Kolumnistlar

Rossiya va Xitoyni jilovlash yoʻlida NATOning bemaʼni strategiyasi

© Sputnik / Aleksey Drujinin / Fotobankka oʻtishVizit prezidenta RF V. Putina v Respubliku Indiyu (Goa)
Vizit prezidenta RF V. Putina v Respubliku Indiyu (Goa) - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 30.06.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Gʻarbni bir vaqtning oʻzida ikki frontga - Rossiyaga va Xitoyga qarshi geosiyosiy urush eʼlon qilish arafasida turibdi. Bu uning gegemon sifatida soʻnggi zarbasi boʻlishi mumkin. Bu vaziyatda Rossiya va Xitoy qanday yoʻl tutishi kerak?
NATOning Madridda boʻlib oʻtgan sammiti deklaratsiyasida Rossiya rasman “ittifoqchilar xavfsizligi va Yevro-Atlantika mintaqasida tinchlik va barqarorlikka eng muhim va bevosita tahdid”deb eʼlon qilindi.
Biroq, alyans esa oʻziga oʻzi - "mudofaviy va hech qaysi mamlakat uchun xavfi boʻlmagan” deb tarif berdi. Ittifoqdoshlar “Rossiya tomondan boʻladigan tahdidlarga qarshi javob berish”, bundan tashqari, “Ukrainaga siyosiy va amaliy yordam berish” va “sharqiy flangda qoʻshimcha kuchli jangovar kuchlarni koʻpaytirishda” davom etishadi.
Rossiyadan esa “Ukrainadan chiqib ketishni” talab qilishmoqda. Deklaratsiyada buni qanday amalga oshirishlarini aytib oʻtishmagan, biroq inglizlar jonga oro kirib, ittifoqning boshqa barcha aʼzolarini nimaga undashlarini aytishdi.
Tashqi ishlar vaziri Liz Trass, Madridda nutqqa chiqar ekan, hammasini aniq-ravshan aytdi:
“Hozir harakatlarni koʻpaytirish va Ukrainada Rossiyani magʻlub etishi, Zelenskiyning kuch pozitsiyasidan turib muzokaralar oʻtkaza olishini taʼminlashning ayni payti. (...) Biz Rossiyaning Ukrainada magʻlub boʻlishiga erishishimiz shart. Biz buni Yevropa xavfsizligi, erkinligi va demokratiyasi uchun qilishimiz shart. Bu Yevropada uzoq muddatga tinchlikni taʼminlashning yagona yoʻli.
Baʼzilar Rossiya hamon Ukrainada boʻlib turganda muzokaralar oʻtkazishni aytishmoqda. Ammo bu ishning oqibati faqat yolgʻon tinchlik boʻladi. Biz tarixdan saboq chiqarishimiz kerak, masalan, mintaqada uzoq muddatga tinchlikni taʼminlashi kerak boʻlgan Minsk kelishuvlarining buzilishi. Aytmoqchi boʻlganim shuki, biz avval Rossiyani magʻlub etishimiz, keyin muzokaralar boshlashimiz kerak”.
Anglo-saksonlarning Rossiya ustidan gʻalaba qozongunga qadar urush olib borish niyatlarini biz allaqachon tushunganmiz. Bu yerda hech qanday yangilik yoʻq. Biroq, bizni boshqa masala biroz hayratga soladi - nahotki ular hali ham Gʻarbning gʻalabasiga shunchalik ishonishmoqda? Vaziyat Gʻarbning magʻlubiyati tomon borayotgani - voqelikka real koʻz bilan qaraydigan har bir odamga tushunarli-ku? Moskva ortga chekinmoqchi ham, oʻz koʻzlagan maqsadlaridan voz kechmoqchi ham emas.
Ehtimol bu shunchalik anglichanlarning oʻziga xos agitatsiyasidir? Ular atlantikachilar oʻrtasida qatʼiyatni saqlab qolish va kelajakda gʻalaba qozonishga barcha shubhalarni yoʻq qilish maqsadida ushbu tashviqotni amalga oshirishmoqda? Ha mayli, bu ularning didi va huquqi...

