Kolumnistlar

AQSH butun dunyoni yoʻq qilishga tayyorligini namoyish etdi

© AFP 2022 / SAM YEHVoyennыy samolet SSHA so spikerom Palatы predstaviteley Nensi Pelosi na bortu gotovitsya prizemlitsya v aeroportu Sunshan v Taybeye 2 avgusta 2022 goda.
Voyennыy samolet SSHA so spikerom Palatы predstaviteley Nensi Pelosi na bortu gotovitsya prizemlitsya v aeroportu Sunshan v Taybeye 2 avgusta 2022 goda. - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 03.08.2022
Obuna boʻlish
Yandex newsTelegram
Nensi Pelosi sabab kecha oʻynab samoletlar, toʻrtta aviatashuvchi kema, minglab askar va matroslar xavf tufayli shay holatga keltirildi. Qandaydir moʻjiza sabab Tayvan orolida hech nima portlamadi.
Seshanba kuni Moskva vaqti bilan soat beshlar atrofida dunyoda uchinchi jahon urushi boshlanishiga bir bahya qoldi. Qutulib qoldik.
AQSH Kongressi spikerining Tayvanga tashrifi boshidanoq Pekin tomonidan qattiq qoralangan. XXR hukumati “Yagona Xitoy” siyosatini hurmat qilishlari talab qildi. Unga koʻra, toʻpolonchi orol mamlakatning bir qismi hisoblanadi va boshqa mamlakatlar yetakchilarining birorta tashrifini tashkillashtira olmaydi.
Bunga javoban Vashington mujmal javob berdi. Pelosi albatta Tayvanga borishini va Si Tszinpin u uchun hukm chiqara olmasligini aytdi. Jo Bayden bu tashabbusni sust tanqid qildi. Biroq, negadir u hammaga ravshan boʻlgan ish - yaʼni spikerga toʻgʻri Tayvanga uchib borishga qarshilik qilmadi.
Ha, rasman bu yerda hukumatning boʻlinish tamoyili ishlagan: Pelosi qonun chiqaruvchi hukumatga javobgar, Bayden - ijrochi hokimiyatga. Biroq, Jo mamlakatning demokratlardan chiqqan prezidenti, aslida partiyadagi eng muhim odam. Agar xohlaganida u keksa demokrat xonimga butun dunyoga provokatsiya qilishiga ruxsat bermagan, jamoatchilik hammasini tushungan va unutilgan boʻlardi. Ammo AQSH prezidenti chekkada turishni afzal bildi.
Xullas, seshanba kuni Pelosi va hukumatning boshqa aʼzolari boʻlgan boing samoleti Kuala-Lumpurdan boshladi va janubga qarab uchdi. Ikki yuz mingdan ortiq odam uning parvozini samoletlar yoʻnalishini taqdim etadigan saytdan kuzatib bordi. Pelosining parvozi haqida barcha axborot agentliklari, OAVlar yozdi. Dunyo hamjamiyati juda tarang holga keldi.
Hammasi zimistondek koʻrinadi. Tayvanga Xitoyning ham Amerikaning ham aviatashuvchilari keldi. Harbiy aerodromdan qiruvchi samoletlar uchdi. Xitoy Harbiy-dengiz floti Tayvan orolida zarba otish boʻyicha harbiy mashgʻulotlar boshladi. Toʻgʻri, tushunarli, Pelosining yoshi sakson ikkida, yoshini yashab, oshini oshab boʻlgan. Ammo, yoʻq, Yerning milliardlab odamlariga yadroviy apokalipsisning iqtibollari uncha taʼsir qilmadi.
Hatto AQSH tomondan ham ularni esini yigʻib olishga chaqiriqlar boʻldi. Mashhur jurnalist Tomas Fridman The New York Times gazetasida maqola eʼlon qildi. Va maqola “Men Kongress spikeri Nensi Pelosini juda hurmat qilaman” deb boshlanadi. Xuddi jinoyat boshligʻiga qilingan murojaatni eslatadi- “Hurmat bilan, don Korleone”. Ammo, Fridman maqolasida Pelosining Tayvanga bormasligini soʻraydi.
