Kolumnistlar

Rossiya bilan neft-gaz oʻyinlari oqibatida Yevropa boshi berk koʻchaga kirib qoldi

© Sputnik / StringerZajjeniye gazovoy konforki
Zajjeniye gazovoy konforki - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 29.03.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
"Katta yettilik" davlatlari gaz uchun rublda toʻlamaslikka kelishib olishganidan soʻng Kreml ham gazni tekinga yetkazib bermasligini eʼlon qildi. Rossiya prezidenti 31 martga qadar gaz uchun toʻlovlarni rublga oʻtkazishni topshirdi.
TOSHKENT, 29 mar - Sputnik. Yevropa Ittifoqi Rossiya energiya resurslari importini taqiqlashni nazarda tutuvchi beshinchi sanktsiyalar paketini tayyorlamoqda. Germaniya gazni bosqichma-bosqich toʻxtatish haqida allachon oʻylagan, biroq hali oʻrnini bosuvchi manbaani topgani yoʻq. Buyuk Britaniya neft mahsulotlarisiz amallab koʻrmoqchi, buning uchun esa jiddiy iqtisodiy shok bilan tovon toʻlashiga ham toʻgʻri keladi. Yevropa sanoatiga xavf solmasdan qanday qilib muammoni bartaraf etish yoʻllarini esa topishmadi. Moskva esa bu vaqtda ularga yangi jumboq tashladi.

Ambitsiyali rejalar

Agar “Kiyevni ommaviy bombardimon qilish” boshlansa, Rossiyadan energiya resurslariga embargo eʼlon qilinadi, deb yozadi Reuters yuqori martabali yevropalik diplomatga tayanib. Garchi oʻsha manba sanktsiyalar Moskvaning Ukrainaga nisbatan siyosatini oʻzgartira olmasligini tan olgan boʻlsa ham.
Germaniyaning eng yirik energokontserni YE.ON Rossiya kompaniyalaridan gaz sotib olishni toʻxtatdi. Norvegiyadan yetkazib kelishga umid qilishgandi. Bu nemislarning zangori olovga boʻlgan ehtiyojining uchdan bir qismini qoplaydi. Biroq, Bosh vazir Yonas Gar Styorening soʻzlariga koʻra, ehtiyojni toʻldirish uchun Osloning yetarli zaxirasi yoʻq.
Germaniyaga tabiiy gaz asosan Gassco quvurlari orqali kiradi: mamlakat shimolidagi Emdenga. Ular deyarli toʻliq yuklangan. Koʻproq tashish uchun quvvatni oshirish kerak - bu uzoq davom etadigan va qimmat jarayon.
Qatar bilan suyultirilgan gaz (STG) boʻyicha muzokaralar olib borishga harakat qilib koʻrishdi. Bundan ham hech qanday natija chiqmadi. U yerdan eksport birinchi navbatda Xitoyga boradi chunki xitoyliklar koʻproq toʻlashadi.
Qanday qilib uylarni isitish va energiya inqirozining murakkab sharoitida sanoatni qanday taʼminlash mumkin degan asosiy savol hamon oʻz yechimini topmadi.
Kantsler Olaf Sholts Yevropaning Rossiya energiyalariga qaramligini bir kechada toʻxtata olmasligini tan oldi. Bu yuz minglab ish oʻrinlari xavf ostida qoladi va butun sanoat omon qolish yoqasida degani. Sanktsiyalar Moskvadan koʻra Yevropa Ittifoqiga qattiqroq taʼsir qilmasligi kerak.

Iqtisodiy shok

Buyuk Britaniyaning biznes, energetika va sanoat vaziri Kvazi Kvarteng vaʼda qilganidek, mamlakat yil oxirigacha Rossiya importini toʻxtatadi. Garchi britaniyalik The Telegraph granulalangan yogʻoch yoqilgʻisini sotib olish boʻyicha cheklovlar vaziyatni juda qiyinlashtirganini allaqachon taʼkidlab oʻtgan.
Soʻnggi yillarda minglab xonadonlar va korxonalar shunday isitish tizimiga oʻtgan, bunga davlatning faol koʻmagi yordam bergan edi. Rossiya esa torf va qishloq xoʻjaligi chiqindilaridan olinadigan bioyoqilgʻining eng yirik yetkazib beruvchisi edi. Endi inglizlar muqobil yoʻl izlamoqda. Narxlar 25-40%ga oshib, bir tonna uchun deyarli 400 funt sterlingni tashkil qilmoqda. Va bu hammasi emas.
Gaz bilan vaziyat bundan ham battar: narxi besh barobarga oshdi. Aprel oyida issiqlik va elektr energiyasi uchun toʻlovlar kamida 50 %ga oshishi kutilmoqda.

