Siyosat

Mirziyoyev Konstitutsiyaga oʻzgartirish kiritish boʻyicha referendum oʻtkazishni taklif qildi

© Press-slujba prezidenta UzbekistanaPrezident Konstitutsiyaga kiritilishi shart boʻlgan normalarni sanab oʻtdi
Prezident Konstitutsiyaga kiritilishi shart boʻlgan normalarni sanab oʻtdi - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 20.06.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Parlament tomonidan ishlab chiqilgan Konstitutsiya loyihasi referendum oʻtkazish yoʻli bilan qabul qilinadi.
TOSHKENT, 20 iyun — Sputnik. Prezident Komissiya taklifi asosida Parlament tomonidan ishlab chiqilgan loyihani umumxalq muhokamasida koʻrib chiqishni hamda referendum oʻtkazish yoʻli bilan qabul qilishni taklif etdi.
Bu haqda prezident raisligida oʻtkazilgan Oʻzbekiston Konstitutsiyasiga oʻzgartirish kiritish va tashkiliy chora-tadbirlarni amalga oshirish yuzasidan Konstitutsiyaviy komissiya aʼzolari ishtirokidagi uchrashuvda maʼlum qilindi.
“Biz Konstitutsiyani takomillashtirish boʻyicha yangi va juda masʼuliyatli bosqichga qadam qoʻymoqdamiz”, deydi prezident.
Qayd etilishicha, bugungi kun holatiga koʻra, Komissiyaga fuqarolardan 48 ming 492 ta taklif kelib tushgan.
Konstitutsiyaviy komissiya tomonidan tayyorlangan takliflar chuqur muhokamadan oʻtkazildi va hozirda Qonunchilik palatasiga kiritish bosqichida. Endi qonun, reglament asosida muhokamalardan oʻtkaziladi.
Maʼlum qilinishicha, mamlakatda oʻlim jazosi tayinlanadigan jinoyatlar sonini bosqichma-bosqich kamaytirilib, bu jazo toʻliq bekor qilindi.
Shunga qaramay, ayrim fuqarolar tomonidan oʻlim jazosini tiklash, uni jinoyat qonunchiligiga qayta kiritish haqida takliflar ham ilgari surilmoqda.
Prezident mavzuni davom ettirib, oʻz soʻzida “Agar sizlar qoʻllab-quvvatlasangiz, Konstitutsiyamizga “Oʻzbekistonda oʻlim jazosi taqiqlanadi”, degan yana bir muhim normani kiritishni taklif qildi.
Taʼkidlanishicha, Oʻzbekistonda ham koʻplab davlatlarning Konstitutsiya va qonunlarida hamda inson huquqlariga oid xalqaro hujjatlarda aks etgan “Miranda qoidasi”ni qoʻllash lozim.
Yaʼni, shaxsni ushlash chogʻida uning huquqlari va nima sababdan ushlangani sodda tilda tushuntirilishi shart.
Bundan tashqari, “Xabeas korpus” institutini rivojlantirish zarurligi aytib oʻtildi. Shaxs sudning qaroriga qadar koʻpi bilan qirq sakkiz soatdan ortiq ushlab turilishi mumkin emasligi qoʻshimcha qilindi.
Prezident tomonidan Konstitutsiyaga kiritilishi ilgari surilgan normalar:
Shaxsning sudlanganligi va undan kelib chiqadigan huquqiy oqibatlar uning qarindoshlari huquqlarini cheklashga asos boʻlishi mumkin emasligi;
Ozodlikdan mahrum etilgan barcha shaxslarga nisbatan insoniy munosabat va ularning qadr-qimmati taʼminlanishi shartligi;
Har bir Oʻzbekiston fuqarosi mamlakat boʻylab erkin harakatlanish, turar yoki yashash joyini erkin tanlash huquqiga ega boʻlishi shart. Har bir fuqaroga mamlakatdan toʻsiqlarsiz chiqish va qaytish huquqi kafolatlanishi lozim.
