01:51 07 Dekabr 2019
Efir
  • RUB147.79
  • EUR10476.36
  • USD9510.99
Ofitsialnыy vizit prezidenta RF V. Putina v Parij

Oʻlik miya bilan yubiley. Rossiya NATOdagi kelishmovchiliklardan naf koʻradimi?

Aleksey Nikolskiy
Analitika
Havola olish
74010

NATOning yubiley sammitida bayramona muhitni saqlab qolish mumkin yoki yoʻq, aytish qiyin. Qarama-qarshiliklar koʻpligidan tadbir koʻzlardan ancha yiroqda - London markazidan 30 kilometr narida oʻtkazilmoqda. Yubiley taʼziyaga aylanib ketmasmikin?

TOSHKENT, 3 dek - Sputnik, Sofiya Melnichuk. Emmanuel Makron soʻzlari bilan aytganda, "miyasi oʻlgan" Shimoliy Atlantika alyansi raxbarlari hayotiy zarur masalalarni muhokama qilishadi. NATOning 70 yilligiga bagʻishlangan sammitda bayramona muhitni saqlab qolish mumkin yoki yoʻq, aytish qiyin. Qaramaqarshiliklar shunchalik koʻp yigʻilganidan tadbir koʻzlardan yiroqroqda - London markazidan 30 kilometr uzoqda oʻtkazilmoqda. Yubiley taʼziyaga aylanib ketmasmikin, bu haqda RIA Novosti materialida oʻqing.

Yettinchi oʻn yillikda miya oʻlimi

"Xartfordshir grafligining 300 akr maydonga ega xushmanzara qishloq hududida joylashgan Grove Resort kurorti – bu 5 yulduzli, yuqori sifatli hordiq": Londondan 28 kilometrda joylashgan, NATO davlatlari rahbarlari yigʻiladigan otel rasmiy saytida shunday reklama soʻzlar keltirilgan.

Eng yaxshi kurort majmualari, golf maydonchalari va restoranlar - ular xizmatida. Ammo, vaqtichogʻlik qilishga vaqt qolmasligi mumkin – muammolar bir talay toʻplanib qolgan, ularni shu bugun hal qilish amrimaholdir, hech boʻlmasa muhokama qilish zarur.

"Yevropa tubsizlik yoqasida turibdi ", degan edi sal oldin Frantsiya rahbari Emmanuel Makron, Yevroittifoq oʻzini nafaqat iqtisodiy, balki geosiyosiy kuch sifatida qabul qilishi kerakligini taʼkidlab. Aks holda "oʻz taqdiri ustidan nazoratni boy berishi mumkin".

U, shuningdek, NATO xartiyasining beshinchi moddasiga shubha bildirdi, unga koʻra "Yevropa yoki Shimoliy Amerikadagi bir yoki bir necha ittifoqdoshning davlatga qurolli hujumi – butun blokga hujum sifatida baholanadi". 70 yil davomida ushbu norma bir marotaba – 2001 yilda AQShga qilingan terrorchilik hujumidan soʻng qoʻllanilgan.

Ittifoqchilar Makronga qarshi keskin eʼtiroz bildirdilar: alyansda hali hayot. Shunday boʻlsa-da, hamma muammo yetarli ekanligini ham tushunadilar.

"Bu – yubiley sammit, ammo u jiddiy kelishmovchiliklarni bartaraf etishga yordam bermadi, aksincha, ular juda ziddiy tus oldi", dedi RIA Novosti bilan suhbatda MGIMO professori, Rossiya Fanlar Akademiyasi Yevropa institutining Yevropa xavfsizligi boʻlimi boshligʻi Dmitriy Danilov.

Koʻtarilgan masalalar printsipial javoblarni talab etadi. Yaqinda Bryusseldagi NATO vazirlarining yigʻilishida Makronning soʻzlariga oʻta noaniq munosabatlar yangradi, deydi Danilov.

Yubileydagi gʻaroyibotlar

Britaniyaning "The Economist" nashriga bergan intervyusida Makron Yevropaning asosiy transatlantik sherigi AQShni tanqid qildi. Uning soʻzlariga koʻra, alyans "faqat oxirgi imkoniyat kafolati" tufayli mavjud. "Amerika Qoʻshma shtatlarining alyansga mavhum sodiqligi holatida, biz NATO haqiqatlarini qayta baholab chiqishimiz kerak ", dedi u.

Beshinchi respublika rahbari Donald Trampga oʻtgan yili sheriklarga mudofaa harajatlari boʻyicha tanqidiy hujum qilib yopirilgani va shu tufayli sammit buzilishiga bir bahya qolgani haqida eslatib oʻtdi. Tramp ustiga-ustak tashkilotni butunlay tark etish bilan barchani qoʻrqitgan edi.

