Kolumnistlar

Rossiya Yevropa iqtisodini barbod qilishi mumkin

© Sputnik / Yekaterina Solovyeva / Fotobankka oʻtishStroitelstvo gazoprovoda "Severnыy potok-2" v Germanii
Stroitelstvo gazoprovoda Severnыy potok-2 v Germanii - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 16.02.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Yevropa Rossiyaga gaziga muhtoj, suyultirilgan gaz uning oʻrnini bosa olmaydi. Ushbu vaziyatda YEI Rossiya bilan "sanktsiyalar oʻyiniga" tayyormi?
TOSHKENT, 16 fev — Sputnik. Rossiyaning Ukrainaga “bostirib kirishini” kutayotgan Gʻarb bizga qarshi “doʻzax sanktsiyalarini” tayyorlamoqda. Lekin ular Yevropaga juda qimmatga tushishi mumkin. Bundan sanoat, savdo va banklar zarar koʻradi. Energetiklar hovurdan tushishni soʻrashmoqda: axir Yevropa uchun Rossiya gazining muqobili yoʻq. Bunday vaziyatda YEI bunday xavfli oʻyinlar oʻynashi toʻgʻrimi?

Boshlanish arafasida

Vashington va Bryusseldan Moskvaga nisbatan aytilayotgan tahdidlar tobora kuchayib bormoqda: xalqaro moliya bozorlariga kirishni yopish, SWIFT banklararo toʻlov tizimidan oʻchirish, XVJ fondlariga moratoriy kiritish va boshqalar. Buyuk Britaniya esa Rossiya kompaniyalari va biznesmenlari aktivlariga cheklov kiritishga tayyorlanmoqda. U yerda buning uchun kerakli qonunlar asosi tayyorlab qoʻyildi.
Lekin Gʻarb iqtisodchilari ularni ogohlantirishmoqda: yevropaliklar bunday qadamlar YEI uchun qanday oqibatlarga olib kelishidan ular bexabar, deb yozadi Financial Times. Kerak boʻlsa Moskva oʻz qoʻlidagi kuzirlarni ishga soladi, masalan gaz yetkazib berishni qisqartiradi.
Buyuk Britaniya foydalanayotgan yonilgʻisining yarmidan koʻpi – Norvegiya, Qatar va Rossiyadan olib kelinadi. Tahlilchilar xulosasiga koʻra 2030 yilga qadar ushbu koʻrsatgichlar 70%gacha, 2040 yilga qadar – 80%gacha oshishini bashorat qilishmoqda. 2050 yilga kelib Britani Shimoliy dengizda oʻzi qazib olayotgan gaz uning 15% ehtiyojini qoplaydi xolos.
Endi eng asosiy savol – Yevropa qanday sanktsiyalar kiritishi mumkin? Energetika sohasida Rossiyaga muhtojlik ulkan – tabiiy gazning 46% Rossiyadan olib kelinadi. Xalqaro tahdidlarni baholash bilan shugʻullanuvchi COFACE kompaniyasiga koʻra, YEIning Rossiyaga qarshi cheklovlarini “qurol” deyish notoʻgʻri.
Neft sohasida oʻsha vaziyat. COFACE aytishiga koʻra, har qanday neft oqimlarini cheklash uning Xitoyga yoʻnaltirilishiga olib keladi. Bu esa oʻz navbatida – narxlar oshishiga. Yevropaga uglevodorod yetkazib beruvchi Ukraina quvurlarida uzilish boʻlishi mumkin. Masalan "Drujba — Yug" va "Odessa — Brodы — Plok" quvurlarida.

