Kolumnistlar

“Misli koʻrilmagan tajovuz”. Vashington va Bryussel Yevropada nimani oʻylab qoʻygan?

© AP Photo / Roman KoksarovVoyska NATO na voyennoy baze Adaji v Kadage, Latviya
Voyska NATO na voyennoy baze Adaji v Kadage, Latviya - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 22.04.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Shimoliy Alyansda Finlyandiya va Shvetsiyani anchadan buyon kutishmoqda. Skandinaviya yarimoroli va Boltiq dengizining deyarli barcha qirgʻoq chiziqlari Bryussel nazoratiga oʻtadi. Rossiyaning eng muhim port-shahri Murmanskkacha 100 km qoladi xolos.
Finlyandiya va Shvetsiya Rossiyaning maxsus operatsiyasi fonida NATOga aʼzo boʻlishni qizgʻin muhokama qilmoqda. Bir vaqtning oʻzida Bryussel Sharqiy Yevropa qanotini mustahkamlayapti, yangi jangovar guruhlarni kengaytiryapti va Moskvaga qarshi chaqiriqlarini kuchaytirmoqda. Shimoliy Antantika alyansining soʻnggi vaqtlardagi faoliyati haqida – batafsil.

Skandinaviya NATOda

Finlyandiya va Shvetsiya koʻp oʻn yillar davomida neytral boʻlib kelgan va printsipial jihatdan blokdan tashqari maqomga amal qilgan. Rossiyaning Ukrainada maxsus operatsiyasi boshlanganidan soʻng, Skandinaviyadagi ushbu davlatlarning hukumatparast va muxolifatdagi siyosiy partiyalari NATOga qoʻshilish haqida gapira boshladi.
Finlyandiya bosh vaziri Sanna Marinning fikricha, Moskva va Xelsinki oʻrtasidagi munosabatlar endi hech qachon avvalgidek boʻlmaydi. Uning fikricha, “Yevropa xavfsizlik tizimidagi tub oʻzgarishlar” sharoitida Shimoliy Atlantika alyansiga qoʻshilish zarur.
Shvetsiya Bosh vaziri Magdalena Andersson ham xuddi shunday pozitsiyada. Mahalliy matbuotning yozishicha, u allaqachon qaror qabul qilgan. Har ikki davlat ham 29-30 iyun kunlari Madridda boʻlib oʻtadigan NATO sammitida ariza topshirishi kutilmoqda.
Alyansda esa Finlyandiya va Shvetsiyani anchadan buyon kutishmoqda. Bosh kotib Yens Stoltenberg ularni iloji boricha tezroq qabul qilishga vaʼda berdi. Bu shijoat tamomila tushunarli: Skandinaviya yarimoroli va Boltiq dengizining deyarli barcha qirgʻoq chiziqlari Bryussel nazoratiga oʻtadi. Rossiyaning eng muhim port-shahri Murmansk esa blok chegaralaridan yuz kilometr narida qoladi xolos. NATOning fikricha, bu Moskvaga bosim qilishni kuchaytiradi.
Kreml tezda munosib javob qildi. Xavfsizlik kengashi rahbarining oʻrinbosari Dmitriy Medvedevning taʼkidlashicha, NATOning yer ustidagi chegaralari maydoni ikki barobar kattalashmoqda. Quruqlikdagi kuchlar va havo mudofaasini guruhlarini kuchaytirish, shuningdek, Finlyandiya koʻrfazida qoʻshimcha dengiz kuchlarini joylashtirishga toʻgʻri keladi. “Boltiqboʻyining yadroviy boʻlmagan maqomi haqida endi gap boʻlishi mumkin emas: muvozanatni tiklash kerak”, - deya alohida taʼkidladi u.
“Gap Kaliningrad viloyatida yadroviy qurolni joylashtirish haqida ketmayapti- bu ehtimoliy dushman chegaralariga juda yaqin, - deb aniqliq kiritdi harbiy ekspert Aleksey Leonkov. – Bu Shvetsiya, Finlyandiya, shuningdek Boltiqboʻyi davlatlarining yadroviy toʻxtatuvchi kuchlarimiz uchun qonuniy nishonga aylanishini anglatadi.
Avvalroq, biz raketa bilan nishonga olishimiz mumkin boʻlgan yaqin davlatlar Polsha va Norvegiya edi. Biroq, Shvetsiya va Finlyandiyaning NATOga qoʻshilishi bizga Ukrainaning aʼzo boʻlishi kabi xatarli emas. Baribir Skandinaviya mamlakatlari hukumatida ancha adekvat odamlar turibdi. Ular bilan hududiy bahslar yoʻq. Shunday ekan, global miqyosda kuchlar muvozanati oʻzgarishi dargumon”.