“Oʻzbekiston – ijtimoiy davlat” degan gʻoyani mustahkamlash. Ijtimoiy davlat muhtojlarga uy-joy, yashash uchun zarur boʻlgan isteʼmol tovarlarining eng kam miqdori belgilab qoʻyilishini nazarda tutadi;
Uy-joyga yoki shaxsning boshqa mol-mulkiga uning ruxsatisiz kirish, ularni koʻzdan kechirish va tintuv oʻtkazishga faqat qonunda belgilangan holat va tartibda yoʻl qoʻyilishi;
Tadbirkorlar qonunchilikda taqiqlanmagan har qanday faoliyatni amalga oshirishga, oʻz faoliyati yoʻnalishlarini mustaqil ravishda tanlashga, tadbirkorlikdan cheklanmagan miqdorda daromad olishga haqli ekanini;
Qishloq xoʻjaligi yerlari va oʻrmon fondi davlat tasarrufida boʻlib, tadbirkorlik subʼyektlariga ijara shartnomasi asosida berilishi;
Oila ayol va erkakning ixtiyoriy roziligi va teng huquqliligi asosida shakllanishi;
Davlat jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish, yoshlarni sogʻlom turmush tarzi tamoyillari asosida maʼnaviy va axloqiy yetuk insonlar etib tarbiyalash uchun zarur sharoitlarni yaratadi;
Ota-onalar oʻz farzandlari voyaga yetguniga qadar ularning tarbiyasi, taʼlim olishi, sogʻligʻi, toʻlaqonli va barkamol rivojlanishi toʻgʻrisida gʻamxoʻrlik qilish huquqiga ega va bunga majburdir;
Nogironligi boʻlgan shaxslarni har qanday ajratib qoʻyish, ularning huquqlarini cheklash, obʼyektlar va xizmatlardan foydalanishi uchun shart-sharoitlar yaratishdan bosh tortish taqiqlanadi;
Davlat ularning huquq va erkinliklari hamda qonuniy manfaatlarini amalga oshirish uchun zarur sharoitlarni va teng imkoniyatlarni yaratadi;
Alohida eʼtiborga muhtoj boʻlgan bolalar uchun taʼlim tashkilotlarida inklyuziv taʼlim tashkil etiladi;
Har bir shaxsning qulay mehnat sharoitida ishlash, mehnati uchun munosib haq olish huquqini mustahkamlash, mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori insonning oʻzi va oilasi hayot kechirishi uchun yetarli miqdorda boʻlishi;
Homiladorligi yoki yosh bolasi borligi sababli ayollarni ishga qabul qilishni rad etish, ishdan boʻshatish va ularning ish haqini kamaytirish taqiqlanishi;
Bolalar mehnatiga yoʻl qoʻymaslik;
Davlat chet elda yashayotgan va ishlayotgan fuqarolarimiz hamda vatandoshlar bilan muntazam aloqalarni saqlab qolish va rivojlantirish haqida gʻamxoʻrlik qilishi;
Konstitutsiyada ekologik-huquqiy normalar oʻz ifodasini topishi lozimligi qayd etildi.
"Davlatning erkaklar va ayollar, oilalar va bolalar, yoshlar va nuroniylar, nogironligi bor shaxslar, mamlakatda yoki uning tashqarisida boʻlishidan qatʼi nazar, barcha insonlar haqida qaygʻurishi Konstitutsiyada mustahkamlanishi zarur", deydi prezident.
Aytilishicha, Bosh qomusda davlat maktabgacha taʼlim, maktab va oliy taʼlim tizimini, turli mulk shaklidagi, jumladan, xususiy taʼlim muassasalarini rivojlantirish uchun zarur sharoitlar yaratib berishi bilan bogʻliq normalar ham boʻlishi lozim.
Ustozga boʻlgan yuksak ehtirom ham oʻz ifodasini topishi zarur.
Shuningdek, pedagog xodimlarning kasbiy faoliyatiga aralashish, ularning xizmat majburiyatlarini bajarishiga toʻsqinlik qilishga yoʻl qoʻyilmacligini Konstitutsiya darajasida belgilash qayd etildi.
Prezident mahallaning maqomini hamda davlat organlarining bu boradagi vazifalarini aniq belgilab qoʻyish shuningdek, “Oʻzbekiston – huquqiy davlat” degan gʻoyani Konstitutsiyamizda aniq mustahkamlab qoʻyishni taklif etdi.