AQSH OAVlari Pentagon manbalariga tayanib, Tramp alyans byudjetiga badallarni 22 foizdan 16 foizgacha qisqartirishni rejalashtirayotgani haqida xabar berdilar. Tejalgan mablagʻlarni Gruziya va Ukrainaga yoʻnaltirish koʻzda tutilyapti, aytgancha, bu ham blok manfaatlariga javob beradi.

Shunga qaramay, Makron soʻzlariga koʻra, Tramp "Yevropa loyihasi" gʻoyasini xazm qilolmagan birinchi Amerika rahbaridir. Makronga koʻra, bularning barchasi Yevropa Xitoyning yuksalishiga, Rossiya va Turkiyada yuz bergan avtoritarizmga qarshilik koʻrsatayotgan va ichki beqarorlikka qarshi turgan bir vaqtda yuz bermoqda. Besh yil oldin bu aqlga sigʻmaydigan holatday tuyular edi, deydi Makron.

Birlik tobora shubha ostiga olinmoqda va xavfsizlikni taʼminlovchi tashkilot sifatida alyans yoʻqlik qaʼriga ketmoqda, deya taʼkidladi RIA Novostiga siyosiy fanlar doktori, Sankt-Peterburg davlat universiteti professori Natalya Yeryomina.

"Bir tomondan, NATO dunyodagi eng yirik harbiy-siyosiy blok sifatida saqlanmoqda, ammo tashkilot ichida turli manfaatlar kesishuvi roʻy bermoqda", - deydi ekspert. Bir xil tashqi-siyosiy, geosiyosiy holat, ikki xil mafkuraviy lagerlar qarama-qarshiligi bor vaqtida alyansda birlik hukmron edi, moliyaviy resurslar borasida surishuvlar yoʻq edi, vazifalar boʻlinmasdi, va bunda Qoʻshma Shtatlar soʻzsiz rahbar edi". Endi hammasi boshqacha.

Turk omili

Sammitning asosiy mavzularidan biri bu Turkiya. Turkiya rahbari Rajab Tayip Erdoʻgʻan olovga benzin sepdi. "NATO uchun Frantsiya nimaligini bilmadim-u, lekin Turkiya alyans uchun juda muhim, - dedi u. Makron NATO miyasi oʻlgani xaqida gapirdi. Hurmatli Makron, sen avval oʻzingni miyangni tekshirib koʻr, chunki bunday soʻzlarni sendaqa miyasi oʻlganlar gapiradi”.

NATOga oʻz arzini bildirgan Makron AQShning Suriya shimoli-sharqiy qismidan oʻz harbiylarini chiqarib ketgani va Vashingtonning mintaqadagi qurd ittifoqchilaridan deyarli voz kechganini nazarda tutgan edi. Axir bu yevropalik sheriklar bilan kelishilmasdan amalga oshirildi va Suriya shimoliga turk qoʻshinlari bosqiniga sabab boʻldi.

Anqara ittifoqchilarning turk armiyasi harakatlariga halal berishga urinishlariga javoban, toki ular Turkiyaga qurdlarga qarshi operatsiyalarni amalga oshirishga ruxsat bermas ekan, Polsha va Boltiqboʻyi davlatlarini Rossiyadan himoya qilish rejasini ham Turkiya qoʻllab-quvvatlamasligini bildirdi. Vashingtonda Amerika "Patriot"lari oʻrniga Rossiyaning S-400 raketalarga qarshi mudofaa tizimini sotib olgani qanday gʻazabga sabab boʻlgani barchaga maʼlum.

Dmitriy Danilovning soʻzlariga koʻra, Turkiya tashkilot ichidagi kelishmovchiliklarning muhim tugunidir. “Turklar NATO oʻz missiyasini bajara olishi va kollektiv mudofaani bajarishi kerak, degan fikrni bildirdilar. Bunda faqatgina sharqiy flang emas, balki barcha ittifoqchilar xavfsizligi nazarda tutilgan edi”. Anqara ittifoqning Sharqdagi salohiyatini kuchaytirish va operatsion faoliyati borasidagi sayi-harakatlarini bloklab tashlashga tayyor.

"Bu juda jiddiy, chunki bu yerda juda koʻplab muammolar mavjud: Rossiya bilan munosabatlar, Yevropa-AQSH-Turkiya uchburchagi va umuman olganda NATOning harbiy jihatdan rejalashtirilishi, faqat Anqara ittifoqning ajralmas boʻlagi boʻlishi sharti bilan", - deydi agentlik suhbatdoshi, bu jumboqni qanday yechish kerakligi hali aniqmasligini taʼkidlagan holda.

