13:35 15 Sentyabr 2019
Efir
  • RUB142.96
  • EUR10360.56
  • USD9395.63
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Din haqida ilm beruvchi dunyoviy maskan: xalqaro islom akademiyasi hayotidan reportaj

Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Analitika
Havola olish
Dilshoda Rahmatova
312250

Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi ayni kunlarda yigirma yoshini nishonlamoqda. Sputnik Oʻzbekiston muxbiri yubiley sana arafasida ushbu taʼlim maskanida boʻldi va akademiya hayoti bilan yaqindan tanishdi.

Din haqida ilm beruvchi dunyoviy maskan

Oʻzbekiston xalqaro islom akademiyasi 2018 yilning 16 aprelida Toshkent islom universiteti va Oʻzbekiston islom akademiyasi negizida tashkil topgan. Bugunga kelib, mingdan oshiq talabalar, shu jumladan, chet ellik yoshlar ham ushbu taʼlim maskanida tahsil olmoqda. Aytish joizki, xorijiy talabalar istisno tarzida Akademiyaga suhbat asosida qabul qilinadi.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Akademiyada Islomshunoslik, Mumtoz Sharq filologiyasi, Islom iqtisodiyoti va xalqaro munosabatlar fakultetlari mavjud. Bu fakultetlar negizida esa 12 ta kafedra ishlab kelmoqda. Hozirgi vaqtda bakalavriatning 12 ta yoʻnalishi, magistraturaning 8 ta mutaxassisligi hamda doktoranturaning 4 ta ixtisosligi boʻyicha talaba va tadqiqotchilar qabul qilinmoqda.

"Xalqaro miqyosda faoliyat yurita boshlaganimizdan buyon dunyoning barcha qitʼalari – Amerika, Osiyo, Yevropa, Afrika, Avstraliyadan delegatsiyalar tashrif buyurdi. Dastlabki yili Rossiya va qoʻshni davlatlar fuqarolarida bu yerda kelib tahsil olish borasida takliflar tushgan boʻlsa endi murojaatlar geografiyasi kengayib, ular qatoriga Malayziya va Indoneziya kabi davlatlar yoshlari ham qoʻshilmoqda", – deydi ushbu taʼlim maskanining xalqaro hamkorlik boʻlimi boshligʻi Zohir Toshxoʻjayev va sal turib qoʻshimcha qiladi: "Siz bu yerga bevosita shaxsan kelib, faoliyatimiz haqida batafsil reportaj tayyorlagan birinchi xorijiy jurnalist boʻldingiz".

Suhbatimiz davomida ish rejani tuzib olamiz va reportajni taʼlim dargohi rektori, siyosiy fanlar doktori, professor Shuhrat Yovqochev bilan intervyudan boshlashga kelishamiz.

Yetti oy oldin ushbu lavozimga tayinlangan Yovqochev bilan suhbatimiz akademiya maqsadi va vazifalari, talabalar odob-axloqi, chet mamlakatlarda turib, Oʻzbekistondagi yirik islom maʼrifiy maskani – Xalqaro islom akademiyasi obroʻsiga putur yetkazishga urinayotgan va bundan manfaatdor kuchlar borasida kechadi.

"Xalqaro islom akademiyasi, deyilganda, koʻpchilik nazdida ilohiyotdan yoki faqat diniy taʼlim beradigan taʼlim dargohi gavdalanadi. Yoʻq, unday emas. Biz avvalambor, diniy va dunyoviy ilmlarni chuqur biladigan, jadal rivojlanib borayotgan hozirgi davr masalalariga toʻliq javob bera oladigan, dunyoqarashi keng mutaxassislarni tayyorlaymiz. Yangi-yangi yoʻnalishlar ochmoqdamiz. Mana, oʻtgan yili yangi yoʻnalish: ziyorat turizmi,  islom iqtisodiyoti va moliyasi boʻyicha talabalarni qabul qildik. 

