22:09 19 Sentyabr 2019
Efir
  • RUB146.51
  • EUR10421.13
  • USD9411.30
Ilya Farber uslovno-dosrochno osvobojden iz SIZO

IIV: yangi qonun sobiq mahbuslarga "hayotni oq sahifadan boshlash" imkonini beradi

© Sputnik / Aleksandr Solodkov
Analitika
Havola olish
105330

Qamoqdan chiqqan shaxslar erkin yashay oladimi? Ularni jamiyatga qaytarish borasida-chi, qanday ishlar amalga oshirilmoqda? Bu haqda Sputnik Oʻzbekiston materialida oʻqing.

Oʻzbekistonda sobiq mahbuslar ustidan maʼmuriy nazorat kuchaytirildi. Misol uchun, eski qonun boʻyicha ularga nisbatan 4ta cheklov amal qilgan boʻlsa, yangisida bu bittaga koʻpaydi. Biroq, IIV rasmiylari, yangi hujjat mohiyati - sobiq mahbuslar ustidan nazoratni kuchaytirish emas, balki ular erkinligini kengaytirishdan iborat, deya aytishmoqda.

Abduvoxid Ismailov, predstavitel MVD
Sputnik / Dilshoda Raxmatova
Abduvoxid Ismailov, predstavitel MVD

2019-yilning 2-aprelida Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev "Jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan ayrim toifadagi shaxslar ustidan maʼmuriy nazorat" toʻgʻrisida yangi qonunni imzoladi. Ushbu qonunning 17 yil oldin qabul qilingan hujjatdan farqli jihatlari haqida Oʻzbekiston IIV Huquqbuzarliklar profilaktikasi bosh boshqarmasi boshligʻi Abduvohid Ismoilov Sputnik Oʻzbekiston muxbiriga soʻzladi.

Sobiq mahbuslar erkin hayotda oʻz "murabbiyiga" ega boʻladi

Ismoilovning aytishicha, jazoni ijro etish muassasasidan chiqqan har bir shaxs oʻz hayotini "oq sahifadan" boshlashi uchun Oʻzbekistonda imkoniyat yetarli. Ichki ishlar organi xodimlarining asosiy vazifalaridan biri esa bundaylarga yordam berishdir. Shu bois, yangi qonunda Ichki ishlar organlari profilaktika inspektorlarining vazifalari, haq-huquqlari aniq belgilab berilgan.

Xususan, profilaktika inspektorlari qamoqdan ozod qilingan shaxslarning sud tomonidan (masofaga qarab) belgilab berilgan muddatda yashash joyiga yetib kelganligi, yetib kelgan kundan boshlab, 3 kun ichida roʻyxatdan oʻtkazilganligi, ichki ishlar organi tomonidan qayta jinoyat (yoki huquqbuzarlik) sodir etmaslik toʻgʻrisida ogohlantirilganligi, ishga joylashganligi, maʼlum yashash joyiga ega boʻlganligi hamda sogʻligiga oid masalalarda nazorat olib boradi.

Profilaktik tadbirlarga qaramasdan, bir yil davomida ikki marta maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etgan shaxslarga ichki ishlar organlari taqdimnomasiga asosan sud tomonidan 6 oydan 1 yilgacha maʼmuriy nazorat oʻrnatiladi.

Agar maʼmuriy nazorat oʻrnatilgan davrda shaxs sud tomonidan belgilangan cheklovlarga rioya qilmaydigan boʻlsa, bu unga nisbatan Jinoyat Kodeksining 226-moddasiga binoan jinoiy ish qoʻzgʻatilib, uning jazoga tortilishiga sabab boʻladi.

Insonparvarlik mahbuslari

Yangi qonunda maʼmuriy nazorat ostiga tushadigan shaxslar toifasiga "oʻta xavfli retsidivistlar" degan band qoʻshilgan. Boshqa davlatlarda ogʻir va oʻta ogʻir turdagi jinoyatlarni sodir etgan shaxslar ham jazoni ijro etish muassasalarining oʻzida maʼmuriy nazorat oʻrnatiladigan alohida toifadagi shaxslar qatoriga kiritilgan.

Yaʼni tuzalish yoʻliga kirmagan bu shaxslar ustidan jazoni ijro etish muassasalaridan chiqqandan keyin yoki jazoni ijro etish muassasalarining oʻzida sud organi tomonidan maʼmuriy nazorat oʻrnatiladi. Qamoqdan ozod qilingan shaxs bilan yakka tartibdagi profilaktik tadbirlarni amalga oshirish maqsadida, uning yashash joyidagi ichki ishlar organlariga xat yuboriladi. U yerda profilaktika xizmati sobiq mahbusning yashash tarzi ustidan nazorat olib boradi hamda sud tomonidan belgilangan cheklovlarga amal qilinishini nazorat qilib boradi.

