Kolumnistlar

Nega Islom dunyosini Rossiyaga qarshi “salib yurishi”ga jalb qilib boʻlmaydi?

© Press-slujba prezidenta KazaxstanaUchastniki sammita arabo-islamskix stran i SSHA v Er-Riyade
Uchastniki sammita arabo-islamskix stran i SSHA v Er-Riyade - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 03.05.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
AQSH Islom dunyosini Rossiyaga qarshi "salib yurishiga" harchand daʼvat va poʻpisa qilmasin, 1.5 milliard musulmonlar bunga "yoʻq" deb javob qaytarishdi. Chunki ular allaqachon kim ikkiyuzlamachi bosqinchi-yu yana kim sodiq ittifoqchi tushunib yetishgan.
Ukrana tobora Rossiya va Gʻarb oʻrtasidagi jang maydoniga aylanib borar ekan, endi asosiy eʼtibor gʻarbiy boʻlmagan dunyoning pozitsiyasiga qaratildi. Anglo-saksonlar anʼanaga koʻra, sodir boʻlayotgan voqealarni ezgulik va yovuzlik oʻrtasidagi kurash, yaʼni Ukrainaga emas, balki butun dunyoga tahdid solayotgan "vahshiy va avtoritar" Rossiyaga qarshi demokratiyalarning global birlashuvi sifatida koʻrsatishga harakat qilyapti. Bu uchun mamlakatlarga kim tomonda ekanligini aniqlab olish va tarixan haq tomonga oʻtish taklif qilinyapti.
Shu sababli asosiy eʼtibor deyarli uch milliard aholi, juda yirik iqtisodiy va global taʼsirga ega, taraqqiy etgan mamlakatlar boʻlmish Xitoy va Hindistonga qaratilgan. Gʻarb Xitoyning Rossiya tomoniga oʻtganini (yaʼni u sanktsiyalarga qoʻshilmoqchi emas va iloji boricha ehtiyotkorlik bilan ularni chetlab oʻtadi) noiloj qabul qildi va allaqachon Pekinga sanktsiyalar oqibatlarini pesh qilib tahdid qilishga oʻtdi. Bunda Xitoy bilan iqtisodiy urush oʻz joniga qasd qilish bilan barobar boʻlsada, Gʻarb toʻxtayotgani yoʻq.
Bunda Dehli doimo milliy manfaatlaridan kelib chiqib ish tutishini aniq-ravshan tushuntirgan boʻlsada, Hindistonga nisbatan oʻyinlar ham davom etyapti. Hozir butun dunyo tartibini qayta qurish jadallashib, yangi davrni boshlab kelgan bir paytda va mamlakatning eng yangi tarixi koʻrsatayotganidek, hindlar Rossiya tarafda boʻlishni afzal koʻryapti.
Ammo Xitoy va Hindistondan tashqari, uchinchi, ulardan kam boʻlmagan kuch ham borki, uning fikri tarix shamoli qayerdan esayotganini tushunish uchun juda muhim va kerakli belgidir. Va adolatsizlik shundaki, unga ommaviy axborot maydonida deyarli eʼtibor qaratilmagan.
Gap islom dunyosi haqida ketyapti. Yaʼni, ikki milliard musulmon haqida emas, balki islomiy deb atash mumkin boʻlgan 57 ta mamlakat haqida. Axir ularning barchasi Islom Davlatlari tashkilotiga aʼzo va umumiy aholi soni 1,5 milliardni tashkil etadi. Toʻgʻri, islom olami siyosiy jihatdan birlashgan emas, hatto uning oʻzagi hisoblanmish arab dunyosi ham koʻplab davlatlarga boʻlingan. Lekin u shubhasiz, kelajakdagi koʻp qutbli dunyoning (Gʻarb bilan birga - AQSH va Yevropaga birlashgan yoki birlashmagan Xitoy, Hindiston, Rossiya, Janubi Sharqiy Osiyo va Lotin Amerikasi kabi) eng muhim markazlardan biri hisoblanadi. Aynan Islom olamining pozitsiyasi Xitoy va Hindistonniki bilan birgalikda shuni tasdiqlaydiki, Gʻarb gegemonligini yoʻq qilish jarayoni endi ortga qaytarilmas holga kelgan.
Ukrainada maxsus operatsiya boshlanganidan keyin Islom olamining asosiy mamlakatlari Gʻarbning Rossiyani yakkalashdagi harakatlarini qoʻllab-quvvatlamayotgani ayon boʻldi. Va bu faqat BMTda ovoz berish orqali (ularning aksariyati betaraf boʻlgani) bilan emas, balki aniq harakatlar bilan sodir boʻldi. Saudiya Arabistoni va Turkiya, Amirliklar va Indoneziya, Misr va Pokiston, Eron va Jazoir-bu asosiy islomiy davlatlar Rossiyaga bosim oʻtkazishdan bosh tortgani holda vazmin pozitsiyada ekanini maʼlum qildi.