Uning yozishicha, Pelosidan qarorini oʻzgartirishni harbiylar ham, maxsus xizmatlar - Maxsus razvedka boshqarmasidan tortib birlashgan shtab boshliqlarigacha- hamma soʻragan. “Men bahslashayotganim yoʻq, - deb yozadi Fridman, - shunday gʻoya borki, prezident Bayden Xitoy rahbarini oʻzini koʻrsatish maqsadida koʻrqitayotgani, Pelosini toʻliq quvvatlashi va Si agar Tayvanga tahdid qilgudek boʻlsa, oʻzi kuyishini aytishi kerak edi. Bu ish berar ehtimol. Ammo koʻp vaqtga yaxshi gʻoya boʻlib qolmaydi. Shuningdek, Uchinchi jahon urushiga olib kelishi mumkin”.
Fridman patsifistligi uchun oʻz oʻquvchilaridan bir necha marotaba kechirim soʻragan va Xitoyni albatta jazolash kerakligini, ammo buni keyinroqqa qoldirish zarurligini aytgan. Ukrainadagi urush hali tugagani yoʻq, amerikaliklar uchun u yerda vaziyat juda yomon boʻlyapti, AQSH hozir ikki frontdan turib jang qila olmaydi. Hozir esa shunchaki Xitoy yaqinlashmasligi uchun Tayvanni qurol bilan taʼminlab turish kerak deydi u.
Oʻquvchilar izohlarda “Nensi, borma” va “Nensi, olgʻa” deb ikkiga ajralgan. Ammo hech kim hammaga ayon boʻlgani - nima oʻzimizning muammoimiz yoʻqmi? Nega biz amerikaliklar Xitoy bilan urushga provokatsiya qilishimiz kerak, axir muvaffaqiyat uchun bizda imkoniyat boʻlmasa, boz ustiga ichki muammolar koʻp boʻlsa demagan.
Ammo, nafaqaga chiqayotgan Pelosiga qoyil qolmasdan boʻlmaydi. Ajib bir chaqqonlik bilan u Taybeyga qilgan tashrifini Amerika imperiyasining kuchini koʻrsatib qoʻyish va bezbetlik timsoliga aylantira oldi. “Nima, nima, Fridman nimani taklif qilyapti, - deb norozi boʻlyapti izoh yozgan bir amerikalik, - nima AQShning ikkinchi sort, uchinchi sport derjava boʻlib qolganini tan olish va bunga koʻrinikishni taklif qilyaptimi?”.
Darhaqiqat, oʻz ustunligini yana qanday koʻrsatib qoʻyish mumkin? Balki aql bovar qilmas qarzlarga botmaslik, butun dunyo hasadini keltirib boy, xotirjam, baxtli yashash kerakdir? Yoʻq, bu juda oson yoʻl. Bunday yoʻl Xitoyga, Rossiyaga mos keladi. Hozirgi Amerika oʻzida qashshoqlik va jinoyatchilikni koʻpayishini qoʻllab –quvvatlayapti, ammo dunyo maydonida qoʻrqinchli provokatsiyalar uyushtiryapti.
Hozir Nensi Pelosi tashrifiga Tayvan parlamentida qizil gilamlar toʻshalgan, choy ham damlab qoʻyilgan. Dunyo "hayriyat" deb yengil tin oldi. Amerika kongressi spikerining bu jazavalari bizga nimani koʻrsatib berdi?
Birinchidan, yadroviy derjava boʻlmish AQSH kim tomonidan va qanday boshqarilishini tushunib boʻlmaydi. Na mamlakatning prezidenti, na yuqori turuvchi harbiylar Pelosidek ajobtovur xotinga hukumat samoletini olib xohlagan tomoniga uchib ketishini taqiqlay olmasa.
Ikkinchidan, Amerikada vaziyat shu qadar yomon tus olyaptiki, ular hatto har bir olovli nuqtada mojarolar yaratishi yoki yonib turgan olovga moy sepishlari mumkin. Ichki xaosni zudlik bilan tashqariga chiqarish kerak, dunyoviy urush hammasini esdan chiqaradi.
Ukrainaga kelsak, afsus, bu Xitoyga ham tegishli. Eslatib oʻtish kerakki, AQSH nafaqat Tayvanni balki Tibetni xam XXRning suveren hududi sifatida tan olmaydi. Amerikaliklarning Gonkong va Sintszyan-Uygʻur avtonom rayonining statusi boʻyicha savollari bor. Vashington bu yerlarni Xitoy hukumatidan ozod qilmoqchi.