Aytgancha, avvalgi qonunda alohida nazoratda turadigan shaxslarga sud tomonidan belgilangan cheklovlar 4ta boʻlgan boʻlsa, yangi hujjatda ular bittaga koʻpaydi. Xususan, beshinchi cheklov tariqasida maʼmuriy nazoratda turadigan sobiq mahbuslarga belgilangan/belgilanmagan joylarda alkogolli mahsulotlarni isteʼmol qilishni cheklash kiritilgan.

Shuningdek, jazoni ijro etish muassasasidan ozod qilingan shaxslarning qamoqdan chiqqandan keyin yashash joyiga yetib bormaslik holatlari (yoki nazorat oʻrnatilgan paytlari chet elga chiqib ketishi), sud cheklovida maʼlum belgilangan hududdan chiqib ketmaslik belgilangan boʻlsa-da, ruxsat olmasdan oʻsha hududlardan sababsiz chiqib ketish holatlari koʻp boʻlgani uchun bundaylarga nisbatan qidiruv eʼlon qilish tartibi ham yangi qonunda belgilab berilgan.

Sobiq mahbuslar haq-huquqlari

Agar sobiq mahbus belgilanayotgan cheklovlardan norozi boʻlsa, advokat yollab, bu borada oʻz noroziligini bildirishi mumkin. Har holda yangi qonunda jazoni ijro etish muassasalaridan ozod etilgan shaxslarning haq-huquqlari shuni nazarda tutadi.

Qonunda shuningdek, maʼmuriy nazoratdagi shaxsning oʻzi, ish joyi (kollektivi), yashayotgan mahallasi iltimosnomasiga binoan uning muddatdan oldin tuzalish yoʻliga kirganligini inobatga olinib maʼmuriy nazorat muddatlarini qisqartirish masalalari ham belgilab berilgan.

Faqat... "tuzalishni" xohlashmayapti

Maʼmuriy nazorat toʻgʻrisidagi yangi hujjatning qabul qilinishiga sobiq mahbuslar tomonidan sodir etilgan jinoyatlar foizi hatto oʻn yil davomida deyarli oʻzgarishsiz qolganligi sabab boʻldi, deydi Ismoilov.

Xususan, respublikada 5 oylik tahlillar natijalari ayrim jinoyatlarning 30%, hatto 60%gacha qisqarganligini koʻrsatgan boʻlsa, jazoni ijro etish muassasalaridan ozod qilingan shaxslar tomonidan takroran jinoyat qilish holatlari foizi kutilgan oʻzgarishni bermagan. Jinoyatlar sodir etilishi koʻrsatkichi 10-12 foiz atrofida qisqargan, xolos.

Misol uchun, respublikada 5 oy davomida 4633 nafar maʼmuriy nazorat qonuni taʼsiri ostiga tushadiganlar IIV tomonidan hisobga olinib, ular bilan tegishli tartibda, yakka va umumiy tartibda profilaktik-ogohlantiruv tadbirlari amalga oshirib kelinmoqda.

Ichki ishlar organlarida hisobda turgan 11 236 nafar maʼmuriy nazorat qonuni taʼsiri ostiga tushuvchilarning 5456 nafari (65,7 %i)ga qonunda belgilangan tartib-qoidalarga rioya etmaganliklari uchun tegishli tartibda hujjatlar rasmiylashtirilib, sud organlarining qarorlari bilan maʼmuriy nazorat oʻrnatilgan.

Shu bilan birga, nazorat ostidagi shaxslarning sud organlari tomonidan belgilangan maʼmuriy cheklovlarga rioya qilmaganliklari uchun ularning 1622 nafari maʼmuriy, 131 nafari jinoiy javobgarlikka tortilgan.

Albatta, qilgan qilmishi uchun jazoni oʻtagan shaxsga "maʼmuriy nazorat" koʻrinishidagi takroriy jazoning nima keragi bor, degan haqli savol tugʻiladi.

IIV vakillariga koʻra, bu tarzda takroriy jinoyatlar sodir etilishining oldini olish mumkin.

Mayli, maʼmuriy nazorat kerakli va zarur amaliyot boʻlaqolsin. Shusiz "naryoqda" tajriba orttirib kelgan, tinchlik hayotiga koʻnikmagan va panjara ortidagi oʻzi amal qilib, mutlaq haq deb bilan qoidalarni ozodlikdagi hayotga tadbiq etkisi kelib, erkinlikdan dovdirab qoladiganlar koʻplab topilishi mumkin. Maʼmuriy nazorat ularni masʼuliyatni, nazoratni his etishga undaydi.

Biroq shu oʻrinda boshqa bir savol ham tugʻiladi: respublikada 5 oy davomida maʼmuriy nazoratdagilarning 131 ta nafari jinoiy javobgarlikka tortilgan boʻlsa, demak, ushbu qonunning oʻzi jinoyat koʻpayishiga sabab boʻlmayaptimi?

Bu holatda koʻngilga tasalli beruvchi bir narsa bor: har holda "oʻtirib" chiqqanlar jinoyat qilishlari kerak boʻlsa, uyam maʼmuriy nazorat qoidasini buzish boʻla qolsin...

Asosiy mavzular