"Men Prezidentning ayrim vakolatlarini Oliy Majlisga oʻtkazishni taklif etaman. Misol uchun, Hisob palatasi raisini lavozimga tayinlash va ozod qilish vakolatini Senatga oʻtkazish maqsadga muvofiq. Bu orqali Hisob palatasi Davlat byudjeti shakllanishi va ijrosini taʼminlashda parlament nazoratining muhim vositasiga aylanadi", deydi prezident.
Hokimlar bir vaqtning oʻzida xalq deputatlari Kengashlariga ham boshchilik qilishi haqidagi qoida Konstitutsiyadan chiqarib tashlanadi.
Konstitutsiyaga qonunchilik takliflarini kiritish institutini joriy etish taklif etildi. Unga koʻra, mazkur institut doirasida 100 ming kishidan kam boʻlmagan miqdordagi fuqarolar oʻz qonunchilik takliflarini Oliy Majlis Qonunchilik palatasiga kiritish imkoniyatiga ega boʻladilar.
Shu asosda endi xalq bevosita qonun ijodkori sifatida tashabbus koʻrsatish huquqini qoʻlga kiritadi. Qayd etilishicha, mazkur yangi qonunchilik takliflarini kiritish institutini Oliy Majlis Senati, Ombudsman va Markaziy saylov komissiyasiga ham berish vaqti keldi.
Aytilishicha, konstitutsiyada fuqarolar va yuridik shaxslarning muayyan ishda sud tomonidan ularga nisbatan qoʻllanilgan qonunning Konstitutsiyaga mosligini tekshirish haqidagi shikoyatlarini koʻrib chiqishni Konstitutsiyaviy sudning vakolatida aks ettirish maqsadga muvofiq.
Oʻzbekiston Respublikasining Milliy xavfsizlik kontseptsiyasi hamda Oʻzbekiston Respublikasining Tashqi siyosiy faoliyati kontseptsiyasini yangi tahrirda ishlab chiqib, Konstitutsiyaviy qonun shaklida qabul qilishni taklif etildi.
Referendumni oʻtkazish tashabbusi bilan quyidagilar chiqishi mumkin:
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari;
Oʻzbekiston Oliy Majlisi palatalari;
Oʻzbekiston Prezidenti.
Agarda prezidenti referendum oʻtkazish tashabbuskori boʻlsa, u holda u Oliy Majlisga murojaat etishi yoki referendum oʻtkazish toʻgʻrisida oʻz qarorini qabul qilishi mumkin.
Oliy Majlis Qonunchilik palatasi referendum oʻtkazish tashabbusini koʻrsatish toʻgʻrisidagi materiallarni va masʼul qoʻmitaning xulosasini ikki hafta ichida koʻrib chiqadi.
Referendum masalasiga doir qaror qabul qilingan kundan eʼtiboran uch kun ichida Senatga, shuningdek referendum oʻtkazish tashabbuskorlariga yuboriladi.
Referendumni oʻtkazish va referendum oʻtkaziladigan sanani tayinlash toʻgʻrisida qaror qabul qilgandan soʻng, kechi bilan uch kun ichida matbuotda va boshqa ommaviy axborot vositalarida eʼlon qilinadi.
Referendum oʻtkazish sanasi bir yarim oydan uch oygacha boʻlgan davrda istalgan kunga tayinlanishi mumkin.
2002 yil 27 yanvarda Oʻzbekistonda referendum oʻtkazilgan.
Unda, “Siz kelgusi chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi parlamenti ikki palatali qilib saylanishiga rozimisiz?” degan birinchi savolga ovoz berishda ishtirok etgan fuqarolarning 11 mln 344 ming 242 nafari (93,65 %) yoqlab, 768 ming 828 nafari (6,35%) qarshi ovoz bergan.
“Siz Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining konstitutsiyaviy vakolat muddatini besh yildan yetti yil qilib oʻzgartirishga rozimisiz?” degan ikkinchi savolga esa 91,78 % yoqlab, 8,22 % qarshi ovoz berilgan.
Yangiliklar lentasi
0