Oʻzbekiston dunyo tsivilizatsiyasi, xususan, islom madaniyatining qadimiy markazlaridan biri hisoblanadi. Bu moʻʼtabar zaminda nomi olamga tanilgan olimu allomalar dunyoga kelgan va ular tomonidan benazir asarlar yaratilgan. Demak, taʼlim maskanimizning yana bir ustuvor vazifalaridan biri diniy-maʼrifiy sohalarda keng qamrovli ilmiy tadqiqotlar olib borish, allomalarimizning boy ilmiy-maʼnaviy merosini mukammal oʻrganish va yosh avlodni shu ruhda tarbiyalashdan iborat", - deydi suhbat davomida professor.

Yovqochev akademiya respublikadagi barcha diniy taʼlim muassasalari uchun oʻquv-uslubiy markaz sifatida xizmat qilishiga eʼtibor qaratadi.

"Bu yoʻnalishda ehtiyoj juda ham katta. Noyabr oyida ish beruvchilar majlisini oʻtkazdik, akademiyani bitiradigan 150 dan ortiq talabalarimizning hammasi davlat tashkilotlarida faoliyatini davom ettirishyapti", - deydi u.

Bugungi kunda Akademiya xorijda faoliyat olib borayotgan oliy diniy taʼlim maskanlari hamda boshqa tashkilot vakillari bilan hamkorlikni faollashtirgan. Qolaversa, akademiyaga chet davlatlardagi turli universitetlardan koʻplab takliflar tushmoqda.

"Saudiya Arabistoniga borib keldik, u yerda ham qator universitet, markazlar bizlar bilan aloqalarni oʻrnatib, hamkorlik rishtalarini rivojlantirmoqchi. Oktyabr oyida tarixi ming yildan oʻtadigan Al-Azhar universiteti bilan memorandum tuzdik, yanvar oyida u yerga borib kelib, birinchi yillik yoʻl xaritasini tuzib, hozirgi paytda magistrant va bakalavrlarni saralash bosqichida turibmiz, kuzdan boshlab talabalar Misrga borishadi. Shuningdek, Rossiya Federatsiyasi oliy taʼlim muassasalari bilan memorandum imzolangan. Angliyaga–Oksfordga professor-oʻqituvchilarimiz borib kelishayapti. Turkiyadan takliflar bor. Oʻn beshga yaqin davlatlar bilan aloqalarimiz mavjud", - deydi xalqaro aloqalar borasida rektor va bu ishlarning barchasi Akademiyadagi oʻquv jarayoni sifatini koʻtarishga xizmat qilishini qoʻshimcha qiladi.

Suhbat davomida akademiya atrofidagi shov-shuvlarga ham toʻxtalamiz.

“...tosh otishlar juda koʻp boʻladi. Mevali daraxtga tosh otiladi, deyishadiku. Bilasiz-ki, har bitta oʻquv muassasasining odob-axloq qoidalari mavjud. Biz oʻquv jarayonini tashkil qilishda Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligiga boʻysunamiz. Bu yerga oʻqishga kirgan talabalar bilan ikki tomonlama  shartnoma tuziladi. Bu Oliy taʼlim va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi qabul qilgan qarorlarga zid emas. Shuni aytishim mumkin-ki, shu kungacha birorta ham talaba odob-axloq qoidalarini buzganligi uchun akademiya safidan chetlashtirilmagan", - deydi rektor.

Yovqochev akademiyaning oʻziga xos jihatlari haqida ham aytib oʻtadi. “Bizda manbalar xazinasi mavjud, u akademiyamiz faxri. Bu yerdagi qoʻlyozmalarning eng qadimgisi XIII asrga borib taqaladi. XVIII-XIX asrga tegishli 2,5 mingdan ortiq litografiyalar, 10 mingtaga yaqin zamonaviy kitoblar bor, albatta borib koʻring”, - deya tavsiya etadi suhbat yakunida professor .

