06:41 22 Iyul 2019
Efir
  • RUB136.34
  • EUR9673.87
  • USD8584.50
Proizvodstvo vыsokovoltnыx kabeley v Navai SEZ

Oʻzbekistonning quruqlikdagi porti: Navoiy EIZ buguni va kelajagi haqida

Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Analitika
Havola olish
Dilshoda Rahmatova
806 0 0

Joriy yil fevral oyida "Navoiy" EIZga direktor etib tayinlangan, kelib chiqishi oʻzbekistonlik boʻlgan Rossiya fuqarosi - Habib Abdullayev Sputnik muxbiri bilan suhbatda  Oʻzbekistonning quruqlikdagi porti buguni va kelajagi haqida gapirdi

Abdullayev 1967 yil 6 iyulda Moskva shahrida tugʻilgan. MGIMOning "Iqtisodiyot va investitsiyalash" kursini tamomlagan. Moskvadagi Rikor texnoparkining Bosh direktori. RFdagi oʻzbek milliy-madaniy avtonomiyasi raisi, "Oʻzbegim" gazetasining nashriyotchisi.

Rossiya Iqtisodiy rivojlanish Vazirligining OAJ "Osobыe ekonomicheskiye zonы" rezidentlari bilan ishlash boshqarmasining boshligʻi boʻlib ishlagan. RF Nashriyot Vazirligi korxonalarida, AFK "Sistema" va boshqa tashkilotlarda 25 yillik rahbarlik ish tajribasiga ega.

- Habib Poʻlatovich, fevral oyida sizga "Navoiy" EIZ boshqaruvi ishonib topshirildi. Taassurotlaringiz qanday? Va umuman, investitsiya kiritish jihatdan bugun Oʻzbekiston haqida nima deya olasiz? U biznes tashkil etish uchun qulay mamlakatga aylandimi? 

- Bu yerda ishlash, albatta, qiziq. Chunki, professional faoliyatingizda nimadir sizga bogʻliq boʻlsa, shundan yaxshiroq motivatsiya boʻlmasa kerak va bunday holatda "tutab" qolmaysiz. IEZda ishlash sohasida maʼlum tajribaga ega boʻlganim uchun, koʻplab yaxshi loyihalarni hayotga tatbiq eta olaman, deb oʻylayman. Nega deganda, hozir shunga asos boʻlaoladigan shart-sharoitlar yaratilgan.

Umuman olganda, Oʻzbekistonda hozir investitsiyaviy muhit juda qulay, shu bois, vaziyat shiddat bilan ijobiy tomonga oʻzgarib boradi, degan fikrdaman. Kuzatuvlarimiz ham taraqqiyot jadal borayotganini koʻrsatmoqda. Misol uchun, hammaga maʼlumki, bir necha yil ichida Oʻzbekiston Doing Business reytingida katta sakrashni amalga oshirdi va bu hali boshlanishi. Hech mubolagʻasiz aytish mumkin-ki, koʻrsatkichlari eng yaxshi boʻlgan davlatlar 30taligidan ham oʻrin olishimiz mumkin. Albatta, biz oʻz koʻrsatkichlarimizni, pozitsiyamizni yaxshilashimiz kerak boʻlgan boshqa indekslar ham bor. Bu borada, maʼlumki, davlat rahbarining maxsus farmoni ham chiqqan. Yaʼni biz bugun oʻz oldimizga katta marralarni qoʻyganmiz.

Koʻpincha, biror reytingga tushishga harakat qilish kerakmi, deydiganlar ham topiladi. Bu indekslar, reytinglar - real holatni aks ettiradi-ku. Agar real hayotda yaxshi tomonga oʻzgarishlar yoʻq ekan, reytinglarda ham yuqori pogʻonalarga koʻtarilish imkoni boʻlmaydi. Reytinglar boʻyicha ishlashimiz kerak, bu muhim. Chunki aynan shu holat investitsiyaviy muhitga ijobiy taʼsir koʻrsatadi va shu orqali biznes yuritishda real shart-sharoitlar ham yaxshilanadi. Albatta, bu kompleks vazifalardir. Oʻz oldimizga qoʻygan maqsadlarga erishish muayʼan bir idoraga bogʻliq emas. Buning uchun davlat ijro organi, qonun chiqaruvchi organ va sud hokimiyati xuddiki zoʻr orkestr misoli uygʻun holatda ishlashi kerak. 

Aytmoqchiman-ki, IEZdagi faoliyatni mamlakatda yaratilgan shart-sharoitlardan alohida olib qarab boʻlmaydi. Agar mamlakatda investitsion muhit yaxshi boʻlsa, demak IEZdagi ish ham ancha samarali tashkil etilishi mumkin.

