01:32 20 Fevral 2020
Efir
  • RUB150.07
  • EUR10319.35
  • USD9528.49
Analitika
Havola olish
1699 0 0

Amerika Qoʻshma Shtatlarning eng obroʻli va nufuzli ilmiy-tadqiqot markazi oʻzining ochiqchaligi va tafsilotlari bilan hayratda qoldiradigan strategiyani eʼlon qildi.

Amerika Qoʻshma Shtatlarning eng obroʻli va nufuzli ilmiy-tadqiqot markazi oʻzining ochiqchaligi va tafsilotlari bilan hayratda qoldiradigan strategiyani eʼlon qildi. Bu strategiya AQShning Xitoy bilan yangi sovuq urushdagi gʻalabasini va Vashingtonning XXI-asrning geosiyosiy maydonida ustunligini taʼminlashi kerak. Ushbu strategiyada asosiy oʻrin Rossiyaga ajratilgan. Rossiya yoʻnalishi boʻyicha qoʻllanilishi tavsiya etilayotgan yondashuv hatto tajribali rossiyalik va amerikalik tahlilchilarni ham hayratda qoldiradi.

Tashqi aloqalar boʻyicha kengash (Council on Foreign Relations, CFR) juda taʼsirli tashkilot boʻlib, u bilan juda koʻp fitna nazariyalari (CFR “haqiqiy dunyo hukumati” degan ayblovlarga qadar) bilan bogʻliq va Amerika ichki va tashqi hayotidagi oʻzgarishlar haqidagi koʻplab voqealar mavjud, ayniqsa tashqi siyosat sohasida, va shuning uchun uning “Xitoyga nisbatan makrostrategiyani amalga oshirish. AQSH uchun yigirma ikkita retsept” nomli maʼruzasi Amerika va xalqaro siyosatni yaxshi biladiganlar uchun turgan gap katta qiziqish uygʻotadi.

Dalillarga nazar solsak: CFR besh mingdan ortiq aʼzodan iborat, jumladan, AQSH federal maʼmuriyatining yuqori lavozimli amaldorlari, AQShning oʻnta sobiq davlat kotiblari, Markaziy razvedka boshqarmasi direktorlari, nufuzli bankirlar, nufuzli huquqshunoslar, yetakchi chet el universitetlarining professorlari hamda baʼzi Amerika ommaviy axborot vositalarining rahbarlaridan. Manzarani toʻliq tasavvur qilish uchun ushbu tashkilot tegishli “ekspert tavsiyalarini” ishlab chiqish orqali Amerika rasmiylarining siyosiy qarorlarini oʻzgartirishga qaratilgan Rokfellerlar oilasi pullaridan (rasmiy Devid Rokfeller tadqiqotlari dasturi orqali) foydalanish uchun javobgar ekanligini esga olish kerak.

Ushbu tashkilot 1921 yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidenti Uilsonga Amerika Qoʻshma Shtatlarining urushdan keyingi Yevropaga Amerika geosiyosiy manfaatlarini maksimal darajada qondirish uchun qanday taʼsir qilishi kerakligini aniqlashda yordam berish uchun tashkil etilgan. Shu darajada yaxshi amalga oshirildiiki, shu amaliyotdan keyin Council on Foreign Relations shundan beri oʻz taʼsirini kuchaytirib, tarkibini kengaytirdi. Agar okean ortida “chuqurda joylashgan davlat” tushunchasini oʻzida aks ettiruvchi biron bir tashkilot (yaʼni siyosiy va iqtisodiy qarorlarga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan nufuzli va demokratik tarzda tanlanmagan kuch) boʻlsa, u holda CFR ushbu taʼrifga juda mos keladi va bu shunga oʻxshash yagona tashkilot emas.

AQShga Xitoyga qarshi kurashish qulayroq boʻlishi mumkinligi uchun Rossiya bilan munosabatlar normallashtirilishi kerak degan fikr Amerika ekspertlar hamjamiyati uchun yangilik emas. Muammo shundaki, ushbu “normalizatsiya”ga erishishning asosiy (va deyarli yagona) yoʻli sifatida Rossiyaga nisbatan iqtisodiy sanktsiyalar orqali faol ravishda “boʻgʻish va yoʻq qilish” va ideal ravishda “rejim oʻzgarishini” tashkil etish taklif etiladi. Bunday yondashuv gʻoyat gʻalati va muayyan natijaga olib kelmaydi, ammo Rossiya uchun eng toʻgʻri strategiya - uni “90-yillarga” qaytarish va uni "sovuq urushdagi magʻlubiyatni tan olishga majburlash” (va shu jumladan AQShning dunyodagi asosiy rolini tan oldirish) deb ishonadiganlar nuqtai nazaridan ehtimoliy yagona. Buning uchun iqtisodiy va kuch orqali  taʼsir qilish usullari maqbul. Darvoqe, bu maʼnoda Rossiyaga boʻlgan munosabat boshqa mamlakatlarga boʻlgan munosabatdan unchalik farq qilmaydi, farq faqat taxmin qilinayotgan bosimning qanchalik shiddatliligida. Amaliyot shuni koʻrsatadiki, Vashington dushmanlarni aytmasa ham, hatto oʻzining eng yaqin ittifoqchilari bilan ham diplomatik va sanktsion nizolarga borishga tayyor. Amerikalik mutaxassislar Rossiyaga taklif etadigan maksimal “yengillik” – bu barcha asosiy geosiyosiy masalalar boʻyicha toʻliq taslim boʻlish evaziga “Katta sakkizlik”ga qaytish.

