Kolumnistlar

NATOning Serbiyadagi maxsus operatsiyasi sentyabrgacha qoldirildi

© Sputnik / Aleksey VitvitskiyTribuna v zale dlya press-konferentsiy shtab-kvartirы NATO.
Tribuna v zale dlya press-konferentsiy shtab-kvartirы NATO. - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 02.08.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Serbiya va tan olinmagan Kosovo Respublikasi 31 iyuldan 1 avgustga oʻtar kechasi KFOR (NATO boshlichiligidagi xalqaro missiya) kuchlari ishtirokida qurolli toʻqnashuv yoqasida qoldi.
Bolqonda inson qoʻli bilan yaratilgan inqiroz faqat amerikaliklar uchun foydali. Afgʻoniston, Ukraina va Xitoy oroli tumani Tayvandagi geosiyosiy muvaffaqiyatsizliklardan soʻng Qoʻshma Shtatlar “dunyoviy gegemon” statusini hech boʻlmasa atlantikachilar Rossiyaning Yevropadagi troya oti deb hisoblovchi Serbiya hisobiga boʻlsa ham koʻrsatib qoʻymoqchi. Biroq, NATO boʻyicha ittifoqchilar 1999 yildagi Belgrad otishmalarini takrorlashga tayyor emas, tan olinmagan Kosovoning “erkinligi va mustaqilligi” sabab serb aviatsiyasi va artilleriyasidan halok boʻlish niyati yoʻq.
Serbiya va tan olinmagan Kosovo Respublikasi 31 iyuldan 1 avgustga oʻtar kechasi KFOR kuchlari (NATO boshchiligidagi xalqaro missiya) ishtirokida qurolli toʻynashuvlar yoqasida qoldi. Prishtindagi hukumat 1 avgustdan mintaqa hududida serb hujjatlari va avtomobil raqamlarini bekor qilishini eʼlon qildi. Kosovo-alban politsiyasi Serbiyaning markaziy qismiga olib boruvchi ikkita nazorat-oʻtkazuv punktini toʻsib qoʻydi.
Bu Kosovoning shimoliy qismida yashovchi serblarning gʻazabini keltirdi- ommaviy barrikadalarni qurish boshlandi. Prishtina Serbiya bilan maʼmuriy liniya Mitrovitsaga qariyb 1000 spetsnaz-albanlarni joylashtirdi. Belgrad Kosovoga armiya qismlarini kiritmadi, ammo baribir MiG-29 qiruvchilari va Mi-35 vertoletlari bir necha soat mintaqaning maʼmuriy chegaralari osmonida zarba berishga shay holda turdi.
Rossiya bilan harbiy-texnik hamkorlik Serbiyaga soʻnggi yillarda mudofaa salohiyatini sezilarli darajada oshirish imkonini berdi. Belgrad Moskvadan sovgʻa sifatida oltita MiG-29va oʻnta BRDM-2MS bronetransporterlar oldi, shuningdek, yettita Mi-17 va Mi-35 vertoletlari, oʻttizta T-72MS modernizatsiyalangan tanklar, oʻttizta BRDM-2 zirhli mashinalar hamda oltita “Pantsir-S1” raketa-pushka komplekslariga ega boʻldi.
2022-yil kuzida “harbiy-texnik yordam va harbiy hamkorlik masalalarini qoʻllab-quvvatlash va tezkorlik bilan hal etish uchun” Rossiya Mudofaa vazirligining Serbiyada vakolatxonasini ochish toʻgʻrisida kelishuv imzolandi. Rossiya tan olinmagan Kosovo atrofidagi vaziyatda Serbiyani qoʻllab-quvvatlaydi. Moskva mintaqa rasmiylarining u yerda yashovchi serblarga qoʻygan talablari asossiz ekanini taʼkidlaydi.
Kosovoda boʻlayotgan voqealar etnik tozalashning “yumshoq shakli” ga oʻxshaydi- serblarni siqib, ular oʻz mamlakatining yuragi deb hisoblaydigan oʻlka hududidan haydab chiqarishmoqchi.

