Kolumnistlar

Rossiya oʻz suverenitetini mustahkamlashi - yangi dunyo tartibi paydo boʻlishiga olib keladi

© POOL / Mediabankka oʻtishPrezident RF V. Putin prinyal uchastiye v VII Vostochnom ekonomicheskom forume
Prezident RF V. Putin prinyal uchastiye v VII Vostochnom ekonomicheskom forume - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 08.09.2022
Obuna boʻlish
NovostiTelegram
"Koʻp qutbli dunyo gʻoyasi shundan iboratki – u adolatli boʻlishi kerak, oʻzini yakkayu-yagona Xudoning er yuzidagi vakili deb hisoblaydigan bir mamlakatning koʻrsatmalariga asoslan yashamasligi kerak.
Ukrainadagi maxsus operatsiyaning asosiy oqibati Rossiya suverenitetining mustahkamlanishi boʻladi – “oxir-oqibat, bu bizning mamlakatimizning ham ichki, ham tashqi siyosatdagi pozitsiyalarining mustahkamlanishiga olib keladi”, dedi Vladimir Putin Vladivostokda.
"Ha, albatta, maʼlum bir qutblanish bor - dunyoda ham, mamlakat ichida ham. Bu faqat foyda keltirishiga ishonaman, chunki keraksiz, zararli va oldinga borishimizga toʻsqinlik qiladigan hamma narsadan voz kechiladi. Biz shunday qilamiz. Taraqqiyot jadal surʼatga ega boʻladi, chunki zamonaviy taraqqiyot faqat suverenitetga asoslanishi mumkin. Bu boradagi barcha qadamlarimiz suverenitetni mustahkamlashga qaratilgan”.
Prezidentning Sharqiy iqtisodiy forumda aytgan bu soʻzlarini tadbirning oʻzidan olingan surat ham tasdiqlaydi.
Forumda Vladimir Putinning oʻng tomonida Myanma Davlat maʼmuriy kengashi raisi va Qurolli kuchlari qoʻmondoni general Min Aun Xlayn oʻtirdi. Sharqiy Iqtisodiy forum faxriy mehmoni, davlat rahbari - uning Rossiya prezidentidan keyingi oʻrni mutlaqo tabiiy emasmi?
© Sputnik / Sergey Bobylev/Pool / Mediabankka oʻtishRossiya prezidenti Vladimir Putin Vladivostokdagi VII Sharqiy iqtisodiy forumning yalpi majlisida
Prezident RF Vladimir Putin na plenarnom zasedanii VII Vostochnogo ekonomicheskogo foruma vo Vladivostoke - Sputnik Oʻzbekiston, 1920, 08.09.2022
Rossiya prezidenti Vladimir Putin Vladivostokdagi VII Sharqiy iqtisodiy forumning yalpi majlisida
Gap shundaki, general oʻtgan yilning fevral oyida Myanmani boshqarishga kirishgan edi. U saylovda gʻalaba qozongan mamlakat asoschisining qizi Aun San Su Chjini davlat boshqaruvidan kuch bilan chetlashtirib, oʻzi hukumat boshiga kelgan edi. General saylovlarda qonunbuzarliklar boʻlganiga daʼvo qilgan boʻlsa-da qator Gʻarb davlatlari va ASEAN yangi hukumatni tan olmagan. Malakatda sobiq hokimiyat tarafdorlari (muxolifat) va harbiylar hukumati orasida qarama-qarshiliklar sodir boʻldi, minglab odamlar qurbon boʻldi.
Aytish joizki, Myanmaning 75 yillik mustaqil tarixi markaziy hukumatning mamlakat birligini saqlab qolish uchun tinimsiz kurashi bilan oʻtgan. Siyosiy birlik boʻlmasa ham – hududiy birlikni saqlab qolish uchun.
Chunki Myanma bir vaqtlar Britaniya mustamlakasi boʻlgan Hindistonining bir qismi boʻlgan va bir u yerad turli xalqlar yashaydi. Ularning baʼzilari markaziy hukumatni umuman tan olmagan. Oʻnlab yillar davomida ayrim viloyatlarda partizanlar urushi boʻlib kelgan va hukumat hech qachon mamlakatning butun hududini toʻliq nazorat qilmagan.
