23:20 11 Avgust 2020
Efir
  • RUB138.65
  • EUR12059.09
  • USD10231.71
Analitika
Havola olish
42910

Yevropada yangi toʻlov tizimi paydo boʻlmoqda – 20ta Yevropa banki AQShning SWIFTi oʻrniga oʻz toʻlov tizimini  joriy etmoqda.

TOSHKENT, 18 noya — Sputnik. Bryussel Yevropa moliya tizimida Vashingtondan mustaqillikka erishishga qaror qildi. Yevropaning 20ta banki, jumladan eng yirik Deutsche Bank ham, amerikaning Visa va Mastercard oʻrnini bosuvchi yagona toʻlov tizimini ishlab chiqishga kirishdi, deb yozmoqda RIA Novosti eksperti Aleksandr Lesnыx. 

Ajralish

Bugungi kunda Yevropa Ittifoqi moliya-iqtisodiy siyosatida rasman mustaqil boʻlsada, aslida Bryussel kayfiyati koʻp hollarda Vashingtonda belgilanadi. Tashqi savdosi dollar bilan bogʻliq boʻlgan koʻplab boshqa mamlakatlar ham shunday.

Yevropaliklar AQSH moliya tizimiga tobelikni ilk bor 2018 yilda his qilishdi. Oʻshanda Vashington Tehron bilan imzolangan yadroviy bitimdan chiqqib, kimda kim Eron neftini sotib olsa sanktsiyalar qoʻllash bilan poʻpisa qilgan edi. Oʻshanda Yevropa murakkab tanlov oldida qolgan edi: amerika sanktsiyalari ostiga tushish yoki kuniga 500 barrel neftdan voz kechish.  

Bugungi kunda dunyodagi aksaryat banklararo toʻlovlar SWIFT tizimi orqali amalga oshiradi. Uni esa AQSH nazorat qiladi. Vashington ushbu tizimni bloklab qoʻysa – biznes ancha qiyin ahvolga tushib qolishi mumkin.

Yevropa moliyachilari Vashington har qanday sabab bilan ularning operatsiyalarini toʻxtatib qoʻyish imkoniyatiga ega ekanligini yaxshi tushungan holda, oʻzlarining alohida bank toʻlov tizimini (INSTEX)  yaratishga kirishishdi.

Aytish joizki Rossiya va Xitoy oʻzlarining alohida bank tizimini allaqachon yaratishgan. Bu SPFS va CIPS.  Undan tashqari Rossiya va Xitoy oʻz moliyaviy platformalarini birlashtirishga kirishishgan. Keyinroq, Hindiston ham oʻz platformasi bilan ushbu tizimga qoʻshiladi.

Bu haqida Brazilida boʻlib oʻtgan BRIKS sammitida eʼlon qilindi. Birlashtirilgan toʻlov tizimlari shlyuz modeli orqali ishlaydi. Unda toʻlov haqida maʼlumotlar har bir davlat moliya tizimiga muvofiq ravishda qayta kodlanadi.

Bunday yondashuv Amerika moliyaviy siyosatidan xoli boʻlish bilan birga savdo-sotiqni dollardan xalos qilish, milliy valyutalardan xalqaro savdoda foydalanshda keng imkoniyatlar yaratadi.

Visa oʻrniga PEPSI

Rossiya va Xitoy tajribasiga asoslanib, Vashingtonga boʻy soʻnmagan toʻlov tizimini yaratish imkoni borligini tushungan Yevropaning 20ta eng yirik banklari ishchi nomi PEPSI boʻlgan toʻlov tizimini ishga tushirdi. PEPSI (Pan-European Payment System Initiative), Yevropada Visa va Mastercard toʻlov tizimlarining oʻrniga kelishi kerak.

PEPSI toʻlov tizimi Yevropa kompaniyalariga nafaqat Eron balkim Vashingtonga yoqmagan boshqa davlatlar bilan ham erkin savdo olib borishni yoʻlga qoʻyishda yordam beradi. Amerika toʻlov tizimlari Yevropa fuqarolari nimalar xarid qilayotgani haqidagi maʼlumotdan mahrum boʻladi va bu amerika kompaniyalariga Yevropa bozorlariga kirish imkoniyatlarini cheklaydi.  

Pullar raqamli boʻlgani yaxshi

Yevropa iqtisodiyotini amerika taʼsiri ostidan chiqarishning yana bir usuli bu – raqamli pullar boʻlishi mumkin. Noyabr boshida Deutsche Bank, Credit Suisse va Commerzbankdan iborat  Germaniya banklari Federal assotsiatsiyasi Yevroning raqamli analogini yaratish va uni umumevropa toʻlov tizimiga tatbiq etishni taklif qilishdi.

Shu bilan birga, nemislar ularning ushub tashabbusi kimga qarshi qaratilganini yashirayotganlari yoʻq. Xususan, Facebookning Librasi bir necha bor tilga olingan.

“Bu AQSH tomonidan oʻtkazilayotgan bosim va raqobatga dosh berishning yagona uslubidir”, - deyilgan assotsiatsiya xabarida.

Avgust oxirida Angliya banki rahbari Mark Karni ham shunga oʻxshash fikr aytgandi. Karniga koʻra butun dunyo iqtisodining faqat dollarga qaram boʻlib qolgani bu – qaltis vaziyatdir, uni global tovarlar isteʼmol savatiga asoslangan yangi raqamli valyuta bilan almashtirishni taklif qilgan edi.  

“Koʻp qirrali dunyoda bizga koʻp qirrali valyuta kerak. Bugungi kunda juda koʻp mamlakatlar amerika valyutasi kursi oʻzgarishiga qaram boʻlib qolgan. Undan tashqari global moliya tizimi ham muvozanatdan chiqib ketgan, chunki ayrim mamlakatlar salbiy moliyalash stavkasiga oʻtgan vaqtda AQSH va boshqa  davlatlar stavkani noldan yuqori darajada ushlab turibdi”, - deydi Angliya banki rahbari.

Uning fikriga koʻra, dunyo moliya tizimiga muvozanatni faqat yangi valyuta berishi mumkin va u raqamli boʻlgani yaxshi.

Asosiy mavzular