Rektorning tavsiyasi bilan Manbalar xazinasiga yoʻl olaman.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Bu boʻlim ikkita alohida katta zalga boʻlingan boʻlib, bittasida zamonaviy nashr qilingan yangi kitoblar, ikkinchisida esa qadimgi qoʻlyozmalar va toshbosma kitoblar saqlanar ekan. Zamonaviy kitoblar 10 ming nusxadan ziyod, qadimgi qoʻlyozma asarlar 500 ga yaqin, toshbosma kitoblar esa 1,5 ming nusxadan oshiq.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Manbalar xazinasi boʻlimi mudiri Muhammadsiddiq Usmonovning aytishicha, boʻlimdagi qadimgi qoʻlyozmalarning aksariyati aholi tomonidan talabalar foydalanishi uchun hadya sifatida topshirib ketilgan.

Boʻlimning asosiy faoliyati aholidan kitoblarni sotib olish, har oyda bir viloyatga safar uyushtirish va shu qoʻlyozmalar toʻgʻrisida targʻibot olib borish, kitob yigʻish va saqlashdan iborat. Boʻlim xodimlarining asosiy vazifasi esa kelib tushgan qoʻlyozma muallifini, xususan, kim tomonidan yozilgan, qaysi davrga tegishli va kitobning mavzusi nimadan iboratligini aniqlashdan iborat. Shuningdek, kitobning qaysi xat turidan va qanday qogʻoz turiga (Qoʻqon qogʻozimi, Samarqand qogʻozimi, Buxoro, Sharq qogʻozlarimi) daxldor ekanligi aniqlanar ekan.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Shu tariqa, kitobning qisqa katalogi tuziladi. Undan keyin boʻlimda munosib saqlash qish, yoz ob-havosi masalasi koʻrib chiqiladi va shu bilan birga kitobning umrini uzaytirish maqsadida ulardan elektron nusxa, yaʼni fotonusxalari koʻchirib olinadi. “Ilmiy xodimlar qoʻlyozmalardagi muhim mavzularni tanlab, ularni tadqiq qilib, hozirgi zamonaviy tilimizga aylantirish bilan, ilmiy ishlar bilan band boʻladilar. Boʻlimda nafaqat diniy mavzudagi, balki dunyoviy mavzudagi kitoblar ham koʻp. Astronomiya, tibbiyot, matematika, fiqh, islom tarixi va manbashunosligi va xatto zoologiya yaʼni hayvonot dunyosiga tegishli kitoblar ham mavjud.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Boʻlimda saqlanadigan eng katta kitob  - Usmon mushafidir. U 2004 yilda kiyik terisiga koʻchirilgan. Halifa Usmon (r.a) davrida 7 ta, baʼzi manbalarga koʻra 6 ta nusxa koʻchirib, yetti iqlimga tarqatilgan. Aynan shu kitobning yoshi bilan teng boʻlgan Qurʼonning Langar nusxasi Qashqadaryodan topilgan boʻlib, hozirgi kunda 20 ga yaqin sahifasi Oʻzbekistonda, aksariyat qismi esa Rossiyada saqlanadi.

Manbalar xazinasi boʻlimi mudirining aytishicha, akademiyadagi ushbu bebaho xazinaga BAA delegatsiyasi mutaxassislari oʻta yuqori baho bergan boʻlsa, Gʻarb davlatlari olimlari ham doima qiziqish bildirib keladilar.

Boʻlim mudiri soʻzlariga koʻra, Oʻrta Osiyo davlatlarida ham bunaqa katta boylik yoʻq. Qoʻshni mamlakatlardan - Turkmanistondan kelib oʻzlari tarixiga tegishli boʻlgan koʻp manbalarni oʻrganib ketishgan.

Manbalar xazinasi bilan tanishgach, dars jarayonlarini kuzatish uchun akademiyaning asosiy boʻlimlaridan biri boʻlgan Islomshunoslik fakultetiga yoʻl olaman.

Auditoriya eshigini taqillatib, ichkariga kirishimiz bilan, talabalar oʻrinlaridan turib mehmonlarga hurmat koʻrsatishadi. Salomdan soʻng barchasi yana oʻqituvchi soʻzlariga diqqatlarini jamlaydilar.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Darslar rus, arab, fors tillarida kechmoqda.