NATO strategiyasi

Bu yerda NATOning yakuniy maqsadlari bundanda qiziqarliroq. Tabiiyki, yaqin istiqbolda, 2030 yilga qadar koʻzlangan maqsadlar. Har holda Madridda aynan shular muhokama qilindi. Agar Rossiya asosiy tahdid boʻlsa, unda barcha kuchlar u bilan kurashga yoʻnaltirilgan boʻlishi kerak, mantiqqa koʻra. Lekin NATO harbiylarining oʻzlari qurollar va pullar yetishmayotgani va armiyalar hajmini kengaytirishga ehtiyoj borligini tan olishmoqda. Rus tanklarini Varshava va Berlinda kutayotgan ekansiz - mayli Rossiya bilan mashgʻul boʻling. Uni yakkalang, har tomondan bosim oʻtkazing, kuchlaringizni shu darajada koʻpaytiringki, toki uyqungizda ham xotirjam boʻling.
Aniq boʻlgan faktlarga qaraganda, NATO kuchlari ham ancha koʻp ekan. Lekin shu yerda NATO strategiyasida ilk bor Xitoy paydo boʻlmoqda - hali dushman sifatida emas, lekin tahdid boshlanishi sifatida:
“Xitoyning bayon qilgan ambitsiyalari va uning majburlash siyosati bizning manfaatlarimizga, bizning xavfsizligimizga, bizning qadriyatlarimizga tahdid soladi (...) Xitoy oʻzining xalqaro taʼsirini kuchaytirish uchun keng koʻlamli siyosiy, iqtisodiy va harbiy vositalardan foydalanadi, ammo shu bilan birga oʻz strategiyasi, niyatlari va harbiy kuchini oshirish borasida mavhum boʻlib qolmoqda”.
Balki gap Xitoy Xalq Respublikasining Rossiya bilan “chuqur strategik sherikligi” va “ularning asoslangan halqaro tartibni buzishga urinishidardir” (alyansning oʻsha strategik kontseptsiyasida xuddi shunday deb yozilgan), va ularni har doim NATOni qoralashidadir? Yaʼni Xitoy doim tajovuzkor Rossiya bilan bir tomonda oʻynadi va mudovafiy alyans bunga javob bermay yana nima qilishi kerak?
Yoki masala baribir NATOning hammasini boshdan oyoq oʻzgartirib yuborayotganidadir- va nafaqat Yevro-Atlantik, balki Tinch okeani mintaqasidagi muammolarga oʻz burnini suqqanidadir? Aslida bu aslo uning harakatlari va manfaatlariga toʻgʻri kelmaydi. Agar, aslida NATOning shunchaki anglo-saksonlar va ularga qaram boʻlgan Yevropa tashkilotlaridan tashkil topgan alyans ekanligini aytmasa.
Anglo-saksonlarning esa har yerda manfaatlari bor va shuning uchun u qayerda boʻlmasin, har qanday mustaqil derjava unga “tahdid qiladi”. Eron yoki Venesuela, Shimoliy Koreya yoki Myanma- bular tirik qolganlardan. Iroq va Liviya - bular esa yoʻq qilinganlardan.
Rossiya yoki Xitoy kabi yirik derjava, tsivilizatsiya mamlakatlari haqida nima deyish kerak - ularning borligining oʻzi anglo-saksonlarning “manfaatlari, xavfsizligi va qadriyatlariga” rahna soladi. Va qachonki ular parchalanish yoki kuchsizlik vaqtida yoʻqotganlarini qaytarib olishni boshlasa- shu paytning oʻzida jang maydonida, iloji boricha birovlarning koʻli bilan magʻlub qilish kerak boʻlgan “asosiy tahdid” hisoblanib qoladi.
Buning hammasi tushunarli va hayratlanarli emas. Gʻalataligi boshqa. Oʻzini Rossiya tahdidi ostida deb eʼlon qilgan Gʻarb oʻz mavqesini yomonlashtirish va raqiblarini koʻpaytirish uchun hammasini oʻz qoʻllari bilan qilyapti. Xoʻsh, nega endi Xitoyni NATOga “tahdid” sifatida ayblash kerak boʻlib qoldi? Buning amaliy maʼnosi nimada?