Sharqiy qanot

Boshqa yoʻnalishlardan ham Rossiyaga bosim oʻtkazishda davom etishmoqda. Kuni kecha Yens Stoltenberg alyans “Rossiya agressiyasi”ga qarshi turish uchun sharqiy qanotda doimiy harbiy kuchlarni keng koʻlamda joylashtirish rejalarini ishlab chiqayotganini maʼlum qildi.
Uning soʻzlariga koʻra, Shimoliy Atlantika bloki Moskva harakatlarining “uzoq muddatli oqibatlarini” zararsizlantiradigan “tub transformatsiya jarayonida”. Sharqiy Yevropada NATOning bevosita qoʻmondonligi ostida oʻn minglab askar bor.
Avvalroq alyans davlatlari rahbarlari “Rossiyaning xalqaro xavfsizlik va barqarorlik asoslarini yoʻq qilishga urinishlari”, shuningdek, Kremlga “muvofiqlashtirilgan xalqaro bosim” oʻtkazishda birdam ekanliklarini tasdiqlagan edi.
“Rossiyaning faolligiga javoban biz NATOning mudofaa rejasini ishlab chiqdik, javob berish kuchlari boʻlinmalarini joylashtirdik va sharqiy qanotimizga 40 ming askardan iborat kontingentni, shuningdek, havo va dengiz kuchlarining bevosita qoʻmondonligi ostidagi asosiy vositalarni joylashtirdik, - deyiladi qoʻshma bayonotda. “Shuningdek, Bolgariya, Vengriya, Ruminiya va Slovakiyada toʻrtta qoʻshimcha koʻpmillatli jangovar guruhlar tuzmoqdamiz”.
Eslatib oʻtamiz, shunga oʻxshash guruhlar 2016 yilda Latviya, Litva, Estoniya va Polshada tuzilgan edi. Har birida - mingga yaqin shtiklar. Shunday qilib, NATO Rossiya chegaralari yaqinidagi qoʻshinlari sonini kamida oʻn barobarga oshirdi.

Koʻproq pul va askar

Bundan tashqari, NATO mamlakatlari qurollanishga koʻproq pul sarflamoqda. Masalan, Pentagon 778 milliard dollar- rejalashtirilganidan 9,8% koʻp pul sarflaydi.
Berlin harbiy byudjetini eng kamida 100 milliard yevroga oshiradi: mudofaa xarajatlari YAIMning ikki foizidan oshadi. Pul Harbiy havo kuchlarini qayta jihozlashga (xususan, eskirgan Tornado oʻrniga Amerika F-35 qiruvchi samolyotlarini sotib olishga) ham yoʻnaltiriladi.
Polsha Qurolli kuchlaridagi harbiylar sonini 300 mingga koʻpaytiradi. Bu hozirgidan ikki barobar koʻp degani. Bundan tashqari, vitse-premyer Yaroslav Kachinskiy AQSH yadro qurolini joylashtirishga tayyor ekanligini bildirdi. Rossiya Federatsiya Kengashi vitse-spikeri Konstantin Kosachev bu tashabbusni “oʻta ketgan surbetlik” deb atadi. Axir, NATO muntazam ravishda Rossiyani strategik toʻxtatuvchi kuchlarni Belarusga oʻtkazishdan ogohlantirib turadi.
Ukrainadagi harbiy harakatlardan buyon alyansning koʻpgina mamlakatlari oʻz arsenalarini yangilab olishga qaror qildi. Slovakiya, Chexiya, Ruminiya, Polsha va boshqa ittifoqdoshlar Vashington chaqirigʻiga labbay deb javob berdi va Kiyevga eski sovet texnikasini yubordi.
Fidokorlikni taqdirlash sifatida Pentagon ularga anchayin zamonaviy qurollar berishni vaʼda qildi. Ekspertlarning fikrlariga koʻra, bu Amerika mudofaa kompaniyalariga misli koʻrilmagan daromad keltiradi: Oq uy har doimgidek vaziyatdan pul ishlab olish imkoniyatlarini qoʻldan boy bermayapti.
Yangiliklar lentasi
0