Hozirgi vaziyatda ularning rasmiy betarafligi Gʻarbda “Rossiya tomonida” deb qabul qilinadi. Musulmonlarni pozitsiyasini oʻzgartirishga qaratilgan koʻplab harakatlar hech qanday natija bermadi. Va shuning uchun anglo-saksonlarda endi islom olamiga bosim oʻtkazish vositalari qolmaganligi sababli musulmonlar dunyoning oʻzgaruvchan kuchlar muvozanatini obʼyektiv baholagani va eng muhimi, Islom mamlakatlari allaqachon koʻproq mustaqillikka erisha olganidan dalolat.
AQSH Ukrainani qoʻllab-quvvatlash maqsadida oʻtgan hafta “Ramshteyn” bazasida boʻlib oʻtgan xalqaro konferentsiyada xorijiy davlatlardan imkon qadar koʻproq ishtirok etishini yaʼni Rossiyaga qarshi koalitsiya tuzishni istagani eʼtiborga molik. Jang maydonida emas, balki harbiy taʼminot va Ukraina armiyasini qayta qurollantirish uchun moliyaviy yordam koʻrsatish orqali albatta. Qolaversa, AQShga gʻarblik boʻlmagan ishtirokchilarning qurol yarogʻi ham, puli ham kerak emas. Balki aynan ishtirok etish haqiqati koʻproq muhim, yaʼni ommaviy xarakter yaratish va Gʻarb saʼy-harakatlarini qoʻllab- quvvatlashni namoyish qilish koʻproq kerak.
Xoʻsh, natija qanday boʻldi? 42 ishtirokchidan 29 tasi NATOning (jumladan Turkiyaning boradigan joyi yoʻq) vakili edi. Alyansga qoʻshilish niyatida boʻlgan Shvetsiya va Finlyandiya, anglo-sakson Avstraliya va Yangi Zelandiya, harbiy jihatdan AQShga qaram Yaponiya va Janubiy Koreya ham bor edi. Qolgan yettita davlatchi? Gruziya qatnashmadi (sanktsiyalarga ham qoʻshilmadi), Isroil bormadi (Rossiya bilan munosabatlarini uzishni istamaydi), lekin Afrika mamlakatlari vakillari sifatida Keniya va Liberiya bor edi. Va toʻrtta arab davlati islom dunyosining Gʻarb bilan ekanligining ramzi sifatida ishtirok etdi. Ammo kim va nima uchun keldi?
Qatar, Marokash, Iordaniya va Tunis. Bunda hammasi juda individual va Ukraina tomonda boʻlishdan yiroq. Tunis Ukrana doniga qaram va yana ichki siyosiy keskinlashuv fonida narxlarning koʻtarilib ketishi “arab bahoriga” (2011 yilning yanvar oyida shu sabab boshlangan) olib kelishini istamaydi.
Marokashdan Ukraina elchisi mart oyi oxirida chaqirib olingan edi. Chunki u na Rossiyani qattiq qoralash, na yordam vaʼdalariga erisha olish vazifalarini uddalay olmagan edi. Ammo hozir Marokash qoʻshnisi Jazoir (anʼanaviy ravishda Rossiyaga yaqin) bilan munosabatlari keskinlashgan yana bir pallada, Rabot nafaqat Yevropa, balki AQSH bilan ham yaqin munosabatlarga ega ekanligini koʻrsatib qoʻyishi kerak.
Iordaniya qiroli Abdulla Putin bilan juda uzoq vaqt davomida yaxshi munosabatlarni (hattoki Suriyadagi operatsiya ham xalaqit bermadi) saqlabgina qolmay, balki Gʻarb bilan doimiy oʻyinlar olib borib turibdi.
Oʻn yil avval Rossiya bilan munosabatlari inqirozda boʻlganQatar soʻnggi yillarda vaziyatni toʻgʻriladi- Ukrainada maxsus operatsiya boshlanganidan keyin mamlakat tashqi ishlar vaziri Moskvaga Lavrovning yoniga keldi. Toʻgʻri, Qatar Ukrainadan kelgan qochqinlarga yordam berish uchun besh milliard dollar xayriya qildi, biroq Rossiyaga qarshi sanktsiyalar haqida hech qanday gap-soʻz boʻlishi mumkin emas. Bundan tashqari, qirollik yaqin yillarda Rossiya gazidan voz kechilgani fonida Yevropaga suyultirilgan gaz etkazib berishni koʻpaytiradi (baribir Rossiya yetkazib beradigan gaz miqdoriga teng kela olmaydi). Ammo shunda ham bu yerda toza biznes, siyosat yoʻq.
Yaʼni, Ramshteyn konferentsiyasining barcha toʻrtta islomiy ishtirokchisini u yoki bu darajada Amerika ittifoqchilari deb atash mumkin, ammo Rossiyaga qarshi va Ukrainaga bilan birdam koalitsiya aʼzolari deb boʻlmaydi. Chunki, xuddi Yevropa yoki Avstraliya bilan Yaponiyadan farqli oʻlaroq, ular Amerika chizigʻini qoʻllab-quvvatlaganliklari uchun Rossiya bilan munosabatlari qurbon qilmoqchi emas. Hech boʻlmaganda Vashingtonni mamnun qilish uchun Ukraina bilan birdam ekanligini koʻrsatishga tayyor.
