Kolumnistlar

Rossiya qurol eksportida nima sababdan aviatsiya yetakchi?

© Sputnik / Ramil Sitdikov / Fotobankka oʻtishRossiyskiye mnogofunktsionalnыe istrebiteli pyatogo pokoleni
Rossiyskiye mnogofunktsionalnыe istrebiteli pyatogo pokoleni - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 06.07.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Rossiyadaning yuqori texnologiyali qiruvchilar dunyo bozorida samaradorlik, sifat va narx borasida eng yaxshisi hisoblanadi.
TOSHKENT, 6 iyul - Sputnik. Rossiya Mudofaa eskporti (“Rosoboroneksport”) rahbari Aleksandr Mixeyev 4 iyul kuni Rossiya qurol eksportining umumiy hajmida havo texnikalarini yetkazib berish ulushi 50% dan oshganini maʼlum qildi. Oxirgi yigirma yil ichida xorijga 700 ga yaqin Su-27/Su-30 jangovor samoletlari sotildi va 2021 yilda kompaniyaning buyurtmalar portfeli Su-30SM yetkazib berish boʻyicha yangi shartnomalar bilan toʻldirildi.
Xaridorlar davlat mustaqilligini himoya qilish uchun milliy havo kuchlarini mustahkamlash niyatida. Faqat Rossiyada ishlab chiqarilgan dvigatellar, avionika, qurol-yarogʻlar va jangovar samoletlar yuqori baholanadi. Chunki Rossiya Federatsiyasining taʼminot ishonchliligi vaqt sinovidan oʻtgan.
“Suxoy” samolyotlari gʻarbiy samolyot eksportchilari tomonidan koʻpincha sodir etiladigan yovuz harakatlarga qarshi (texnologik shantaj) eng yaxshi sugʻurta hisoblanadi. Rossiya Havo-kosmik kuchlarining Suriya va Ukrainadagi zarbali aviatsiyasining muvaffaqiyatli harakatlari jahon bozorida Su-30SM, Su-34, Su-35 jangovar samolyotlariga talabni oshirmoqda. Har qanday harbiy toʻqnashuvda gʻalaba qozonishning asosiy omillaridan biri havo texnikalaridagi ustunlikdir.
“Suxoy”ning oʻta koʻp manoverliligi yaqin havo janggida ancha ustunlik beradi, dushmanning raketa hujumlarini qaytarish imkonini beradi. Kuchli boshqariladigan va boshqarilmaydigan raketa quroli va 3 mm samolet quroli jangovar ustunlikni kafolatlaydi. Bazaning avtonomligi va havoda yonilgʻi quyish imkoniyati operatsiya maydonini kengaytiradi. Rossiya qiruvchi samoletlarida amalga oshirilgan avionika va qurol komplekslarining ochiq arxitekturasi tamoyili xorijiy mijozlarga oʻz ishlab chiqarish tizimlarini (“Suxoy” Tajribaviy -konstruktorlik byurosi ishtirokida) birlashtirishga imkon beradi. Baza platformalarining uzluksiz modernizatsiya qilish texnologik (jangovar) ustunlikni yoʻqotmasdan samoletlarning muhim hayotiy tsikli aylanishini taʼminlaydi.
Harbiy tahdidlar koʻpayishi bilan dunyo qurol bozorida janglar ortadi. Rossiyada ishlab chiqarilgan qiruvchilarni sotib olish xorijiy operatorlar va Rossiya oʻrtasidagi koʻp yillik harbiy-texnik talabgorlikni talab qiladi. AQSH bunga iloji boricha toʻsqinlik qilishga urinmoqda. Kongressning iyun oyidagi tadqiqotida Qohiraning Rossiyada ishlab chiqarilgan ilgʻor Su-35 koʻp maqsadli qiruvchi saoletslarini sotib olishdan bosh tortish sharti bilan Amerikada ishlab chiqarilgan F-35 qiruvchi-bombardimonchi samoletlarini Misrni sotib olishga majburlash aks ettirilgan.
Bu amerikaliklarning S-400 havo zenit raketa tizimlarining va milliy kommunikatsiya tarmogʻidagi Huawei infratuzilmasini suveren sotib olish (foydalanish) tufayli F-35 sotib olishni toʻsib qoʻyish bilan aldangan Turkiya va BAA bilan aloqalarni eslatadi. Ehtimol, turk va arablarning omadi chopgan- ularda koʻproq erkinlik qolgan edi.
Maʼlumki, amerikalik “koʻrinmaslar” yomon uchadi, va oʻz operatorlari orqasidan yaxshigina josuslik qiladi, maxfiy maʼlumotlarni AQShga joʻnatadi. Amerikaliklarning sheriklari va ittifoqdoshlari AQShda ishlab chiqarilgan eski qurollarni sotib olishga majbur. Chunki Vashingtonning “qoidalari shunaqa”.