Xitoy, fazo va terrorizm

Shimoliy Atlantika alyansiga aʼzo davlatlar rahbarlari fazoni yangi operatsiyalar maydoni sifatida tan olishlari kutilmoqda.

Bu nafaqat harbiy-texnik sohaga tegishli. Gap shunchaki, - deya aniqlashtiradi Danilov, - kosmik tizimlar hozir ham, kelajakda ham AQSH tomonidan taʼminlanadi. “Jiddiy transatlantik qarama-qarshiliklar fonida, bunday qarorning qabul qilinishi Yevropa uchun Vashington strategiyasiga yanada koʻprok bogʻliq boʻlishi mumkin”, deya taʼkidlaydi ekspert.

Xitoyning yuksalishi - strategik masala boʻlib, u ham eʼtibordan chetda qolmaydi. Pekinning dunyo sahnasidagi mustahkamlangan pozitsiyasi Atlantika okeanining ikkala tomonidagi NATO mamlakatlarini havotirga solmoqda. Amerika Qoʻshma Shtatlari Xitoyni asosiy xavfsizlikka tahdidlar roʻyxatiga kiritdi va Yevropa Ittifoqi XXRni strategik va iqtisodiy raqib sifatida tan oldi.

Sammit oldidan xalqaro terrorizm ham oʻzini yodga soldi. 29 noyabr kuni Kembridjning ikki bitiruvchisi London koʻprigida pichoq bilan qurollangan ekstremist qoʻlidan xaloq boʻlishdi. Yigirma sakkiz yoshli qotil terrorizmda ayblanib, bir yil oldin muddatidan avval ozod qilingan edi.

"Bir qarashdan bunday jiddiy tahdidga qarshi birlashish mumkindek tuyulishi mumkin. Biroq, sayi-harakatlar birlashishiga Moskvaga qarshi mafkuraviy ziddiyatlar toʻsqinlik qilmoqda", - deb taʼkidlaydi Natalya Yeryomina.

Rossiya - hamon xatarli

"Aynan Rossiya islomiy radikalizmga qarshilik koʻrsatmoqda, misol uchun Suriyada. Oʻzidan xavf taratayotgan davlat bilan xohlaydimi-yoʻqmi vaqti-vaqti bilan hamkorlik qilishga majbur boʻlishmoqda", deydi agentlik suhbatdoshi. Ammo NATOni oʻrab turgan mafkuraviy qoliplar bunga halal bermoqda.

Bundan tashqari, blokning oʻzi rang-barang tus oldi. "Alyans tarkibidan oʻzlarining tarixiy tajribalariga ega boʻlgan va koʻp hollarda gʻarbiy Yevropa mafkurasiga zid boʻlgan sobiq sotsialistik lager mamlakatlari oʻrin olgan", deydi Yeryomina. Bunday davlatlar Vashington bilan yanada yaqinroq hamkorlik qilishga moyil boʻlib, Yevropa rahbarlari esa aksincha, xavfsizlik borasida koʻproq mustaqillikka intilishadi.

Dmitriy Danilov bu fikrga toʻliq qoʻshiladi. "Mafkura Rossiyaning tahdid ekanligi toʻgʻrisidagi fikrni oʻzgartirishga imkon bermaydi, sababi, qaror umumiy boʻlishi kerak, shu jumladan, amaliy hamkorlik nuqtai-nazaridan ham”, deydi u.

Ekspert shuningdek, oxirgi sammitda Amerika rahbari NATO tashkilot sifatida aksilterror koalitsiyaga qoʻshilishi kerakligini talab qilganini eslatdi. Endi esa Frantsiya rahbari Rossiyaning tahdidligi mubolagʻa ekanligini taʼkidladi. Axir undan jiddiyroq muammolar mavjud, deylik, terrorizmga qarshi kurash. Makron soʻzlariga koʻra, bu holda, Rossiya hamkorlik qilib boʻlmaydi.

Yuzaga kelgan vaziyat Moskva uchun noaniq. Bir tomondan, qarama-qarshiliklar Rossiyaga qarshi talvasaga sabab boʻlmoqda. Boshqa tomondan, agar alyans muammolarga duch kelayotgan ekan, demak, Rossiya qaysidir yoʻnalishlarda dunyo siyosatining asosiy oʻyinchisi - aktoriga aylanib bormoqda.

Asosiy mavzular