Shuning uchun Myanma mustaqilligining deyarli barcha yillarida harbiylar hukmronlik qilgani ajablanarli emas. Faqat 50 - yillar va 2015 yildan keyingi davr bundan mustasno. Ushbu vaqt ichida hamma narsa bor edi: sotsializmning oʻziga xos versiyasini qurish va SSSR bilan doʻstlik, kapitalizmga oʻtish, koʻp partiyaviylik tizim qurish va hokazo.
Yetti yil avval aynan general Min Aun Xlayn bosh qoʻmondon sifatida hokimiyatni tinch aholiga topshirgan edi. Aynan oʻsha hokimiyatdan chetlatilgan Su Chji qoʻliga. Lekin nima uchun Myanmaning ichki ishlari Rossiya suvereniteti mustahkamlanayotganini tushunish uchun muhim?
Chunki general Xlayn Rossiyaga birinchi marta kelganidan yiroq: 2017 yildan buyon Rossiyaga yiliga bir necha marta kelib-ketgan. U Moskva va viloyatlarga tashrif buyurdi, buddizm pagodalarini ochdi, Qizil maydondagi harbiy paradlarda qatnashdi va harbiy zavodlarga tashrif buyurdi. Myanma uzoq vaqtdan beri Rossiya qurollarini sotib oladi. Oxirgi marta u Rossiyaga bor-yoʻgʻi ikki oy oldin shaxsiy tashrif bilan kelgan edi. Vladivostokdagi hozirgi uchrashuv uning Putin bilan birinchi rasmiy uchrashuvidir. Nega?
Chunki, Myanmaning geosiyosiy ahamiyati katta boʻlishiga qaramasdan (mamlakat Xitoy, Hindiston va AQSH kurashining chorrahasida joylashgan), Rossiya Myanmaning haqiqiy hukmdori general Xlayn bilan aloqalarini oshkor etishni istamagan edi. General Rossiyada Mudofaa vaziri Sergey Shoygu hamda Patrushev va Lavrov bilan uchrashgan.
Lekin rasmiy Kreml maʼlum masofani saqlab kelayotgan edi. Mʼyanmada oʻtgan yilgi davlat “toʻntarish” dan keyin Rossiya yangi hukumatga Xitoy bilan birga diplomatik yordam koʻrsatdi, shu jumladan BMT Xavfsizlik Kengashi darajasida ham. Endi boʻlsa birinchi shaxslarning toʻgʻridan-toʻgʻri aloqa qilish vaqti keldi.
Shuning uchun, 24 fevraldan keyin Rossiya Gʻarb bilan shunchaki toʻqnash kelmadi: biz ular oʻylab topgan qoidalar boʻyicha oʻynashni toʻxtatdik. Vladivostokda soʻzlagan Putin Ukrainada maxsus operatsiya boshlanganidan keyin Rossiyani xalqaro huquqni buzganlikda ayblashini quyidagicha tavsifladi: biz DXR va LXR bilan kelishuvlarimiz asosida bunga haqli edik. Gʻarb davlatlari Iroq, Liviya yoki Yugoslaviyaga hujum qilishda nimaga tayandilar? Ularning oʻzlari xalqaro huquqni buzadilar va keyin "qandaydir oʻylab topilgan qoidalar haqida gapiradilar":
"Bu qanday qoidalar? Ular qayerdan paydo boʻldi? Bu qoidalarni kim oʻylab topdi? Ularning oʻzlari yashasinlar."
Bu juda muhim nuqta: Rossiya endi Gʻarbga xalqaro huquqni talqin qilish huquqini bermaydi. Biz oldin ham bu haqida gapirar edik, lekin baribir oʻz harakatlarimizda maʼlum darajada Gʻarb “qoidalariga asoslangan tartib” bilan hisoblashishga harakat qilardik. Soʻnggi yillarda bu atama Gʻarbda tobora koʻproq qoʻllanilib, "liberal dunyo tartibi" deya atala boshladi. Biz esa uni "anglo-sakslarning globalistik loyihasi" deb ataymiz. Uning yordamida atlantikachilar Putin "Amerika global iqtisodiyot va siyosatda tobora yoʻqotib borayotgan hukmronligi"ni saqlab qolishga harakat qilishdi:
"Gʻarb davlatlari faqat oʻzlari uchun foydali boʻlgan eski dunyo tartibini saqlab qolishga, hammani oʻzlari oʻylab topgan va oʻzlari muntazam ravishda buzadigan mashhur "qoidalar" boʻyicha yashashga majbur qilishga intilmoqda. Shu bilan birga, boshqa davlatlarning bunday diktatga boʻysunishni istamasligi va oʻzboshimchaliklari Gʻarb elitasini, sodda qilib aytganda, uzoqni koʻzlamaydigan avantyuristik qarorlar qabul qilishga majbur qilmoqda – ham dunyo xavfsizligi, ham siyosat ham iqtisodiyot nuqtai nazaridan. Bu qarorlarning barchasi mamlakatlar va xalqlar manfaatlariga zid keladi. Jumladan Gʻarb davlatlari fuqarolarining oʻzlari uchun ham”, - dedi Putin.