Yoʻq, anglo-saksonlarga oʻn yilliklar uchun asosiy muammo bu Xitoy ekanini hamma tushunib turibdi. Pekin ham anglosaksonlar bilan muzokara orqali kelishib olish mumkinligiga yoki globalizatorlarning eng qadimgi tsivilizatsiyaga munosabati haqida ham xomxayollar yoʻq. Lekin nima uchun shundoq ham keskin boʻlgan munosabatlarni yanada keskinlashtirish kerak boʻldi? Aslida NATO qayerda-yu, Xitoy qayerda oʻzi?
Dunyoda hech kim Xitoyning Yevropa xavfsizligiga hatto Rossiya bilan birgalikda ham xavf solishiga ishonmaydi. Xitoyning oʻz ostonasida, Tinch okeani mintaqasida ham muammolari oshib toshib yotibdi. Shunchaki, Gʻarbda kimdir Xitoyga unga nafaqat AQSH balkim butun NATO, yaʼni Yevropa va Kanada, Avstraliya va Yangi Zelandiya ham qarama-qarshi turganini koʻrsatib qoʻygisi kelgan xolos. Va nafaqat siyosiy va iqtisodiy tomondan balkim harbiy tomondan ham.
Yaʼni, yevroatlantik harbiy alyans Tinch Okeani derjavasi (Xitoy)dan norozi ekanligini bildiryapti va undan qanday javob kutmoqda endi?
Javob esa - anglo-saksonlarni eng koʻp xavotirga solgan va ularning obʼyektiv strateglari koʻp marotaba ogohlantirgan tarzda boʻladi - yaʼni Rossiya-Xitoy munosabatlarining mustahkamlanishi koʻrinshida.
Demak anglo-saksonlar oʻzi qoʻllari bilan NATO yordamida Moskva va Pekin ittifoqdoshligini yanada mustahkamlanishiga hissa qoʻishishdi. Bu axmoqlikmi yoki sotqinlik deb soʻragisi keladi kishini. Lekin javob oddiy, ular Rossiya va Xitoy oʻrtasida sovuqlik tushirib boʻlmasligiga koʻnikkan koʻrinadi va shuning uchun hech nimani yashirishmoqchi emas.
Chunki, anglo-sakson strateglari oʻrtasida shunday fikr ham bor, Moskva va Pekin ittifoqdoshligi uzoqqa bormaydi va Gʻarb hatto eng kichik rus-xitoy qarama-qarshiligidan ham munosabatlarni buzish yoʻlida foydalanishi kerak. Ehtimol, anglo-sakson ilonining bir boshi uning ikkinchi boshi nima qilayotganini bilmas?
Yoʻq, bunga javob undan ham oddiyroq - Atlantika alyansida qaror qabul qiladigan barcha boshlar Gʻarb hali hamon dunyoning qolgan qismidan va hatto Moskva va Pekindan ham ustun ekanligiga ishonchi komil. Bu geosiyosiy ustunlik (moliyaviy, harbiy, mafkuraviy, tashviqiy) ularning fikricha, yana uzoq vaqt davom etadi, bu vaqt ichida “isyonchilar”ning tanobini tortib qoʻyishga ulgurish kerak. Xoʻsh, qanday qilib?
Masalan, ularga mahalliy harbiy magʻlubiyat yetkazish va toʻpolonga olib keladigan ichki muammolarni yanada kuchaytirish (bu “Rossiyani magʻlub etishning yagona yoʻli axir- 1917 yilni eslang). Va bir vaqtning oʻzida “isyonchilarni” oʻz atrofida Gʻarbdan norozi boʻlgan jamoani tuzishga ruxsat bermaslik, ularga parallel va muqobil global aloqalarni rivojlantirishga yoʻl qoʻymaslik (moliyaviy, savdo-sotiq, logistik, xomashyoviy, axborot).
Mana shu cheklanmagan imkoniyatlariga ishonchning oʻzi Gʻarbni bir vaqtning oʻzida ikki frontga - Rossiyaga va Xitoyga qarshi geosiyosiy urush eʼlon qilishdek halokatli telbalikka olib keladi. Umuman, anglo-saksonlarning oʻzlari hozirgi harakatlarning naqadar halokatli ekanligini faqatgina kuchi yetmay qolgandagina anglab yetadi. Bizga esa bunga qadar ularning “butunlay ustunlikka erishish" haqidagi xomxayollariga xalaqit berish umuman qiziq emas.
Yangiliklar lentasi
0