Islomshunoslik fakulteti dekani Abduxoliq Tashanov “Islomshunoslik” Akademiya tarixidagi yangi yoʻnalish ekani, shu paytgacha Oʻzbekistonda bunday fakultet boʻlmaganini aytadi. Hozirgi kunda fakultetda toʻrtta kafedra mavjud. Yuqori malakali mutaxassislar 200 dan ortiq fanlardan dars berishadi.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Uchta yoʻnalish: islomshunoslik, dinshunoslik, islom tarixi va manbashunoslik yoʻnalishlari mavjud.

“Islomshunoslik boʻlimiga birinchi marta 150 talaba qabul qilindi. Mazkur yoʻnalishning asosiy maqsadi talabalarga islom fanlari: Qurʼon, tavsir, hadis, fikh kabi ilmlar mohiyatini chuqur oʻrgatish va yaxshi mutaxassislarni yetishtirib berishdan iborat. Islom fanlari manbalari arab tilida boʻlgani uchun guvohi boʻlganingizdek fakultetda arab tili darslari koʻp oʻqitiladi.

Shuningdek, hozirgi kunda dinshunos kadrlarga boʻlgan talablar juda ham ortib bormoqda, ular nafaqat islom dinini, balki boshqa dinlar tarixini, mohiyatini chuqur va teran anglaydigan kadr boʻlishlari lozim. Toʻrtta kafedra butun respublikadagi shu turdagi kafedralar uchun tayanch hisoblanadi.

Yaqin kelajakda esa fakultetda toʻlaligicha rus va ingliz tillarida darslar olib boriladigan guruhlar tashkil etilishi koʻzda tutilmoqda, dedi u.

Tashanov bilan fakultet oʻz oldiga qoʻygan maqsadlardan tashqari bugungi kunda islom dunyosi boshdan oʻtkazayotgan murakkab davrlar haqida ham suhbatlashamiz.

"Oʻz oldimizga haqiqiy sof manbalar orqali islomiy haqiqatni, eʼtiqodni va bilimlarni chuqur oʻrganadigan mutaxassislar tayyorlash va shu orqali xalqimizga ilmni yana qaytarishni maqsad qilib olganmiz", - deydi suhbatdosh.

Bugungi kunda jahonda tobora avj olayotgan islomofobiya toʻgʻrisida savolimga javob berar ekan, Tashanov haqiqatda islom dunyosi murakkab vaziyatni boshdan kechirayotganini inkor etmaydi.

"Hozir manfaatlar dunyosi, madaniyatlar toʻqnashadigan dunyo. Shunday ekan, Islom mohiyatini, uning zamirida vujudga kelgan tsivilizatsiyani, taraqqiyotni hazm qilolmaydigan kuchlar boʻlishi tabiiy. Chunki dunyo shunday manfaatlar, ezgulik va yovuzlik, yoki shunday kuchlar toʻqnashuvidan iborat. Islomni qoʻrqinchli saltanatga aylantirishga urinayotgan, odamlar ongida islom allaqanday bir yovuzlik timsoli, yovuzlik dini ekanligini singdirishga urinayotganlar va shunday stereotiplar ongida oʻrnashib qolganlar shuni bilishi kerakki, islom hech qachon yovuzlikka chorlamagan. Dunyoga qanchadan-qancha taraqqiyot makonlarini bergan din yovuz  boʻlishi mumkin emas.

Islom dini – bagʻrikenglikni yoqlaydi. Har bir holatga insoniylik nuqtai nazaridan yondashishni yoqlaydi. Islom tinchlik dini, salomatlik dini. Bu din hech qachon insonlarni terrorga yoki insonlarni bexudaga qurbon qilishga chorlamaydi. Uning mohiyati dunyoni obod qilish, dunyoni rivojlantirish”, - deydi domla.

Ushbu boʻlimni tark etar ekanman, akademiya hovlisida talabalar tanaffusga chiqishganiga guvoh boʻlaman.