Council on Foreign Relations tomonidan eʼlon qilingan strategiya mutlaqo boshqa mantiqdan kelib chiqadi. Birinchidan, Qoʻshma Shtatlar butun dunyoni yakka oʻzi magʻlub qilishi mumkinligi haqida hech qanday tasavvur yoʻq. Bundan tashqari (va bu rasmiy Amerikaning munozalari nuqtai nazaridan shok) - hatto Xitoyni yakka oʻzi magʻlub etish ham ish bermaydi. Amerikaning “chuqur joylashgan davlatining” strategiyasi yanada uzoqroq ketdi - Qoʻshma Shtatlar umuman boshqa geosiyosiy sohalarda saʼy-harakatlarni toʻxtatib, Xitoyga eʼtibor qaratishini, shuningdek, tub islohotlarni amalga oshirishi kerakligini taʼkidlaydi. Va faqat ushbu chora-tadbirlarning kombinatsiyasi (strategiyada ular "retseptlar" deb nomlangan - toksikologiyaga yoki farmakologiyaga aniq havola bilan) Vashingtonga zarur quvvatni beradi va gʻalaba uchun zarur shart-sharoitlarni yaratadi.

Hayratlanisi shundaki, AQSH-Xitoy Sovuq urushi jabhasidagi hozirgi (juda achinarli) vaziyatni tavsiflovchi ushbu strategiya muallifi (nufuzli sobiq diplomat, taniqli lobbist, CFR katta ilmiy xodimi, Kissinjerning shaxsiy grantini olayotgan) Robert D. Blekvill (Robert D. Blackwill) Tramp va Obama maʼmuriyatlarining Rossiya yoʻnalishidagi xatolari ustida ishlarini juda qattiq tanqid ostiga oladi, ayniqsa Maydan, Qrim va Kiyev uchun:

“Xitoy muammosini (“Xitoy muammosi” – bu dunyoda Xitoy taʼsirining oʻsishi, Xitoy iqtisodiyoti, armiya va hokazolar bilan bogʻliq boʻlgan barcha Amerika muammolarini tasvirlash uchun foydalanadigan atama) tushunadigan Amerika prezidenti “Rossiya va Xitoy oʻrtasidagi yaqin aloqalar AQSH milliy manfaatlariga mosmi, degan savolni bergan boʻlar edi.  “Xitoy muammosi”ni tushunadigan Amerika prezidenti Rossiyani Qrimni anneksiya qilganida 2014 yilda Rossiyaga qarshi uzoq muddatli sanktsiyalarning kiritilishini shubha ostiga qoʻygan boʻlar edi, chunki sanktsiyalarning kiritilishi Rossiya bilan Xitoyni ittifoqlashishiga turtki boʻlishiga yordam bergan. “Xitoy muammosini” tushunadigan Amerika prezidenti prezident maʼmuriyati amaldorlariga 2014 yildagi Kiyev inqilobini ochiqchasiga olqishlashiga ruxsat bermagan boʻlar edi va shu bilan Pekinni (Moskvani ham) AQSH Xitoyda rejimning almashishini xohlayotganiga ishontirmagan boʻlar edi”,- deb yozadi CFRning etakchi mutaxassisi.

Bunday eʼtirof koʻpga arziydi, ammo matndagi eng qiziq narsa - bu Vashington va Moskva oʻrtasidagi munosabatlarni yaxshilash uchun taklif qilingan retsepti. Rossiya yoʻnalishi uchun taklif qilingan retsept mavhum bilan boshlanib aniqlikka oʻtib ketadi. “Qoʻshma Shtatlar ittifoqchilar bilan kelishgan holda Vladimir Putin va Rossiya hukumati bilan Yevropa va Osiyoning dunyo tartibini va xavfsizligini taʼminlash boʻyicha kengaytirilgan muloqotni boshlashga harakat qilishi kerak. Faqatgina “chuqur joylashgan davlatni” ifodalovchi “aqliy markazining” mutaxassisi, Amerikaning axborot maydonida, prezident Tramp Vladimir Putin bilan dunyo tartibi toʻgʻrisida kengaytirilgan suhbat olib borilishini va shu bilan birga parvozdan qoʻrqmaslikni jiddiy targʻib qilishi mumkin va shu bilan birga “Kreml uchun ishlashida” FBR tomonidan ayblanishida qoʻrqmasligi mumkin.

