi. Bu vaqtinchalik qiyinchilik boʻlardi, biroq “Sivo”ning egizak singlisi ham bor, "Sho" (Chooz) AESi bir vaqtning oʻzida shunga oʻxshash dizaynda qurilayotgan edi. Nazoratchi oqilona mulohaza yuritdi va bu yerdagi uchta PWR -reaktorini ham oʻchirishni buyurdi.
Yevropaning asosiy elektr energiyasi eksportyori boʻlgan Frantsiyaning energiya balansi bir necha kunning oʻzida oʻrnatilgan besh gigavatt quvvatdan tushib ketdi. Bu esa nafaqat energiya eksporti, balki avvalo oʻz fuqarolarini elektr bilan taʼminlashni ham shubha ostiga tashlaydi.
Yevropaga qishki sovuq bilan birgalikda toʻgʻri maʼnoda qorongʻu kelajak yaqinlashmoqda. Bu yerda hech kim qandildagi chiroq kechqurun yonadimi yoʻqmi va oyning oxirida hisob-kitoblarda qanday raqamlar boʻlishiga ishonch hosil qila olmaydi. Va bunday vaziyat vujudga kelishiga yevropaliklar faqat oʻzlarini ayblashlari mumkin. Ularning oʻzlari fizika va bozor qonunlarini eʼtiborsiz qoldirib, oʻz xayollarida uchib yurgan siyosiy liderlarni tanladilar.
Balki bir kun kelib ular oʻz qoʻllari bilan yaratgan inqiroz haqida kitoblar ham yozishar – ungacha esa faqatgina undan omon chiqish qoldi.
Yangiliklar lentasi
0
Avval yangilariAvval eskilari
loader
LIVE
Zagolovok otkrыvayemogo materiala