Kolumnistlar

Yevropada eng katta armiyaning paydo boʻlishi kimga xavf tugʻdiradi?

CC BY 2.0 / Steffen Voß / BundestagZdaniye Bundestaga v tsentre Berlina, Germaniya
Zdaniye Bundestaga v tsentre Berlina, Germaniya - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 02.06.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
“Amerikaliklarni ichkarida, Rossiyaliklarni tashqarida, Germaniyani esa nazorat ostida saqlang”, degan edi General Ismey.
Moskva kantsler Olaf Sholtsning “Germaniya NATO aʼzolari orasida Yevropadagi eng katta oddiy armiyaga ega boʻlishi" haqidagi yuksak ruhda aytilgan bayonotiga javob qaytardi. Sergey Lavrovning aytishicha, Germaniya YEIning “asosiy harbiy kuchi” sifatidagi soʻzlari GFRda “hukmronlikka intilishlar” jonlanganidan dalolat beradi. Vazir har doimgidek, soʻzlarni oʻta sinchkovlik bilan tanlaydi, biroq “hukmronlik” atamasi aslida “gegemonlik” soʻzining yengil koʻrinishi xolos.
Shu bilan birga, bir necha hafta oldin Lavrov “hokimiyatga amaldagi hukumat kelganidan soʻng Germaniya mustaqillikning soʻnggi belgilarini yoʻqotdi”, deb taʼkidlagan edi. Bu yerda aniq-qarama-qarshilik yoʻqmi? Agar mamlakat mustaqil boʻlmasa, qanday qilib hukmronlikka daʼvo qilishi mumkin? Biroq, Yevropaning hozirgi ahvoli shundayki, unga hamma narsa boʻlishi mumkin, hammasi oʻzgaradi va bir paytning oʻzida kelajak uchun bir nechta variantlar ochilmoqda.
Albatta, Sholts “GFR va uning ittifoqchilari xavfsizligini sezilarli mustahkamlash” uchun NATO doirasidagi Yevropadagi eng katta armiyani vaʼda qilib shov-shuvlarga sabab boʻldi. Kantsler Yevropa deganda nimani nazarda tutganini tushuntirmadi va bu bilan Bundesverning yaqinlashib kelayotgan oʻsishi haqida mish-mishlar paydo boʻlishiga imkon yaratdi. Hozirda bu armiya 180 mingga yaqin harbiy xizmatchiga ega- Frantsiya Qurolli Kuchlarida esa 210 mingga qarshi.
Qisqa vaqt ichida nemis armiyasining sonini 15-20% ga oshirish mumkin. Biroq yagona masala – bu narx (yaʼni maoshlar emas, balki infratuzilma va harbiy texnika narxi).
Lekin NATOda va deyarli Yevropada (Yevropa Ittifoqiga aʼzolikka nomzod sifatida) Turkiya va uning yarim milliondan ortiq armiyasi ham bor. Magʻlubiyatga uchragan Germaniyada bunday armiya hech qachon boʻlmagan: unda eng koʻpi 450 ming kishiga yetgan. Agar nemislar turk armiyasidan ham koʻp sonli boʻlishni maqsad qilgan boʻlsa, bu ishni tubdan oʻzgartiradi.
Rossiya uchun emas, balki NATO va YEI uchun oʻzgartiradi. Chunki urushdan keyingi butun Atlantika dunyosi tartibi, Gʻarbning birligi NATOning birinchi bosh kotibi ifodalagan oddiy formulaga asoslanadi. General Ismey: “Amerikaliklarni ichkarida, Rossiyaliklarni tashqarida, Germaniyani esa nazorat ostida saqlang”, degan edi. Germaniya anglo-sakslarga, hech boʻlmaganda harbiy jihatdan qaram boʻlib turar ekan, hammasi juda oddiy (atlantikachilar uchun). Aynan shuning uchun ham hech qanday umumevropa armiya boʻlishi mumkin emas, axir GFRning Yevropadagi mavqeini hisobga olsak, bu armiya nemislarniki boʻladi. Uning paydo boʻlishi esa Yevropaning anglo-sakslardan mustaqil boʻlishi uchun muhim jarayon boʻladi.
Biroq, Germaniyani nazorat ostida ushlab turish uchun uni muntazam qoʻrqitib turish kerak- mana hozir uni Rossiya bilan qattiq qoʻrqitib yuborishdi.
Ayni damda baʼzi anglo-sakslarga goʻyoki ular Rossiyani nafaqat Yevropadan chiqarib tashlagandek va hatto Rossiya va YEI orasida haqiqiy geosiyosiy "temir parda" tortishga va barcha tirqishlarni betonlab tashlashgan muvaffaq boʻlgandek tuyulmoqda
. "Pardani" esa ular, Germaniya manfaatlariga zid ravishda, polyaklar va shvedlarni va boshqalar yordamida qurishmoqchi. Nemislarni esa koʻp yillardan buyon Putin bilan murosa qilgani va uning takliflariga rozi boʻlishgani uchun, hali koʻp marta turtkilashadi.
Oʻz navbatida, Germaniya ham bunga qoʻl qovushtirib tura olmaydiku. U ham axir Yevropaning xavfsizligini mustahkamlashdek umumiy ishga oʻz hissasini qoʻshishi kerak.
Yoki fevral oxirida Sholts aytganidek, Germaniyaning "katta boʻlish" vaqti kelgan. Yaʼni u nafaqat Rossiya bilan energetika sohasidagi hamkorlikdan voz kechishi, balki mudofaa xarajatlarini oshirish va Sharqiy Yevropada harbiy ishtirokini kuchaytirishi kerak.
