Iqtisod

Markaziy bank asosiy stavka nega oʻzgarishsiz qoldirilganini tushuntirdi

© Sputnik / Zafar XalilovTashkent. Tsentralnыy bank Uzbekistana
Tashkent. Tsentralnыy bank Uzbekistana - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 08.09.2022
Obuna boʻlish
NovostiTelegram
Markaziy bank xabariga koʻra, yaqin oylarda narx oʻsishiga taʼsir qiluvchi inflyatsion xatarlar saqlanib qolmoqda.
TOSHKENT, 8 sen — Sputnik. Oʻzbekiston Markaziy banki asosiy stavka yillik 15 foiz darajasida oʻzgarishsiz qoldirilganini tushuntirdi.
Qayd etilishicha, iyul-avgust oylarida narxlarning yillik oʻsish surʼatlarini moʻʼtadillashishi kuzatilib, oʻtgan yilning mos davridagi koʻrsatkichlardan baland shakllandi. Shuningdek, iqtisodiyotdagi inflyatsion kutilmalar may oyida kuzatilgan yuqori darajasiga nisbatan pasayishiga qarmasdan, hamon 14-15 foizni tashkil etmoqda.
Kelgusi oylarda iqtisodiy faollikning yanada ortishi va qishloq xoʻjaligi sohalarida mavsumiy pul tushumlarining koʻpayishi hisobiga yalpi talabning oʻsishi, energiya taʼminoti va ichki bozorda ayrim mahsulotlar taklifi bilan bogʻliq inflyatsion xatarlar saqlanib qolmoqda.
“Yuqoridagilarni inobatga olib, asosiy stavkani yillik 15 foiz darajasida saqlab qolish boʻyicha qaror qabul qilindi. Bu, oʻz navbatida, milliy valyutadagi aktivlar jozibadorligini saqlab qolib, jamgʻarish va kredit kanallari orqali monetar omillar taʼsirini yumshatishga xizmat qiladi”, - deyilgan xabarda.

Ichki iqtisodiy sharoitlar

Ragʻbatlantiruvchi fiskal siyosat, tashqi savdo operatsiyalari hajmining sezilarli oʻsishi va iqtisodiyotga yoʻnaltirilgan kredit qoʻyilmalari hajmining ortib borishi fonida iqtisodiy faollikdagi barqarorlik saqlanib qolmoqda.
Xususan, iqtisodiyotning real sektori korxonalari oʻrtasida avgust oyida oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, iqtisodiy faollik indeksi oʻtgan oylarga nisbatan yuqori darajada shakllanib 55 birlikni tashkil etdi.
2022 yilning yanvar-avgust oylarida banklar tomonidan oʻtgan yilning mos davriga nisbatan 18 foizga, xususan, uy xoʻjaliklariga 50 foizga koʻp kreditlar ajratildi.
Nafaqa va ish haqilarning oshirilishi hamda transchegarviy pul oʻtkazmalari hajmlari oʻsishi, oʻz navbatida, savdo va pullik xizmat koʻrsatish sohasida pul tushumlari hajmini oʻtgan yilning mos davriga nisbatan 1,3 barobarga oʻsishiga omil boʻldi.
Tashqi iqtisodiy sharoitlardagi mavjud noaniqliklar mamlakatimiz iqtisodiyotiga ham ijobiy, ham salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Xususan, global logistika xizmatlari narxlari oshishi davom etayotgan boʻlsa-da, asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining oʻsishi sekinlashmoqda va ayrim turlari boʻyicha pasaymoqda.
Bank joriy yilning yanvar-avgust oylarida tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha eksport tushumlarida ham, import uchun toʻlovlarda ham oʻsuvchi tendentsiyalar kuzatilganini qayd etgan. Eksport tushumlari oʻtgan yilning mos davriga nisbatan 37 foizga, import toʻlovlari esa 27 foizga va transchegaraviy pul oʻtkazmalari hajmi 2,1 barobarga oshdi.
Tashqi iqtisodiy aloqalarda kuzatilayotgan ushbu vaziyat, ichki valyuta bozorini muvozanatlashtirib, milliy valyuta almashuv kursi barqarorligiga ijobiy taʼsir koʻrsatmoqda.

