16:13 21 Avgust 2019
Efir
  • RUB138.47
  • EUR10092.14
  • USD9061.00
Belorusskiye traktorы na vыstavke v Tashkente

Belarus Oʻzbekistonga nima taklif qilishi mumkin

© Sputnik / Dilshoda Raxmatova.
Analitika
Havola olish
Aleksandr Shpakovskiy
1262 0 0

Oʻzbekiston prezidenti 31 iyul kuni rasmiy tashrif bilan Belarusga keladi. Sputnik kolumnisti Aleksandr Shpakovskiy erishilgan natijalarni hisobga olgan holda ikki mamlakat oʻrtasida hamkorlik istiqbollari haqida fikrlarini bildirdi.

Oʻzbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Minskka birinchi rasmiy tashrifi 31 iyul - 1 avgust kunlari amalga oshiriladi.

Sputnik Belarus yozishicha, bundan avval Belarus va Oʻzbekiston mintaqalararo birinchi forum oʻtkazildi, unda 20 ta toʻgʻridan-toʻgʻri bitimlar imzolandi.

Qator ekspertlar fikriga koʻra, uzoq davom etgan tanaffusdan soʻng Minsk va Toshkent oʻrtasida deyarli barcha yoʻnalishlar boʻyicha aloqalar oʻrnatilgani kuzatilmoqda.

Shavkat Mirziyoyevning ochiqlik siyosati

Bu asosan Oʻzbekiston yangi rahbari Shavkat Mirziyoyevning saʼyi-harakatlari bilan bogʻliq, u 2016 yilda prezident Islom Karimov vafotidan keyin hokimiyat tepasiga keldi va Oʻzbekistonning xalqaro maydondagi faol pozitsiyasi, yaxshi qoʻshnichilik va mintaqaviy hamkorlikni ifodalovchi yangi ochiqlik siyosati ilgari surmoqda.

Bu yoʻnalish sobiq Oʻzbekiston rahbariyatining strategiyasidan tubdan farq qiladi (avvalgi rahbariyat xorijiy sheriklar, shu jumladan sobiq ittifoq mamlakatlari bilan aloqa qilishga bezovtalik bilan qaragan).  

Toshkentning yondoshuv oʻzgarishini Markaziy Osiyo mintaqasida oʻz taʼsirini oʻtkazishda raqobat qiluvchi tashqi oʻyinchilarning eʼtiboridan chetda qolmadi. Xitoy, AQSH, YEI, Rossiya, Turkiya, Janubiy Koreya va boshqa davlatlar oʻzbek bozorida mustahkam oʻrin egallash, Oʻzbekistonni hamkorlik qilish boʻyicha turli loyiha va shakllarga jalb qilishga harakat qilmoqda.

Shu oʻrinda, Oʻzbekiston tomoni taqdim etilgan takliflardan faqat milliy manfaatlari va rivojlanish maqsadlariga javob beradigan foydali loyihalarni tanlab olmoqda.

Bunday yondoshuv oʻzini oqlamoqda: Oʻzbekiston iqtisodiyoti yiliga 5-5,5 % yaxshi oʻsish suratlarni namoyish qilmoqda. XVJ prognozlariga koʻra, ushbu ijobiy dinamika keyingi yillarda ham saqlanib qoladi.

Xorijiy subʼyektlar bilan munosabatlarda Toshkentning ustuvor yoʻnalishida toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish, buning uchun Oʻzbekistonda tegishli maxsus jamgʻarma tashkil etilgan, mamlakat hududida sanoatni yoʻlga qoʻyish uchun investitsiya kiritgan xorijliklarga jiddiy imtiyozlar koʻzda tutilgan.

Shu yilning oʻzida Oʻzbekistonga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi 320 ta loyiha doirasida umumiy qiymati 4,2 milliard dollar kiritilishi kutilmoqda.  

Rivojlanishdagi sezilarli yutuqlar 3-5 yil ichida Oʻzbekiston sobiq ittifoq hududida “ikkinchi iqtisodiyot”ga aylanishi borasida ayrim ekspertlarga bashorat qilish imkoniyatini bermoqda.   

Taʼkidlab oʻtish kerakki, “ochiqlik siyosati” doirasida rasmiy Toshkent Rossiya bilan hamkorlikni sezilarli darajada jadallashtirdi, shuningdek, MDH maydonida ishlarni faollashtirish vazifasini qoʻydi.

