06:03 12 Avgust 2020
Efir
  • RUB138.65
  • EUR12059.09
  • USD10231.71
Analitika
Havola olish
39420

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari jadal rivojlanmoqda va Markaziy Osiyoda eng yuqori jangovar salohiyatga ega. Bu armiyani rejaviy yangilash va qayta qurollantirishning tabiiy natijasidir.

Global Firepower harbiy qudratning global reytingida Oʻzbekiston yil davomida mintaqaviy ustunlikni saqlab, oʻz pozitsiyasini oʻzgartirmadi (№ 48). Respublika qoʻshni Qozogʻiston, Afgʻoniston, Qirgʻiziston va Tojikistondan mos ravishda olti, 26, 43, 46 pogʻona oldinda. Bu taʼsirli statistika -  harbiy rejalarni muntazam ravishda amalga oshirish va mamlakatning harbiy byudjetini oqilona sarflash, shuningdek, ittifoqchilarning (birinchi navbatda Rossiya) samarali yordami natijasidir.

Oʻzbekiston hukumati tomonidan mudofaa va xavfsizlikni moliyalashtirish boʻyicha aniq raqamlar, odatda, eʼlon qilinmaydi. Avvalroq Strategic Defense Intelligence konsalting kompaniyasi hisobotida Oʻzbekistonning mudofaa xarajatlari 2020 yilga 3,4 milliard dollargacha koʻtarilishi haqida xabar berilgandi. Taqqoslash uchun, eng yaqin raqobatchi, Qozogʻiston, sezilarli darajada orqada, 2019 yilda respublikaning harbiy byudjeti (Global Firepower maʼlumotlariga koʻra) 2,43 milliard dollarni tashkil qiladi. Ushbu tafovut mantiqiydir, chunki Oʻzbekiston xalqaro terrorizmga qarshi kurashishning oldi chizigʻida turadi.

Amerika Qoʻshma Shtatlari va NATOning uzoq muddatli va qimmatbaho harakatlaridan farqli oʻlaroq, turli terrorchilik tashkilotlari jangarilari Oʻzbekiston bilan 137 km umumiy chegaraga ega boʻlgan Afgʻonistonda nazorat zonalarini kengaytirmoqdalar. Afgʻonistonning shimoliy viloyatlarida Oʻzbekiston va Markaziy Osiyoning boshqa mamlakatlari fuqarolari boʻlgan minglab noqonuniy qurolli guruhlarning jangarilari faoliyat yuritmoqda.

Qoʻshinlar modernizatsiyasi

Qiyin geosiyosiy va iqtisodiy vaziyatda Toshkent zamonaviy, harakatchan va samarali armiya yaratdi. Tizimli modernizatsiyalash, qoʻshinlarni eng yangi qurol va texnikalar bilan qayta jihozlash davr talabi va mintaqadagi notinch harbiy-siyosiy vaziyatning natijasidir. Harbiy qurilish va qurol sotib olish dinamikasi juda salmoqli.

12 ta shartnomani amalga oshirish boshlandi, unga koʻra Oʻzbekistonning 50 minglik armiyasi Rossiyaning ichki narxlarida (2016 yildagi davlatlararo kelishuvga muvofiq) yangi Mi-35M hujum vertolyotlari, yuqori manevrli Su-30SM qiruvchi samolyotlari, BTR-82A zirhli bronetransportyorlari va radar tizimlarini sotib oladi. Toshkent Rossiyaning eksport krediti hisobiga 4++ avlodidagi Su-30SM ogʻir koʻp qirrali qiruvchi samolyotlar partiyasini sotib oladi.

Oʻzbekiston Rossiyadan chet ellik  hamkorlar orasida birinchi boʻlib Amerika analoglaridan ustun turuvchi "Tayfun" bronetransportyorlarini sotib oldi. Mudofaa vositalarini ishlab chiqarishini buyurtmachi hududida mahalliylashtirish haqidagi Rossiya kontseptsiyasiga asosan "Tayfun"larni Oʻzbekiston maydonlarida ishlab chiqarishni boshlash mumkin. Oʻrta muddatli istiqbolda – Yak-130 oʻquv samolyotlarini sotib olish, ularga yuqori aniq qurollar moslangandan keyin zarba beradigan samolyot sifatida xizmat koʻrsatadi. Ikki tomonlama maqsadlarda foydalaniladigan Sopka-2 radar stantsiyalarini (fuqarolik havo harakatini boshqarish va harbiy nazorat) (9 tagacha), har xil turdagi mobil radiolokatsion stantsiyalar sotib olish va Pechora-2M havo mudofaa tizimini modernizatsiya qilish boʻyicha shartnoma tayyorlanmoqda. "Orlan" uchuvchisiz uchish apparatlarni sotib olish ham ehtimoldan holi emas.