Inflyatsiya va inflyatsion kutilmalar

Isteʼmol bozorlarida talab va taklifga taʼsir koʻrsatuvchi ichki va tashqi iqtisodiy omillar hisobiga narxlarga boʻlgan bosim yuqoriligicha qolmoqda. Avgust oyida yillik inflyatsiya surʼati 12,3 foizni tashkil etdi.
Yillik inflyatsiya tarkibida oziq-ovqat mahsulotlari narxlari 16,3 foizga oshgan boʻlsa, nooziq-ovqat tovarlari va xizmatlar mos ravishda 10,9 va 7,1 foizga qimmatlashdi.
Avgust oyi natijalariga koʻra, aholining kelgusi 12 oy uchun inflyatsion kutilmalari 15,3 foizgacha, tadbirkorlarning kutilmalari – 14,1 foizgacha pasaygan boʻlsa-da, joriy inflyatsiya surʼatlariga nisbatan yuqoriligicha qolmoqda.
Shuningdek, joriy yil davomida shakllangan bazaviy inflyatsiyaning oʻsuvchi trendi ham iqtisodiyotda inflyatsion xatarlar saqlanib qolayotganini koʻrsatmoqda. Yillik bazaviy inflyatsiya avgustda 12,4 foizni tashkil etib, uning umumiy inflyatsiyadagi hissasi 9,4 foiz bandgacha oshdi.

Pul-kredit sharoitlari

Joriy yilning iyun-iyul oylarida asosiy stavkaning 2 foiz bandga pasaytirilishi va yillik inflyatsiyaning sezilarli oʻzgarishsiz prognozlar doirasida saqlanib qolayotganligi hisobiga iqtisodiyotda “nisbatan qatʼiy” pul-kredit sharoitlari yuzaga kelmoqda.
Asosiy stavka pasaytirilishi taʼsirida milliy valyutadagi muddatli depozitlar boʻyicha oʻrtacha tortilgan foiz stavkalarida ham biroz pasayish kuzatilib, iyul oyida jismoniy shaxslarniki boʻyicha 20,8 foizga va yuridik shaxslarniki – 17,2 foizga teng boʻldi.
Depozitlar bozoridagi ijobiy real foiz stavkalarning saqlanib qolayotganligi milliy valyutadagi muddatli depozitlarining hajmining joriy yilning oʻtgan 8 oyida sezilarli darajada oʻsishiga (25,3 foiz) taʼsir koʻrsatdi.
Milliy valyutadagi kreditlar foiz stavkalaridagi pasayish dinamikasi avgust oyida ham saqlanib qoldi.

Xatarlar va noaniqliklar

Ichki iqtisodiy sharoitlarda narxlar va yalpi ichki talabning shakllanishi bilan bogʻliq bir qator xatarlar saqlanib qolmoqda.
Oʻtgan yillarda amalga oshirilgan va joriy yilda davom etayotgan fiskal ragʻbatlantirishlarning ichki narxlarga oshiruvchi taʼsirlari davom etmoqda. Xususan, fundamental omillar hisobiga bazaviy inflyatsiya oʻsuvchi dinamikani hosil qilib, uning umumiy inflyatsiyadagi hissasi oshib bormoqda.
Mahsulotlar taklifi bilan bogʻliq logistik muammolarning saqlanib qolayotganligi va asosiy import mahsulotlari narxlarini yuqori shakllanayotganligi (yilning qolgan qismida asosan nooziq-ovqat tovarlari boʻyicha) kelgusi oylarda ham isteʼmol bozorlaridagi narxlarga oshiruvchi taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Shu bilan birgalikda, kuz oylarida iqtisodiy faollikni yanada jonlanishi va qishloq xoʻjaligi sohasida daromadlarning mavsumiy oshishi ichki isteʼmol bozorida yil soʻnggigacha qoʻshimcha talabni shakllantirib boradi. Kuz-qish mavsumida ayrim yoqilgʻi-energetika mahsulotlari va isitish vositalariga boʻlgan talabning ortishi, tashish va yetkazib berish xizmatlari narxlarining oʻsishi boʻyicha ham xavotirlarni yuzaga keltiradi.
Global iqtisodiyotdagi oʻzgaruvchan vaziyat, xalqaro moliya bozorlarida sharoitlarning qatʼiylashtirilishi va inflyatsion jarayonlar natijasida yuzaga kelayotgan noaniqliklar, makroiqtisodiy prognozlar va baholashlarni amalga oshirishni murakkablashtirmoqda.
Jahonda va savdo hamkorlarda iqtisodiy oʻsish boʻyicha kutilmalar avvalgi prognozlarga nisbatan yomonlashgan, shuningdek asosiy xomashyo tovarlari narxlarining ham pasayib borish trendi kuzatilmoqda. Bu, oʻz navbatida, kelgusida tashqi talab hajmiga taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Mavjud inflyatsion jarayonlar, pul-kredit sharoitlari, import inflyatsiyasi taʼsirining saqlanib qolayotganligi va yuqori noaniqliklar sharoitida yil yakuni boʻyicha inflyatsiya darajasining 12-14 foizlik prognoz koridorining quyi chegarasiga yaqin darajada shakllanishi borasidagi oxirgi prognozlar oʻzgarishsiz qoldirildi.
Asosiy stavkani koʻrib chiqish boʻyicha Markaziy bank boshqaruvining navbatdagi yigʻilishi 20 oktyabr kuniga belgilangan.
Yangiliklar lentasi
0