“Suxoy” ustunlik

XXI asr boshida Rossiyaning Su-27, Su-30, Su-35 qiruvchi samoletlari dunyodagi eng ommabop boʻlib, Angola, Belarus, Venesuela, Vyetnam, Hindiston, Indoneziya, Qozogʻiston, Xitoy, Malayziya, Uganda havo hududini ishonchli himoya qilib kelishmoqda. Rossiya samoletlarining ajoyib jangovar qobiliyatlarining tan olinishi, dunyo bozorida talabning yuqoriligi qurish (ilmiy) maktabning strategik ustunligi va Rossiya Federatsiyasi harbiy-sanoat kompleksining yuqori samaradorligidan dalolat beradi.
4++ avlodining koʻp manevrli Su-30SM samoleti kechayu kunduz yuqori aniqlikdagi “havo-havo” va “havo-yer” klassidagi raketa qurollaridan foydalanishga qodir, fazali antenna panjarali radiolokator, boshqariladigan tortish vektori va old gorizontal quyruq dvigatellari bilan jihozlangan. Su-30SM ning himoyasi kuchli havo elektron urush tizimi bilan dushman radar stantsiyalarini bostirishga asoslangan.
Su-35 koʻp maqsadli qiruvchi samolyoti dunyodagi eng yaxshi taktik samolyot boʻlib, uning havoda tengi yoʻq. Havo nishonlarining barcha sinflarini tutib olish va yoʻq qilish, havo hujumidan mudofaa tizimlari bilan qoplangan dushmanning quruqlikdagi va yer usti nishonlarini yoʻq qilish uchun moʻljallangan. 4++ avlod samolyoti koʻp manevrli, nishonni aniqlashning faol va passiv vositalariga, yuqori tovushdan tezlikka, muhim jangovar radiusga, zamonaviy radioelektron urush tizimiga va keng assortimentdagi qurollarga (jangovar yuk – 8 tonna) ega. Su-35 qiruvchi samolyotini loyihalashda yashirin texnologiyalar joriy etilgan. Su-35 dan jangovar foydalanish samaradorligi uchuvchini intellektual qoʻllab-quvvatlashning integratsiyalashgan axborot va boshqaruv tizimi bilan taʼminlanadi.
Versiyaga koʻra, Amerikaning “Tomagavk” qanotli raketalarning koʻpi 2017 yilning 7 aprel kuni Suriyada oʻz nishoniga uchib bora olmagan. Chunki Rossiyaning Su-35S yoki Su-30SM samoleti tomonidan urib tushirilgan. Bu qiruvchilarning radiolokatsion stantsiyalari unchalik koʻrinmas qanotli raketlarni ham suv va yer fonida ham yaxshi “ilgʻaydi”. Bundan tashqari, Su-35 “uchuvchi radar” vazifalarini ham bajarishga qodir.
Qiruvchi-bombardimonchi Su-34 jangovar imkoniyatlariga koʻra, 4+ avlodiga tegishli. U yer, dengiz va havodagi nishonlarni olovga chidamlilik sharoitida sayyoraning istalgan hududida, qurollarning keng spektridan foydalangan holda muvaffaqiyatli urib tushirishga qodir.
Ehtimol, jahon aviatsiya bozorida eng koʻp kutilgan mahsulot- beshinchi avlod Su-57 qiruvchi samolyoti boʻlsa kerak. Samolyot xorijiy ekspertlar tomonidan eng yuqori baholarni oldi. Ommaviy ishlab chiqarish boshlangandan soʻng, Su-57 Rossiya Havo-kosmik kuchlari safiga kiradi va undan Su-30SM va Su-35 qiruvchi samolyotlari bilan bir qatorda Ukrainadagi maxsus harbiy operatsiya davomida faol foydalaniladi.
Rossiya bilan teng huquqli va oʻzaro manfaatli harbiy-texnik hamkorlikdan manfaatdor suveren davlatlar dunyodagi eng yaxshi “Suxoy” qiruvchi samolyotlarini sotib olishda davom etadi. “Suxoy” qiruvchilarining eng mashhur xorijiy operatorlaridan biri Hindiston. Bu mamlakat harbiy-havo kuchlarining asosini tashkil etuvchi Su-30MKI qiruvchilarini litsenziyali ishlab chiqarish dasturini muvaffaqiyatli amalga oshirdi. Hindiston har yili Rossiyadan 5 milliard dollarlik qurol sotib oladi. Rossiya va Hindiston oʻrtasidagi uzoq muddatli harbiy-texnik hamkorlik koʻplab davlatlar uchun namuna boʻldi. AQSH ittifoqchilari va vassallarining yuqori texnologiyali jangovar aviatsiyani rivojlantirishda istiqbollari yoʻq.
Yangiliklar lentasi
0