Barcha frontlar boʻylab

Gap faqat energetika sohasida emas. Rossiya dunyoda eng yirik alyuminiy (global bozorning 6%) va mis (10% atrofida) ishlab chiqaruvchisidir.
Xom-ashyo inqirozi bilan bir vaqtda dunyo bozorlariga sanoat metallari inqirozi ham shaxdam qadamlar bilan kirib kelmoqda. London birjasida spot shartnomalar qimmatlashmoqda. Treyderlar mahsulotni tezroq olish uchun qimmatroq narx toʻlashga ham rozi boʻlishmoqda.
“Hozir vaziyat misli koʻrilmagan darajada ekstremal tus olgan, - deydi Goldman Sachs tahlilchisi Nikolas Snoudon.— Talab oshishiga taklif hech qanday reaktsiya bildirmayapti".
Bu soʻnggi yillarda kuzatilgan logistika zanjirlaridagi uzilishlar va kovid lokdaunalari oqibati boʻlishi mumkin.
Dunyoning asosiy bozorlarida mis zahiralari 400 ming tonnadan sal koʻproq. Bu bir haftaga ham yetmaydi. Alyuminiy ham tugab bormoqda: Yevropa va Xitoydagi metallurgiya zavodlari energiya resurslari narxi oshishi tufayli ishlab chiqarish hajmlarini qisqartirmoqda.
“Rusal” kompaniyasi prognoziga koʻra, 2022 yilda alyuminiy defitsiti 1,6-1,7 million tonnani tashkil qilishi mumkin. COFACE xabar qilishiga koʻra, kelajakda alyuminiy taklifi qisqarishi ehtimoli katta.
Undan tashqari Rossiya dunyo bozoriga palladiyning 40%ini yetkazib beradi. Ushbu metall avtomobil sanoati, aerokosmik sanoatida qoʻllaniladigan titanni ishlab chiqarish uchun juda zarur. Masalan Airbus va Boeing korporatsiyalari unga juda muhtoj. Financial Times yozishiga koʻra, yangi sanktsiyalar kiritilgan taqdirda Yevropa iqtisodiga jiddiy zarar yetkazilishi mumkin. BP, Total va Shell kompaniyalarining Rossiyadagi qoʻshma bizneslari barbod boʻlishi mumkin.
Moskvani xalqaro toʻlov tizimlaridan uzish, dollardan cheklash ham heya qanday yaxshi narsaga olib kelmaydi. Yevropalik kontragentlar zarar koʻradi. Rossiya boʻlsa Yevropa uchun beshinchi eksport bozoridir.
Agar Rossiya yuridik shaxslari hisob raqamlaridagi yirik mablagʻlar muzlatilgan taqdirda banklar ham zarar koʻradi. Rossiya yuridik shaxslarining YEI kredit tashqilotlari oldidagi qarzi 60 milliard dollarga yaqin. Bu Amerika banklari oldidagi qarzlarga nisbatan 4 baravar koʻp.
Shunday qilib, Moskvaga nisbatan kiritilishi mumkin boʻlgan sanktsiyalar oldida Rossiyadan koʻra YEIga kuchliroq taʼsir qiladi. Moskva Gʻarbning har qanday dushmanona qadamlaridan zararni kamaytirishga harakat qilmoqda.

Muqobili yoʻq

Shu vaqtning oʻzida AQSH YEIga suyultirilgan gaz yetkazib berish hajmini rekord darajaga oshirmoqda. Undan tashqari Vashington boshqa davlatlarni ham yevropaliklarga “gazdan yordam berishga” chaqirmoqda. Bir hafta oldin YEI diplomatiyasi rahbari Jozep Borrel aytganidek, import yoʻnalishlarini diversifikatsiya qilish kerak. Shu sababli Bryussel Qatar, Ozarbayjon va Jazoir bilan aloqa oʻrnatmoqda.
“Ukrainaga hujum” uyushtirilgan taqdirda YEIga yordam beruvchilar orasida hatto Yaponiya ham paydo boʻldi. Yaponiya hech qachon suyultirilgan gaz eksporti bilan shugʻullanmagan va faqat uni import qilish bilan shugʻullanadi. Albatta bularning barchasi Yevropaga muqobil gaz izlayotgan amerikaliklar uchun shunchaki “doʻstona qadam”dir, - deydi iqtisodchi Mamdux Salame.
“Achchiq haqiqat shundan iboratki, Yevropa uchun Rossiya gazining muqobili yoʻq”, - deb hisoblaydi BCS Global Marketsning neft va gaz bozorlari boʻyicha tahlilchisi Ronald Smit.
Capital Economicsning bosh iqtisodchisi Endryu Kenningem aytishiga koʻra, Rossiya va Ukraina orasida mojaro yuz bergan taqdirda gaz narxi dekabrda kuzatilgan choʻqqiga yana chiqishi mumkin.
Yana bir muammo ham bor: Yevropada suyultirilgan gaz uchun infratuzilma juda kamm rivojlangan. Uni qurish ham qimmat va koʻp vaqt talab qiladi. Chunki oldindan hech kim suyultirilgan gazni tabiiy gazning muqobili sifatida hisobga olmagan. Bu muammoni hozir bir zumda hal qilishning iloji yoʻq, deb xulosa qildi Frantsiyaning Total Energies kompaniyasi rahbari Patrik Puyanne. Uning soʻzlariga koʻra, hozir gaz faqat Rossiya tufayli yetib turibdi.
Hatto amerikaliklarning oʻzlari ham ushbu kollektiv saʼy-harakatlar befoyda ekanini tan olishmoqda. 2017-yilda oʻtkazilgan energoresurslarning 2050 yilgacha tahliliga koʻra, AQSH Energetika vazirligi yaqin 20 yil ichida Yevropa Rossiya xom ashyosisiz kun koʻra olmaydi.
Shunday qilib, Yevropa Moskva bilan suhbat qilishiga toʻgʻri keladi. Aks holda, Bruegel tahliliy markaz mutaxassislari xulosasiga koʻra, yangi inqiroz yuz berishi mumkin va undan chiqish uchun “qimmatbaho va murakkab yechimlar” kerak boʻladi.
Yangiliklar lentasi
0