Kolumnistlar

Rossiya Mixail Gorbachyov boshqaruvidan qanday saboq olishi kerak?

© AP Photo / Boris YurchenkoAndrey Gromыko i Mixail Gorbachev v prezidiume Verxovnogo Soveta RSFSR
Andrey Gromыko i Mixail Gorbachev v prezidiume Verxovnogo Soveta RSFSR - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 31.08.2022
Obuna boʻlish
NovostiTelegram
Gorbachyov va uning komandasi kommunizmga ishonmadilar, kapitalizmning mohiyatini bilmadilar - natijada buyuk davlatni vayron qildilar.
TOSHKENT, 31 avg - Sputnik. Rossiya va Gʻarb Gorbachyov bilan turlicha xayrlashmoqda: Rossiya tarixida u SSSRni vayron qiluvchi, Gʻarb uchun esa - Sovuq urushni tugatgan va Germaniya va Yevropani birlashtirishga yoʻl ochgan odam boʻlib qoladi.
Rossiya oʻz tarixidagi eng noshud hukmdorlardan birini dafn etayotgan vaqtda, Gʻarb “zamonasidan oldinga oʻzib ketgan daho” bilan xayrlashmoqda. Shu sababli, haqiqatan ham ikkita xayrlashuv marosimi boʻlsa, ajablanarli emas - biri Moskvada, ikkinchisi Londonda, bizning Gorbachyov "Rossiyaga va butun dunyoga erkinlik berdi" deb kuylovchi muhojirlarimiz ishtirokida.
Rossiya va Gʻarbda bu shaxsga munosabatlar bunchalik katta farq qilishi tasodifiy emas - bu biz va Gʻarb oʻrtasidagi, Rossiya jamiyatining koʻpchiligi va gʻarbparast ozchiligi oʻrtasidagi eng chuqur tafovutni aks ettiradi.
Gorbachyovning oʻzi Rossiyani qoloq deb hisoblamasdi va uning qulashini istamasdi. Lekin oʻzining nodon islohotlari bilan Vatanimizga ulkan qaygʻu va azoblar keltirdi. Biz haligacha uning halokatli hukmronligining azobini tortmoqdamiz va uning oqibatlarini, tuzatilishi mumkin boʻlganlarni tuzatmoqdamiz.
Lekin Gʻarb, Gorbachyov faoliyatidan, tarixan unchalik uzoq boʻlmasa ham, foyda koʻrdi. Endi boʻlsa Gʻarb ham Gorbachyovning oʻlimidan ham yana oʻzining qandaydir maqsadlarida foydalanmoqchi boʻlayapti.
Jo Bayden shunday yozgan: “U hokimiyatga kelganida, Sovuq urush deyarli 40 yil davom etgan va halokatli oqibatlarga olib kelgan kommunizm yanada uzoq davom etayotgan edi. Faqat bir necha yuqori martabali sovet amaldorlari nimanidir oʻzgartirish kerakligini tan olishga jurʼat eta oldilar. <...> Oʻn yillik zoʻravon siyosiy qatagʻonlardan soʻng u demokratik islohotlarni oʻtkazdi. U oshkoralik va qayta qurishga shunchaki shior sifatida emas, balki Sovet Ittifoqi uchun olgʻa intilish yoʻli sifatida ishondi. Natijada millionlab odamlar uchun xavfsizroq va erkinroq dunyo yaratildi".
Gap nima haqida ketayotgani aniq: Rossiya yana yillar davomida siyosiy repressiyalar, yakkalanish va mahrumliklarga duch keladi, lekin ertami kechmi yangi Gorbachyov kelib, ruslarga erkinlik olib keladi va ho kazo... Nega Gʻarbdagi koʻp odamlar bunga ishonishadi? Chunki bizning gʻarbparast liberallarimiz hammani bunga ishontirishda davom etmoqda. Gorbachev esa bunga yorqin misol.
Boʻsh orzularmi? Ha, agar Gorbachyov boshqaruvining asosiy saboqlarini oʻzimiz oʻrgansak.
Saboq shundan iboratki, Rossiya nafaqat Gʻarbning, na hatto uning ittifoqchisining bir qismi boʻlishi mumkin emas, balki oʻz mustaqilligi va oʻzini oʻzi taʼminlashni har tomonlama mustahkamlashi kerak.
Axir SSSR nihoyatda mustaqil va oʻzini oʻzi taʼminlaydigan davlat edi, nega u inqirozga uchradi? Hamma gap shundaki, sobiq Ittifoq rahbariyatida “umuminsoniy qadriyatlar” sari intilmoqchi boʻlgan shaxs paydo boʻldi va uch-toʻrt yil ichida butun tizimni tanazzulga uchratdi. Xuddi shunday holat yana takrorlanmasligiga kim kafolat beradi?