Tabiiyki, Belarus Oʻzbekiston mintaqadagi yangi roli va ochilayotgan keng imkoniyatlarni eʼtiborsiz qoldirmadi. 2016 va 2018 yillarda Aleksandr Lukashenko Toshkentga rasmiy tashriflarini amalga oshirdi, ular muloqotni oʻrnatish nuqtai nazaridan juda muvaffaqiyatli deb topildi.

Mutaxassislar Belarus prezidenti va Shavkat Mirziyoyev oʻrtasida yaqin ishonchli munosabatlar oʻrnatilganligini taʼkidladilar.

Yangi yoʻnalishlar

Natija ozoq kutilmadi, 2017 yildan boshlab oʻzaro tashqi savdo hajmi ikki baravarga ortdi.

Oʻzbekiston bosh vaziri oʻrinbosari Elyër Gʻaniyevning fikriga koʻra, 2019 yil yakuni boʻyicha oʻzaro savdo koʻrsatkichlari 500 million dollarni tashkil qilishi mumkin, prezidentlar 1 milliard dollarga chiqish vazifasini qoʻyishgan.  

2015-2016  yillarda tovar ayirboshlash hajmi 65 million dollar oshmaganini hisobga olsak bu belgilangan maqsad juda katta.

Shu bilan birga, soʻnggi yillarda mahalliy eksport ortishi, asosan Oʻzbekiston bozorida oʻz joyini topgan mashinasozlik mahsulotlarini yetkazib berish hisobiga erishildi.

Ammo shuni tushunish kerakki, birinchidan, belorusliklar yetakchi xorijiy ishlab chiqaruvchilarning qattiq raqobatiga duch kelmoqda, ikkinchidan, Oʻzbekistonning yuk mashinalar, traktorlar, avtobuslar, ogʻir samosvallarga boʻlgan ehtiyoji cheksiz emas.

Yaʼni, yuqori darajada mahalliylashtirish talab etiladigan qoʻshma korxonalarni, servis markazlarini tashkil etish, shuningdek yetkazib beriladigan tovarlar va xizmatlar turlarini kengaytirish haqida oylash kerak.

Bundan tashqari, Oʻzbekiston savdo balansini tenglashtirishga qiziqish bildirmoqda, hozirda Belarus koʻrsatkichi yuqori.

Hamkorlikning istiqbolli yoʻnalishlari –  taʼlim, IT-tarmoq va albatta turistik xizmatlar bozori boʻlishi mumkin.

Yana bir qiziq tomon, soʻnggi vaqtda Oʻzbekistonga sayyohlar oqimi keskin koʻpaydi: 2018 yilda mamlakatga 5,35 million sayyoh tashrif buyurdi. Hozirgi vaqtda rossiyaliklar orasida Oʻzbekiston yoʻnalishi ommaviy yoʻnalishlardan biri boʻlib qolganligiga qaramasdan, atigi 6 ming Belarus fuqarolari Oʻzbekistonga keldi.

Gap shundaki, ehtimol belarusliklar yetarli maʼlumotga ega emas, chunki Gruziya Belarus turizmi bozoridagi muvaffaqiyati singari qadimgi Samarqand, Buxoro, ajoyib oʻzbek taomlari hisobiga belaruslarda ham ommaviy yoʻnalishga aylanishi mumkin.

Bundan tashqari, Oʻzbekiston va Belarus “Rosatom” kompaniyasi bilan hamkorlikda AES qurishmoqda. Bu atom energetika sohasidagi mutaxassislar ilmiy-texnikaviy kooperatsiyasi uchun maydon boʻlib qolishi mumkin.

Minsk va Toshkent, shuningdek, tovarlarni uchinchi mamlakatlar bozoriga chiqarish va oʻzaro savdo koʻmak berishni rivojlantirish boʻyicha qoʻshma strategiyani ishlab chiqarishdan manfaatdordir.

Oʻzbekiston hozircha Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqiga qoʻshilmoqchi emas, biroq bu integratsion blok bilan muayyan formatda ishni tashkil qilishi kerak. Bunday takliflarni ishlab chiqish Belorus tomon ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlishi mumkin va bu hamkorlikni milliy darajaga olib chiqadi.

Muallif fikri tahririyat nuqtai-nazaridan farqlanishi mumkin.

Asosiy mavzular