Toshkentning Moskva bilan muvaffaqiyatli harbiy-texnik hamkorligi boshqa mamlakatlarning qurol-yarogʻini olishga toʻsqinlik qilmaydi. Yaqinda Airbus Helicopters firmasining AS-532 Germaniya-Frantsiya vertolyotlari partiyasi buyurtma qilindi. Amerika Qoʻshma Shtatlari RQ‑11B «Raven» pilotsiz uchuvchi apparatlari kichik partiyasini yetkazib berdi. Turkiya bilan Ejder Yalçın zirhli transport vositalarini litsenziyali ishlab chiqarish boʻyicha shartnoma imzolandi. Avvalroq, Xitoyda FD‑2000 uzoq masofali zenit-raketa tizimi (S-300 havo mudofaa tizimini modifikatsiyasi) va Yilong‑1 pilotsiz uchuvchi apparatlari sotib olingan edi.

Toshkent faqat eng yaxshi qurollarni va eng zamonaviy uskunalarni sotib olishga intilmoqda va Moskva esa jahon qurol bozorida yomonini taklif qilmaydi (Rossiyaning mudofaa eksporti soʻnggi yillarda 15 milliard dollarga yetdi). Taʼkidlash joizki, 2016 yildan beri Oʻzbekiston Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti va Bojxona ittifoqi hududidan tashqarida MDH davlatlari orasida mudofaa sohasida Rossiya Federatsiyasining alohida imtiyozlari va afzalliklari bilan ajralib turadi. Shu sababli Rossiya yaqin oʻn yilliklar davomida Oʻzbekiston uchun asosiy qurol yetkazib beruvchisi boʻlib qoladi.

ODKB bilan harbiy hamkorlik

Oʻzbekistonning harbiy doktrinasi faqat mudofaa xususiyatini nazarda tutib, mamlakatning harbiy-siyosiy ittifoqlarda qatnashishi va Oʻzbekiston hududida xorijiy harbiy bazalarning joylashtirilishini istisno etadi. Shu bilan birga, boshqa davlatlar bilan samarali harbiy-siyosiy hamkorlik qilish yoʻnalishi eʼlon qilindi. Mintaqaviy ittifoqchilar bilan hamkorlik respublikaning mudofaasini sezilarli darajada kuchaytiradi.

Shunday qilib, Rossiya Federatsiyasi va Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasida Harbiy-texnikaviy hamkorlikni rivojlantirish toʻgʻrisidagi bitimga muvofiq, 2019 yilga moʻljallangan ikki tomonlama harbiy hamkorlik rejasi va Oʻzbekiston Respublikasi va Rossiya Federatsiyasi havo boʻshliqlaridan ikki davlatning harbiy samolyotlari tomonidan foydalanish toʻgʻrisidagi hukumatlararo bitim muvaffaqiyatli amalga oshirildi. Moskva Toshkentga "dasturiy taʼminot" va ilmiy-maʼrifiy salohiyat bilan yordam beradi, yuqori malakali ofitserlar korpusini shakllantirishga yordam beradi (400 ga yaqin oʻzbek harbiylari Rossiya Federatsiyasining harbiy universitetlarida oʻqimoqdalar).

Rossiya-Oʻzbekiston hamkorligi fonida Toshkent va ODKB manfaatlarining yaqinlashuvi tendentsiyasi kuzatilmoqda. Respublikani Tashkilotga qaytarish haqida gap yoʻq, ammo uzoq tanaffusdan soʻng, shu yil sentyabr oyida Oʻzbekiston MDHning Havo mudofaasi boʻyicha qoʻshma tizimining mashgʻulotlariga qoʻshildi. Birgalikda harbiy mashqlar va Oʻzbekiston havo hududida mashgʻulotlar oʻtkazish, shuningdek, Rossiyada oʻtgan quruqlikdagi harbiy mashqlar ("Markaz-2019" mashgʻulotlari doirasida) respublikaning mudofaa qobiliyatini va umuman mintaqaviy xavfsizlikni sezilarli darajada kuchaytiradi. Kollektiv mudofaa qobiliyatini yanada integratsiyalash va takomillashtirish uchun barcha obʼyektiv shart-sharoitlar mavjud.

Asosiy mavzular