SSSR haqiqatan ham oʻz mafkurasi va oʻziga xos ijtimoiy-iqtisodiy modelni targʻib qildi. Oʻz davrida mamlakat maksimal qudratiga erishdi, lekin umumiy Gʻarbning bir qismi boʻlishga intilmadi. CCCRda bunday intilish hatto dushmanlik sifatida qabul qilinar edi.
Lekin bu qudratning barchasi juda nozik poydevor - kommunistik gʻoya ustida turardi. Hkumron elitaning aksariyati ushbu gʻoya tarafdori boʻlsa-da aholining koʻpchiligi unga befarq edi. 1970 yillarda kommunizm istiqbollarida, ayniqsa nomenklaturaning oʻrta boʻgʻinlarida umidsizlik boshlandi va butun tizim tahdid ostida qoldi.
Gorbachyovning 1985 yilda hokimiyat tepasiga kelishi natijasida, shoshilinch va mazmunli islohotlar oʻrniga barcha sohalarni: iqtisodiyot, mafkura, tashqi siyosatni bir vaqtning oʻzida qayta qurishni boshlab yubordi. Gorbachyovning oʻzi ham, uning atrofidagilar ham ular boshlagan islohotlar qanday oqibatlarga olib kelishini tushunishmas edi. Ular start bergan islohotlar barcha sohalarda hokimiyat tizimi, ijtimoiy munosabatlarda va iqtisodiyotda nomutanosiblikka olib kela boshlaganida, ular shunchaki bir vaqtning oʻzida ham gazni va tormozni bosgan holda, oʻzlarini u yoqdan bu yoqqa ura boshladi.
Buning asosiy sababi esa - ularning endi kommunist emasligida edi. Yaʼni ular Sovet Ittifoqi qurilgan asosiy gʻoyaga ishonmaganligi edi. Ular avvalo konvergentsiyaga (yaʼni sotsializm va kapitalizm sinteziga), soʻngra sof bozor iqtisodiyotiga oʻtishni xohladilar. Lekin shu bilan birga, ular kapitalist ham emas edilar, yaʼni ular na Gʻarb jamiyatining tuzilish tamoyillarini, na jahon bozori va iqtisodiyot qonunlarini bilishardi. Agar ular bu narsalarni bilganida edi, koʻplab Gʻarb institutlari va vositalarining SSSR uchun mutlaqo nomaqbulligini tushungan boʻlishar edi.
Ular kommunizmga ishonmadilar, kapitalizmning mohiyatini bilmadilar - natijada buyuk davlatni vayron qildilar.
Ularning nodonligining asosiy sababi esa yana biri - Rossiyani notoʻgʻri tushunish, ming yillik noyob tsivilizatsiyaga mansublik hissi yoʻqligi edi. Ha, bu bolshevizmning oqibatlaridan biri edi, lekin Sovet hokimiyatining yetmish yillik davrida moslashishga urinishlar boʻldi, yaʼni marksizm-leninizmni ruslashtirish va jahon inqilobi gʻoyasini rad etishga urinish boʻldi.
Lekin ming afsuski, ular chinakam milliy fikrlaydigan, davr chaqiriqlariga javob bera oladigan (yaʼni jiddiy islohotlarni amalga oshirishga) qodir elitani shakllantirish uchun yetarli darajada boʻlmadi. Albatta, nomenklaturaning eng yuqori qatlamlari oʻzlarining mutlaq koʻpchiligida halol va vatanparvar edilar. Ammo elitaning uchinchi yoki toʻrtinchi boʻlagi (jumladan, ziyolilarning katta qismi) mafkuraviy jihatdan mutlaqo chirigan va "Gʻarb oldida boʻyin eguvchilarga" aylanib boʻlgan edi. Gorbachyovning butun siyosati barbod boʻlgach, ular tashabbusni oʻz qoʻllariga oldilar va eng katta geosiyosiy falokat oqibatlaridan oʻz manfaatlariga foydalana boshladilar.
Hozir boʻlsa, Rossiya Ittifoqning parchalanishi oqibatlarini tuzatmoqda, yaʼni oʻzining birligini tiklamoqda. Bu qiyin va uzoq jarayon, lekin u muqarrar. Ammo bundan ham muhimi, agar strategik jihatdan, Rossiyani biladigan va sevadigan, oʻz milliyligini anglaydigan odamlardan iborat haqiqiy mustaqil milliy elitani shakllantirish va tarbiyalash jarayoni.
Bu mamlakatimizda hech qachon yangi halokatli qayta qurishlar sodir boʻlmasligini, balki xalqimiz manfaatlariga javob beradigan chinakam kuchli ijtimoiy-iqtisodiy tizimni shakllantirish va barpo etishning asosiy kafolatiga aylanadi. Va bu biz uchun Gorbachyov muvaffaqiyatsizligidan olingan eng yaxshi saboq boʻladi.
Yangiliklar lentasi
0