Uchinchidan, Vashington yuqori amaldorlariga tayvanliklar aslo qiziq emas. Eʼtibor bering, bu kunlar davomida orol hukumati oʻzini qoʻrqitilgandek tutdi. Tayvan prezidenti ham hech narsa demadi, jamoatchilik vakillari ham mum tishlab olgandek gung boʻlishdi. Odamlarni tushunish mumkin, ular vahima kayfiyatida edi. Ular bilan urush qilmoqchi boʻlishdi, hatto ogohlantirishmagan. Endi har tunda ular oʻz uylaridan bir necha kilometr narida Xitoy harbiylari otishmalarni mashq qilishayotganini koʻrishga toʻgʻri keladi.
Koʻpchilik tayvanliklar Pelosining kelishini xohlamagan. Ular hatto norozilik namoyishi bilan chiqishga ham urinib koʻrishdi. Ular aslo urush qilishni istashayotgani yoʻq- orolning XXR bilan munosabatlari juda yaxshi, hammasi joyida. Ammo kim ularni eshitadi? Mana, ukrainaliklar ham urush qilishni xohlashmagan edi. Majbur qilishdi.
Toʻrtinchidan, Vashingtonning Yevropadagi vassallari tayyor turishlari kerak. Balki ular tashvishlari tez tugashiga umid qilishgandir, ammo yoʻq, Rossiyaga qarshi sanktsiyalar “oq chiziq” edi. Tayvan qayerdayu, Yevroittifoq qayerda? Ammo, bu bir qarashda shunday.
Soʻnggi paytlarda AQSH hammasini Yevropa orqali qilayotir. “Yashillikka oʻtish”, Ukrainada Rossiya bilan urush va Rossiyaga qarshi sanktsiyalar- AQSH siyosatidagi har qanday yangi burilish Yevropada vayrongarchilikning yangi raundi boʻlyapti.
XXR bilan qarama-qarshilik (Pelosi esa buni alangalatdi) ham yevropaliklar tomonidan amalga oshiriladi. Ularni Xitoyga qarshi “doʻzaxiy” sanktsiyalar qoʻllashga majbur qilishadi, ammo bu yevropaliklarning iqtisodiyotini batamom yoʻq qiladi.
Xitoy bugungi kunda Yevroittifoqning asosiy savdo–sotiq sherigi, Rossiya bu roʻyxatda atigi beshinchi oʻrinda. Agar Moskva bilan savdo-sotiqni uzish ularni “yorqin 90- yillarga” qaytargan boʻlsa, Xitoy bilan savdoni uzib qoʻyganda holi ne kecharkin? Savol ritorik.
Yevropaliklar ularni nima kutayotganini fahm qilishyapti va iloji boricha muqarrarlikni choʻzishga urinishyapti. “Tayvanning ikkinchi Ukraina boʻlishiga yoʻl qoʻymaymiz”,- deya chorlamoqda Amerikaning Marshall jamgʻarmasi xodimi. Kulguli, bunga qadar u Yevroittifoqqa Xitoyga sanktsiyalar bilan tahdid qilishni taklif qilgan edi. Ammo uni shunchaki koʻmib qoʻyishadi, oʻsha paytga kelib Yevropadan nima qoladi oʻzi.
Toʻgʻri, AQSH uchun ham Xitoy bilan keng koʻlamli qarama-qarshilik zararli boʻladi- ikki iqtisodiyot bir-biri bilan chambarchas bogʻliq. Ammo, amerikaliklar uchun taskin beruvchi mukofot bor- butunlay xonavayron boʻlgan Yevropa oʻzining okean ortidagi xoʻjayinlarining poyiga bosh urib keladi. Qanchadan-qancha biznes, tarixiy saroylar va zamonaviy portlar, koʻchmas mulk va qishloq xoʻjalik yerlarinini sariq chaqaga sotib olish imkoni paydo boʻladi.
Aqldan ozgan Pelosi fonida Xitoyning dono va uzoqni koʻzlaydigan siyosati juda yaxshi koʻrinadi. Qandaydir kampir uchayotgan samoletni urib tushirish kimga ham kerak?! Yadroviy urush bilan tavakkal qilmaydiku axir!
Xitoy shu kunlarda global oʻyinchi oʻzini qanday tutishi kerakligini munosib namoyish etdi. Unga respekt- hozirgi yoshlarning taʼbiri bilan aytganda. Amerika esa oʻzining yechilmaydigan muammolari fonida “dunyo politsiyasi” ekani, batamom aqldan ozgani va bugun dunyoni xavf ostiga qoʻyishi mumkinligini tasdiqladi. Va endi nima qilmasin, oʻz tanazzulini toʻxtata olmaydi.
Yangiliklar lentasi
0