Faqat muammolar

Zangori olov kotirovkalari narxi hozirda ming kubometr uchun 1,2 ming dollarga yaqinlashdi, mart oyi boshida rekord darajadagi toʻrt mingga yetdi. Eng yirik invesbanklar va tovar tahlilchilarining fikriga koʻra, Rossiya neftidan voz kechish qora oltin uchun - bir barrel 300 dollargacha boʻlgan oʻta yuqori narxlarni vaʼda qilmoqda.
Agar Jo Bayden Yevropani Moskva bilan munosabatlarni batamom uzishga koʻndirsa, haqiqiy inqiroz boshlanishi mumkin. “Bozorlar muvozanatlashgan, ortiqcha resurslar yoʻq, har qanday voz kechish yoki kamaytirish narxlarning oshishiga olib keladi – bir barrel uchun 300 dollar, ham 500 dollar ham boʻlishiga olib keladi”, — deydi energetika vaziri Aleksandr Novak.
2021 yilda Yevropa Ittifoqi Rossiyadan deyarli 100 milliard yevroga energiya resurslarini import qildi. Yarimdan koʻpi xom neftdan, qolgan qismi neft mahsulotlari, tabiiy gaz va koʻmirdan. Asosiy isteʼmolchilar - Niderlandiya, Germaniya, Frantsiya va Polsha.
AQSH hamon nima qilishni bilmayotir. Hatto Venesuelaga ham murojaat qilindi. Biroq savdolashishning iloji boʻlmadi - Nikolas Maduro Vashington tomonidan “shubhasiz, bajarib boʻlmas” deya atalgan shartlarni qoʻydi: rasmiylarga qarshi barcha sanktsiyalarni bekor qilish va PDVSA davlat kompaniyasi ustidan toʻliq nazorat qilish kabi.
Bayden siyosatini deb oddiy amerikaliklar aziyat chekmoqda. Yoqilgʻi quyish shoxobchalarida benzin narxi rekord summagacha oshdi.

Uzoqqa yetmaydi

Rossiyaga qarshi neft va gaz jazavasi hovuridan tushishni boshlashi mumkin. JP Morgan ning fikricha, Rossiya energiya resurslaridan “ekstremal tarzda voz kechish” uzoq davom etmaydi. Aprel oyida sutkalik taqchillik uch yarim million barreldan ikki barrelga, may oyida va undan keyin esa bir barrelga kamayadi. “Normal” stsenariyga koʻra, ikkinchi chorakda bir barrel Brent oʻrtacha 114 dollar, yil oxiriga kelib 101 dollarni tashkil qiladi.
Embargo haqida fikr yuritib, Gʻarb Moskvaning gazni Rossiya valyutasida toʻlash boʻyicha yangi talabini hal qilishga harakat qilmoqda. Bu Bryusselni hayratda qoldirdi. Der Spiegel yozganidek, dovdirab qolgan xaridorlar shuncha rublni qayerdan olishini bilmay qoldi. Dushanba kuni Germaniya energetika vaziri Peter Altmayer G7 davlatlari bu shartni bajarmoqchi emasligini maʼlum qildi.
Moskva ham yoqilgʻini tekinga berish niyatida emas. “Bunday vaziyatda umumevropa xayriya ishlari bilan shugʻullanishmiz deyarli mumkin emas va maqsadga muvofiq emas”, dedi Kreml.
Ayni paytda Rossiya sanktsiyaga qarshi yana bir zarba berdi. Gʻarbning valyuta zaxiralarini muzlatib qoʻyishiga javoban Markaziy Bank doʻstona boʻlmagan mamlakatlarga mablagʻlar harakatini chekladi. Endi xorijliklar qimmatli qogʻozlarni sota olmaydi va chet elga pul oʻtkaza olmaydi.
Yangiliklar lentasi
0