- "Navoiy" IEZdagi holat hozir qanday? U qanday ustuvorlikka ega?

- Agar "Navoiy" erkin iqtisodiy zonasini alohida "keys" sifatida olib qaraydigan boʻlsak, albatta, uning investitsiyaviy jozibadorligi nihoyatda katta, u alohida maqomga ega va bu uni respublikadagi boshqa IEZlardan ajratib turadi. Xususan, bojxona va soliq toʻlovlari misolida investorlar uchun qulay shart-sharoitlar yaratilgan. "Navoiy" EIZga keladigan investorlar bugun "maosh" soliqlaridan tashqari hech qanday soliq toʻlamaydilar.  Ular bojxona bojlari va bojxona QQSlaridan ham ozod etilgan. Faqat ichki bozordagi savdoda ular QQS toʻlashlari kerak boʻladi.

EIZ jozibadorligi bular bilan chegaralanmaydi. Masalan, investor loyihasi muayʼan mezonlarga mos boʻlsa (eskportga, Oʻzbekistonda import qilinayotgan mahsulotlarni ishlab chiqarishga, innovatsion ishlab chiqarish yoki yuqori texnologiyali ishlab chiqarishga yoʻnaltirilgan boʻlsa), regionning qaysi nuqtasida joylashishidan qatʼiy nazar unga EIZ ishtirokchisi maqomi beriladi. Bu xom-ashyo manbasiga bogʻlangan loyihalar uchun katta ahamiyatga ega. Navoiy viloyati foydali qazilmalarga boy region. Shunday ekan, investorlarning xom-ashyo manbaiga yaqin boʻlgan hududda - karyer yoki togʻ-konlarda oʻz ishlab-chiqarishini tashkil etish va shu bilan birga EIZ ishtirokchisi sifatida imtiyozlar paketiga ega boʻlishi - bu inqilobiy oʻzgarish. U mutlaqo boshqacha imkoniyatlarga yoʻl ochadi.

Bundan tashqari, Navoiy viloyatining yana bir alohida xususiyatlaridan biri, bu yerga keladigan investorlar malakali kadrlar muammosiga duch kelmaydilar. Viloyat dastavval sanoat yoʻnalishiga ixtisoslashtirilgan boʻlgani uchun, kadrlarni tayyorlash tizimi jihatdan u katta amaliy tajribaga ega. Bu sanoat tipidagi investorlar uchun ahamiyatli, albatta.

- Investorlarni jalb qilish masalasi koʻtariladigan boʻlsa, Oʻzbekistonning Markaziy Osiyodagi boshqa mamlakatlar, deylik Qozogʻiston bilan solishtirish boshlanadi va bu masala koʻpincha qizgʻin munozaralarga sabab boʻladi. Siz bu borada qanday qikr bildirgan boʻlardingiz?

- Nima deyishim mumkin, toʻgʻri, Qozogʻiston ham investitsiyalar uchun jozibador mamlakat. Lekin gap bu yerda bizning Qozogʻiston bilan investitsiyalar uchun kimoʻzar oʻynashimiz haqida emas. Shunchaki, shunday loyihalar borki, undagi maqsadlarga koʻproq Qozogʻiston joylashuvi mos keladi, xuddi shunday, Oʻzbekistonda tashkil etilsa, qulay boʻladigan loyihalar bor. 

Misol uchun, "Navoiy" EIZning joʻgʻrofiy va logistika jihatdan joylashuvi juda qulay. Yaʼni, investor korxonani Navoiyda joylashtirib, bir yoʻla beshta davlat bozoriga oʻziga yoʻl ochishi mumkin. Va bu bizning eng katta ustun jihatlarimizdan biridir. Bu balandparvoz gap emas, lekin Navoiy haqiqatan logistika maʼnosida, yoʻllar chorrahasida joylashgan. Yaʼni, Oʻzbekistonning shimoliy tumanlariga, Tojikiston, Qirgʻiziston, Turkmaniston, Afgʻoniston va oʻsha, siz aytgan Qozogʻistonga yuklarni yetkazib berish maʼnosida ishlab chiqarishni Navoiy hududida tashkil etish - eng optimal yechimlardan biri boʻladi.

Navoiy - oʻz joylashuvi jihatdan investorlarga transport harajatlarini ancha qisqartirib berish imkoniga ega.