Uch-toʻrt, guruh-guruh boʻlib oʻtirgan talabalarning deyarli aksariyati kitob yoki konspekt mutolaa qilish bilan band. Besedkada dars tayyorlab oʻtirgan qizlar yoniga boraman. Oʻzimni tanishtirib, akademiya haqidagi fikrlarini soʻrayman.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Suhbat davomida qizlarning biri “Hadisi sharif bilimdoni” musobaqasi gʻolibasi ekanligi maʼlum boʻladi.

Aytgancha, muxbirligimdan xabar topishgach, yuzlarini suratga olmasligimni soʻrashadi. Ularni tinchlantirib, oʻqish haqida savol beraman.

“Ustozlarimizning hammasi oʻz sohalari ustalari. Qurʼon ustozlarimiz, fikh fani ustozlarimizdan oʻzimizga kerakli boʻlgan maʼlumotlarni olayapmiz”, - deydi qizlardan biri.

Akademiya atrofidagi shov-shuvlar haqida fikrlariga qiziqaman. Aytishlaricha, bu haqda ulardan tez-tez soʻrab turishadi. “Bilasizmi, fikrimcha, bizning maqsadimiz birinchi galda ilm boʻlishi kerak. Vaqtimizdan toʻgʻri foydalanib, bilimimizni oshirib olishimiz kerak, shu birinchi oʻrinda”, - deydi javobni qisqa qilib yosh talaba.

Shundan soʻng akademiyaning Mumtoz Sharq  filologiyasi fakultetiga yoʻl olaman. Bu yerda misrlik oʻqituvchi Ubayd Muhammad  Abduljavvad dars beradi.

Soʻzlashicha, talabalik yillari davrida ilk marotaba Oʻzbekiston haqida eshitgan. Chunki oʻsha vaqtda respublika endigina mustaqil davlatga aylangan va bu haqda butun dunyoga xabarlar tarqalgan edi.

"Men ungacha Movaraunnahr haqida koʻp maʼlumot bilardim, bu yerdan yetishib chiqqan buyuk mutafakkir va ulamolarning asarlari toʻgʻrisida ham maʼlumotim bor edi. Oʻqishni bitirganimdan keyin, doktorlik darajasiga erishgach, Oʻzbekistonda arab tilidan dars berish uchun nomzodim Misr Tashqi ishlar vazirligidan tasdiqlangan. Oʻzbeklarning axloq-odobi, ularning anʼanalari, adabiyoti juda yoqadi", - deydi u va akademiyaning bir boʻlagi boʻlib, shu sohada ishlayotganidan juda ham mamnunligini qoʻshimcha qiladi.

Taʼkidlashicha, oʻzbekistonlik va misrlik talabalar oʻrtasida oʻxshashlik juda katta.

"Ular oʻrtasidagi madaniyat bir-biriga yaqin. Odob, ilmga intilish, ustozlarga boʻlgan hurmat ham oʻxshash. Biz misrliklar oʻzbek xalqining– odobi, ustozni hurmat qilishi, ilmga boʻlgan intilishi hurmat qilamiz va yaxshi koʻramiz. Prezident Shavkat Mirziyoyev ham koʻp aytadilar – dunyoga ochildik, deb, demak mana shunday ochiqlik davrida oʻzligimizni, goʻzal anʼanalarimizni, kattalarga, ustozlarga hurmat, qoʻshnilarga eʼtibor singari milliy anʼanalarimizni saqlab qolishimiz kerak", - deydi suhbatdosh.

Ubayd Muhammad Abduljavvad Oʻzbekistonga qattiq mehr qoʻygani uchun akademiyada uzoq yillar ishlashni rejalashtirishini maʼlum qilib, men bilan xayrlashadi.

Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Mejdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana

Akademiyada doʻstona muhit, doʻstona kayfiyat hukm suradi, siz bilan hatto sizni tanishmasa-da albatta, salomlashishadi.

Shu uchunmi, ushbu taʼlim dargohini bu yerdagi muhitdan mamnun holda tark etdim.

Asosiy mavzular