Ammo shu bilan birga, bu toʻrt arab davlatining ishtiroki baribir islom olamida tanqidlarga sabab boʻldi: nega amerikaliklar bilan birdamlik namoyish etish kerak? Hech qanday sababsiz Yaqin Sharqni agʻdarib tashlaganlar – Iroqqa bostirib kirishning oʻzi yetarli– va endi ikkiyuzlamachilik bilan Rossiyani “begʻaraz tajovuz”da ayblayotganlar bilan birdamlikni koʻrsatishning nima keragi bor?
Amerika Qoʻshma Shtatlarining Yaqin Sharqdagi va umuman islom olamida uzoq vaqtdan buyon nihoyatda salbiy obroʻga ega boʻlib kelgan. Agar ilgari davlatlar birinchi navbatda “arab koʻchasi” va islom ommasi orasida mashhur boʻlmagan boʻlsa (birinchi navbatda Isroilni qoʻllab-quvvatlagani uchun), soʻnggi yigirma yil ichida bunga yana ikki omil qoʻshildi.
Iroq va Afgʻonistonni bosib olishning oqibatlari, Liviyani magʻlub etishda ishtiroki va Suriyadagi harbiy mavjudlik-yaʼni AQShklassik bosqinchi va mustamlakachi sifatida harakat qilgan. Bu uni ilgari yankilar qarshi chiqqan inglizlar va frantsuzlar bilan tenglashtirdi. Oddiy musulmonlar uchun Qoʻshma Shtatlar tajovuzkor davlatga aylandi, yana “noanʼanaviy”, yaʼni islomga qarshi qadriyatlarni hisobga oladigan davlatga ham.
Avvalari anglo-saksonlar musulmonlarni shimoldan keladigan “SSSRning dahshatli ateistlari” bilan choʻchitgan boʻlsa, endi Islom olami kim- kim ekanini oʻzi bilib oldi.
Islom elitasi, hukmron tabaqa uchun esa, amerikaliklarning “arab bahori”ni qoʻllab-quvvatlashi barcha nomuvofiqligi va uyatchanligi bilan juda samarali boʻldi. Avvaliga Qoʻshma Shtatlar tizimga qarshi “Musulmon birodarlar”ni* qoʻllab, Misrning Muboragidan yuz oʻgirdi, keyin esa Asad muammosini hal qilish haqidagi vaʼdasini bajarmadi. Yaʼni, arab hukmdorlari AQShning xiyonat qilishga, vaʼdasiga turmay, bir vaqtning oʻzida pand berishga qodir ekanini koʻrdi - bu zaiflashib borayotgan gegemoniyaga nisbatan ishonchsizlikning soʻnggi tomchisi boʻldi.
Shu bois oxirgi yillarda xuddi shu arab dunyosida AQSH faqat Eronga qarshi karta oʻynab, arablarni “shia nayzasi”, “atom bombasiga ega oyatullohlar” bilan choʻchitib qoʻyishi mumkin edi. Ammo bu yerda ham keng koalitsiya tuzib boʻlmadi va Vashingtonning oʻzi Tehron bilan yadroviy bitim tuzishdan undan chiqishga shoshildi.
Rossiya va Xitoy esa bu vaqt davomida islom olami bilan turli yoʻllarda, lekin juda samarali hamkorlik qilib keldi. Bizning pozitsiyalarimiz Suriya operatsiyasi tufayli ancha mustahkamlandi (ittifoqchilikdagi izchillik va sodiqlikni saudiyaliklar yuqori baholagan). Xitoy anglo-sakslarning “Sintszyandagi musulmonlar genotsidi” haqidagi umumislomiy toʻlqinni qoʻzgʻatishga boʻlgan barcha urinishlariga qaramay, iqtisodiy aloqalarini mustahkamlash va infratuzilma loyihalarini ilgari surishda davom etdi.
Natijada, 2022 yilga kelib, Islom ummati dunyoda kechayotgan jarayonlar haqida yetarlicha aniq tasavvurga ega boʻldi. Sharq kuchayib bormoqda, Gʻarb oʻz oʻrnini yoʻqotmoqda – va Sharqning bir qismi boʻlgan Islom olamining 24 fevraldan keyin ikkilanishga hech qanday asos yoʻq edi.
Oʻzini “erkin dunyo yetakchisi” deb hisoblaydiganlar qanchalik bosim oʻtkazmasin, musulmonlar uchun haqiqiy imperialist va bosqinchilar Rossiya emas, balki - Gʻarb, ular musulmonlarning tinchligi va qadriyatlariga haqiqiy tahdid boʻlib qoladi.
Va “salib yurishlari” bilan Gʻarb bir musulmonlarga emas, balki pravoslavlarga ham qarshi chiqdi. Buni nafaqat Rossiyada, balki islom olamida ham yodda tutishadi.
*Rossiyada taqiqlangan terrorchi tashkilot
Yangiliklar lentasi
0