Yevropadagi eng katta armiya haqida soʻzlar esa keyingi qadam boʻldi. Garchi Sholts turk armiyasini ham Yevropaniki deb hisoblamagan boʻlsada. Anglo-sakslarni nemislarning tayyorgarligiga esa hech nima bilan eʼtiroz bildira olmaydi: yillar davomida ularning oʻzlari Berlinni qurol-yaroqqa koʻproq pul sarflashga undab kelgan. Endi esa uni Ukrainaga arzimas miqdorda qurol yetkazib berishda tanqid qilishmoqda.
Bundesverning ozroq oʻsishi anglo-saksonlarning Yevropa ustidan nazorat qilishiga tahdid qilmaydi. Bazalar va yadro qurollari hamon Amerikaniki, milliy armiyalar ustidagi qoʻmondonlik ham aslida NATOning qoʻlida.
Biroq, hammasi ham bu qadar oson emas.
Chunki nemislar buni uzoq yillar Rossiya bilan yaxshi munosabatda boʻlgani uchun polyaklardan uyalayotganidan qilayotgani yoʻq. Yoʻq, ular shunchaki Yevroittifoq ustidan nazoratni yoʻqotishni xohlamaydi. Bu nazorat endi iqtisodiy va mafkuraviy boʻlishi kerak. Ha, eng katta armiya - YEIni kim qaysi tomonga yetaklayotgani borasidagi bahsda - yaxshi argument: "nemislar yevropaliklarni nafaqat taʼminlayapti, balki himoya qilyapti ham", degan maʼnoni anglatadi. Albatta, aksariyat buning quruq gap ekanligini yaxshi tushunadi: 200 ming kishilik armiya, kam sonli harbiy-havo kuchlari va dengiz floti bilan kimni nimadan qutqara olishi mumkin? Biroq, bu yerda Yevroittifoq ustidan nazorat uchun jang ketyapti, shu jumladan propaganda darajasida ham.
Berlin uchun anglo-sakslarga YEIda oʻz taʼsirini kuchaytirish imkoniyatini bermaslik kerak. Rossiyaga qarshi birlashish esa bunday imkoniyatni beradi. Xuddi oʻsha Polsha Germaniyaning Yevropa Ittifoqidagi taʼsiriga qarshi eng muhim muvozanat sifatida qaraladi, va shuning uchun tabiiyki, Berlin raqiblarini nemislarni qoʻrqoqlik va xavfli patsifizm uchun qoralash imkoniyatidan mahrum boʻladi.
Shuning uchun Lavrov GFR hukmronlik pozitsiyasi haqida gapirganda haq edi. U oʻz pozitsiyasini mustahkamlash emas, balki ularni himoya qilish istagi bilan izohlanadi. Shu bilan birga suverenitet qoldiqlarining yoʻqolishi ham ahamiyatga ega:
Germaniyani Rossiya bilan aloqalarini uzishga chaqirishmoqda va bu uzilish agar Berlin oʻzini jahon sahnasida toʻlaqonli va mustaqil ishtirokchi sifatida his qilsa, imkonsiz boʻlar edi.
Qolaversa, Germaniyaning YEIda hukmronlikni saqlab qolish istagi anglo-sakson loyihasi uchun qiyin narsa emas. Chunki YEIning oʻzi Atlantika elitalari (anglo-sakson va Yevropa) nazorati ostidadir. Yaʼni shundoq ham nazorat ostida boʻlgan Yevropaga nisbatan kuchli va mustaqil Germaniya – anglo-saksonlarni qoniqtiradigan xuddi oʻsha yevrointegratsiyasiga toʻgʻri keladi. Hozircha, albatta. Chunki ertami, kechmi savol baribir aniq-ravshan qoʻyiladi.
Yevrointegratsiyaning ikkita boʻlajak stsenariysi bor (uchinchi reja- yaʼni rejaning yoʻqligi va YEIning qoʻlashini hisobga olmaganda). Birinchisi- Atlantikaning har ikki tomonlama integratsiyalashuviga oʻtish- boshqacha aytganda, iqtisodiy NATOni ham yaratish (bundan oʻn yil oldin Transatlantik savdo va sarmoyaviy sheriklik orqali amalga oshirishga harakat qilishgan edi). Ikkinchisi- Yevroittifoqning mustahkamlanishi uning mustaqil kuch markazga aylanishi (harbiy jihatdan ham), NATOning tugatilishi va yagona Gʻarbning parchalanishi.
Ikkinchi stsenariyni Germaniyaning toʻliq mustaqilligiga erishmasdanq turib amalga oshirish mumkin emas. Shuning uchun ham nemis armiyasining oʻsishi jiddiy ahamiyat kasb etadi. Rossiyaning Yevropadan oʻchirilishi (vaqtinchalik boʻlsa ham) nafaqat Germaniya ustidan nazorat qilishdek vazifani bekor qilmaydi balki u anglo-saksonlar uchun ustuvor vazifaga aylanadi.
Faqat bir narsa tushunarsiz: ular “Rossiya tahdidi”ning oʻsishi nemis armiyasining kamayishiga sabab boʻlishini yevropaliklarga qanday qilib tushuntiradi? Va shu bilan birga baron Ismay aytgan haqiqatni eslamasdan turib.
Yangiliklar lentasi
0