Shu oʻrinda, aytishim kerak-ki, Navoiyni Oʻzbekiston tashqi savdo aylanmasining kattagina qismi oʻtadigan "quruqlikdagi port"ga aylantirish qarori ham bejiz emas. Uning noyob joylashuvi shu imkoniyatni bermoqda. Navoiyda ajoyib aeroport mavjud, yaqinda uning negizida multimodal markaz - yaʼni oʻziga xos "transport xab" tashkil etilishi rejalashtirilmoqda. Navoiy - oʻziga chegaradosh boʻlgan davlatlar temir yoʻllari tarmogʻi bilan birlashtirilgan. Yaxshigina avtomobil yoʻllariga ega. Bularning barchasi Navoiy viloyatini ishlab-chiqarishlar joylashuvi nuqtai-nazaridan juda istiqbolli joyga aylantiradi.

- Investorlar hujjatlarni rasmiylashtirish borasida turli qogʻozbozliklarga duch kelishi, byurokratik toʻsiqlar mavjud-mavjud emasligi borasida nima deya olasiz?

- Albatta, investorlarga toʻgʻridan-toʻgʻri imtiyozlar berilishidan tashqari, biznes yuritilishi jarayonini osonlashtirish borasida ham katta ishlar amalga oshirilmoqda. Litsenziya talablari soddalashtirilgan, hujjatlarni tasdiqdan oʻtkazish muddatlari qisqartirilgan. Byurokratik toʻsiqlarga barham berish jihatdan Oʻzbekiston soʻnggi yillarda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. 

- "Navoiy" EIZning Rossiya bilan hamkorligi qay darajada?

- Rossiya kompaniyalari erkin iqtisodiy zonadagi eng faol investorlardan hisoblanadi. RF texnologiyalarga boy davlat va u Oʻzbekistonda mavjud joriy texnologik muammolarga tez, arzon va taʼsirchan yechimlar bera oladi. Gap bu yerda tuproq, suv sifati, energetik texnologiyalar haqida bormoqda. Qolaversa, hozir talab yuqori boʻlgan maxsus texnikalar ham Rossiyada katta miqdorda ishlab chiqariladi.

Proizvodstvo vыsokovoltnыx kabeley v Navai SEZ
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Proizvodstvo vыsokovoltnыx kabeley v Navai SEZ

Rossiyalik hamkorlar bilan 15ta loyiha ustida ishlayapmiz. Xususan, gaz schyotchiklari, noruda materiallarni qayta ishlash uchun maydalash mashina(drobilka)larni ishlab chiqarish, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini chuqur qayta ishlash, noruda foydali qazilmalarni qazib olish singari loyihalar shular jumlasidan. Shundan kelib chiqib, aytish mumkinki, Oʻzbekiston va Rossiya hamkorligining istiqbolli va Navoiy viloyatida aynan Rossiya yaqin kelajakda birinchi raqamli sherikka aylanishi mumkin.

Maʼlumot oʻrnida: 2019 yilning 1 iyun holatiga "Navoiy" EIZ hududida 44 ta tadbirkorlik subʼyektlari tomonidan 191,2 mln. dollar (shundan, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar - 56,4 mln. doll.) investitsiya kiritilgan.

Joriy yilning 1 iyun holatiga "Navoiy" EIZ hududida 23 ta tadbirkorlik subʼyektlari (shundan 15 tasi qoʻshma korxona) tomonidan qiymati 170,9 mln. dollar (shundan, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar - 50,0 mln. doll.) boʻlgan 32 ta loyiha amalga oshirilgan. Buning natijasida 2018 yil yanvar-dekabr oylari davomida 916,5 mlrd. soʻmlik mahsulot ishlab chiqarilgan (rejaga nisbatan 138,3%). 7,7 mln. dollarlik mahsulot eksport qilingan va 1,3 mingta ish  oʻrinlari tashkil qilingan.

2019 yilning yanvar-may oylarida 505,1 mlrd. soʻmlik mahsulot ishlab chiqarilib, oʻtgan yilning mos davriga nisbatan 3,5 barobar oʻsishga erishilgan. 9,5 mln. dollarlik mahsulot eksport qilingan va rejalar ortigʻi bilan bajarilgan.

Joriy yilning oʻtgan davri mobaynida 3 ta loyiha amalga oshirilib, natijada 2,9 mln. dollar investitsiya kiritilgan va 28 ta yangi ish oʻrni tashkil etilgan.

Shu bilan birga, "Navoiy" erkin iqtisodiy zonasida 25 ta tadbirkorlik subʼyektlari tomonidan qiymati 126,6 mln. dollar (shundan, toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar - 35,1 mln. doll.) boʻlgan 25 ta loyiha amalga oshirilmoqda. Loyihalar amalga oshirilishi natijasida 280,7 mln. dollarlik mahsulot ishlab chiqarish, 82,3 mln. dollarlik mahsulotni eksport qilish hamda yangi 1738 ta ish  oʻrinlari tashkil qilish koʻzda tutilgan.

Asosiy mavzular