"Qoidalarga asoslangan tartib" ga boʻysoʻnmaganlarga har doim bosim boʻlgan. Rossiya ayniqsa 2014 yildan soʻng bunga toʻliq duch keldi va 2022 yilda buni toʻliq his qildi. Gʻarb bizni toʻgʻridan-toʻgʻri “moxov davlat” deb eʼlon qildi. Lekin oldin ham koʻplab davlatlar shunday vaziyatga tushgan edi: Iroq va Shimoliy Koreya, Eron va Venesuela, Sudan va Suriya. Ha, va Myanmani ham bir necha bor "burchakka siqib" olishga urinib koʻrishdi. Ilgari Rossiya Myanma bilan munosabatlarini toʻxtatmagan boʻlsa ham, Gʻarbning pozitsiyasi bilan hisoblashishi kerak edi. Xuddi bizning KXDR yoki Sudan yoki Gʻarb tomonidan "izolyatsiya" qilingan boshqa davlatlar bilan munosabatlarimiz kabi.
24 fevraldan keyin hamma narsa oʻzgardi: bizda endi atlantikachilar bilan diplomatik oʻyin oʻynash, ular oʻylab topgan atamalardan foydalanib gaplashish uchun hech qanday sabab yoʻq. Va bu bizga gʻarbiy boʻlmagan dunyoning turli mamlakatlari bilan munosabatlarni oʻrnatishda yangi imkoniyatlar ochadi. Bu - Rossiya butunlay mustaqil boʻlib borayotganini, oʻz geosiyosiy strategiyasini oʻz manfaatlari va gʻoyalari asosida qurayotganini hammaga namoyish etadi. Va bu manfaatlar endi Sharq va Janubda yotadi.

Gʻarb bizga qarama-qarshilik tarafni egallab, oʻzining tarixiy tanlovni amalga oshirgandan soʻng, biz shuni toʻgʻridan-toʻgʻri aytishimiz mumkinki – bizning manfaatlarimizga strategik zaiflashgan va boʻlingan Gʻarb toʻgʻri keladi.

Ammo bizning asosiy garovimiz ketayotgan gegemonga qarshi oʻyinda emas, balki yangi arxitektura qurilishida. Vladivostokda Putin yana biz intilayotgan dunyo tartibini qisqacha tavsiflab berdi:
"Koʻp qutbli dunyo gʻoyasi shundan iboratki – u adolatli boʻlishi kerak, oʻzini yakkayu-yagona Xudoning er yuzidagi vakili deb hisoblaydigan bir mamlakatning koʻrsatmalariga asoslan yashamasligi kerak.
Har bir davlat oʻz armiyasi, hududi, yalpi ichki mahsulot hajmi yoki zamonaviy qurollarning mavjudligidan qatʼiy nazar, boshqa mamlakatlar manfaatlarini hurmat qilishi, ularga teng huquqli munosabatda boʻlish kerak. Har kim oʻzi oʻylab topgan qoidalarga emas, balki xalqaro huquq tamoyillariga tayanishi kerak.
Adolatli va barqarr dunyo tartibi ana shunday boʻlishi kerak. Biz hamisha ana shu tamoyildan kelib chiqqanmiz va oʻz suverenitetimiz uchun kurashamiz. Aynan shu shartlar asosiada biz istalgan davlatlar bilan hamkorlik qilishga tayyormiz. Ishonchim komilki, dunyoda oxir-oqibat hammasi shunday boʻladi, hammasi oʻz joyiga qaytadi”.
Hamkorlar bilan munosabatlarni mustaqil ravishda belgilash va bunda “qoida oʻrnatuvchilar” maʼqullashini kutmaslik – ana shu oʻz suverenitetni mustahkamlash deb ataladi.
Yangiliklar lentasi
0