KFOR ning buzgʻunchi roli

Bolqondagi Serbiyaning Qurolli kuchlari mustahkam- Global Firepower harbiy qudrat boʻyicha xalqaro reytingda gʻarblik tahlilchilar uni 61 oʻringa munosib koʻrishgan. Tushunish uchun: bu koʻp sonli qurolli kuchlardan bir necha pogʻona yuqori, masalan, Ozarbayjon va Qozogʻistondan.
Serbiya armiyasining jangovar safida 25 mingdan ortiq harbiy, 117 samolet va vertolet, 323 ta tank, 1 133 boshqa bronetexnika, 406 ta raketa oʻrnatmalari (RSZO), qariyb 497 artilleriya qurollari bor. Serbiyaning dengizga chiqish yoʻli yoʻq, ammo Dunayda oltita patrul kemasi, toʻrtta mina qoʻriqlash kemasi va ikkita ponton batalonidan iborat daryo flotiliyasi ishlaydi. Oʻz mamlakati hududida tartib oʻrnatish va kosovolik jangarilarning sonini sezilarli qisqartirish uchun Belgrad yetarlicha harbiy kuchga ega. Biroq, Prishtina tomonida kollektiv Gʻarb turibdi (albanlar va serblar oʻrtasida asrlar davomida boʻlayotgan mojarolarning boshqa tomonlar tufayli alanga olgani birinchi marotaba emas).
NATO boshchiligidagi KFOR xalqaro missiyasi (BMT xavfsizlik Kengashining 1999 yil 1244 sonli rezolyutsiyasi asosida) juda muvaffaqiyatli faoliyat koʻrsatayotgani yoʻq. Deklaratsiya qiladi, biroq Kosovoda “tinch sharoit va barcha elatlarning bemalol harakatlanishi”ni taʼminlab bera olmaydi.
KFOR kontingenti bugungi kunda NATOga aʼzo 28 ta davlat va ularning hamkorlaridan 3775 nafar harbiy xizmatchi, jumladan, Armaniston va Ukrainadan - har biri 40 nafar harbiy xizmatchi, Moldovadan - 41, Ruminiyadan - 62, Latviyadan - 136, Polshadan - 247, Vengriyadan - 469 nafar jangchidan iborat. Kuchlar katta emas, biroq NATO tinchlikparvarlari tarixda hali biror missiyasini tinchlik bilan yakunlagani yoʻq, qoʻshinlar miqdori va yilidan qatʼiy nazar.
NATO bosh kotibi oʻrinbosari Mircha Joane va Shimoliy Atlantka kengashi 7 iyul kuni serblarga harbiy blokning yangi strategik kontseptsiyasini va Gʻarbiy Bolqon mintaqasining strategik ahamiyatini eslatish maqsadida Kosovodagi KFOR missiyasi, NATO maslahat guruhi va aloqa guruhiga tashrif buyurdi. 31 iyul kuni mintaqada vaziyatning yomonlashuvi esa AQSH va NATO “gʻamxoʻrligi”ning natijasi sifatida koʻrinadi. Amerikaliklar bu yerda xavfsiz gegemonlik qilish mumkin deb oʻylaydi.
Gʻarbning Kosovo voqealaridan foydalanib Serbiyaga kollektiv bosimi – Belgradning Rossiyaga qoʻllagan sanktsiyalarini tan olmaganini bekor qilishga urinishdir. Avvalroq, Germaniya kantsleri Olaf Sholts Prishtina tashrifi chogʻida Serbiyani “Kosovo mustaqilligini tan olish borasida pragmatik boʻlishga” chorlagan, chunki busiz mamlakat YEIga kira olmaydi.
Boshqa tomondan, NATOning Belgradga koʻrsatayotgan 1990 yillar uslubidagi jim tahdidlari eng murakkab harbiy-siyosiy muammolar, AQShning “Ukraina loyihasi”ning notinchligi bilan oʻralgan butun Yevropa uchun juda xavflidir. NATOning Yevropadagi mamlakatlari Bolqondagi harbiy harakatlarga tayyor emas. Moskva mahalliy serblarning shaxsiy hujjatlari va avtomobil raqamlarini majburiy almashtirish borasidagi asoslanmagan diskriminatsion “qoidalar” qoʻllanilishini- serb aholisini radikallar qoʻlidan himoya qilishni taʼminlashi kerak boʻlgan davlat institutlarining siqib chiqarilishi deb hisoblaydi.
Rossiya va yana bir qator mamlakatlarning qoʻllab-quvvatlovi Yevroittifoqning “toʻgʻri reaktsiyasi” bir qancha muddatga boʻlsa ham Kosovo inqirozini toʻxtatishga yordam berdi. Ammo baribir, tan olinmagan Kosovo Respublikasi hududida istiqomat qilayotgan serb hujjatlariga ega aholi 1 sentyabrdan chiqish va kirish uchun (avtomobil egalari esa mashina raqamlarini- Kosovo raqamlariga almashtirish) maxsus ruxsatnoma olishni qoʻllash- muammoning yechimi emas. Tan olinmagan Kosovo hududida NATO (KFOR) kuchlarining borligi harbiy mojaroning yana sodir boʻlishini kafolatlaydi.
Yangiliklar lentasi
0