Maʼlum darajada, Council on Foreign Relations᾽ning strategiyasi quyidagilarni taklif qiladi: “Buni aniq ifodalaymiz: Vashington Moskva bilan munosabatlarni yaxshilash uchun yon berishga majbur boʻladi, chunki u Rossiyaga nisbatan amaldagi barcha siyosatni saqlagan holda amalga oshira olmaydi. Xuddi shu narsa Moskvaga ham tegishli. Ushbu ruhda AQSH Rossiya bilan Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkilotining (NATO) kengayishi tugaganligi, Qrimning anneksiyasi uchun AQSH sanktsiyalarini olib tashlaganligi va Rossiya yana G8 guruhiga qoʻshilganligi toʻgʻrisida kelishuvga intilishi kerak. Evaziga Moskva oʻz qoʻshinlari chiqib ketishi bilan Sharqiy Ukrainadagi vaziyatga aralashishni toʻxtatadi va BMTning tinchlikparvar kuchlarini joylashtirishga rozi boʻladi, shuningdek, Amerika siyosati va madaniyatiga zaharli aralashuvni toʻxtatadi."

Aniq sabablarga koʻra, CFR strategiyasida aytilgan “almashinuv” sogʻlom Vashington-Moskva munosabatlari uchun ideal yoki hatto mos retsepti sifatida qabul qilinishi mumkin emas, ammo yana bir narsa muhim: nufuzli ilmiy markazning nuqtai nazariga koʻra, Amerika elitalari asta-sekin Rossiya tahdid solish mumkin va kerakligi gʻoyasidan chekinib Moskva bilan mazmunli muzokaralar olib borish mumkin va kerak degan fikrga oʻrgana boshladilar. Shu nuqtai nazardan, 2014 yilda Amerika elitasining etakchi ekspert markazi (Rossiya bilan munosabatlarni normallashtirish uchun) boshlangʻich pozitsiyasi sifatida Qrimni Rossiya deb tan olishi, "Katta Sakkizlik"ga qaytish (aynan ramz sifatida muhim), NATOni kengaytirishdan bosh tortish (yaʼni neytral holat - Ukrainani "Finlyandiyalizatsiyalanishi") va Ukraina armiyasini Donbassga qaytarishdan bosh tortish kabi muzokaralar olib borish takliflari pozitsiyasini “stolga qoʻyadi”, deb tasavvur qilish imkonsiz, bemaʼni va aqlga sigʻmaydigan narsa edi.

Bu Vashington rasmiy pozitsiyasi sifatida qabul qilinadi degani emas va bundan tashqari, bu pozitsiya Rossiya manfaatlariga juda mos keladi, degan xulosaga kelib boʻlmaydi, va bunday pozitsiya Council on Foreign Relations mutaxassisi rozi boʻlishni taklif qilganidan ancha kengroq va chuqurroqdir. Biroq, deyarli eng yuqori darajadagi ekspert va siyosiy kun tartibiga bunday takliflarni kiritish, bu nafaqat Rossiya yoʻnalishidagi Amerika tafakkurining maʼlum bir evolyutsiyasini anglatishi mumkin.

Vashington oʻz qudrati xayollari bilan juda ogʻir ravishda xayrlashyapti va Rossiyaning Amerika sanktsiyalariga qarshi turishi va dunyodagi taʼsirini kengaytirishi bu yoʻqotishning yana bir aniq dalilidir. Agar biroz mubolagʻa qilsak, okean orti elitasi barcha tegishli bosqichlarni bosib oʻtganini koʻrishimiz mumkin: birinchi navbatda, rad etish (masalan, Qrim oʻz portiga “joʻnagan”iga ishonmaslik), keyin gʻazab (sanktsiyalar, yana sanktsiyalar va yana G8dan “surgun boʻlish” bilan ifodalashgan sanktsiyalar), hozirda esa ogʻriqni kamaytirish uchun taklif qilinishi mumkin boʻlgan narsalar haqida mulohazalar va savdolashish jarayoni oʻtmoqda. Ushbu jarayon bugun boshlanmadi, ammo endi u Vashington asta-sekin jiddiy ehtiroslaridan voz kechishga va (u oʻz magʻrurligini kamsitadigan) ultimatumlarga emas, balki imtiyozlarga muhtojligini tan olishga tayyor bir bosqichga yetmoqda.

Katta ehtimol bilan, bu depressiya bilan, keyin esa yangi geosiyosiy voqelik qabul qilish bilan yakunlanadi. Ehtimol, Amerika refleksiyasining urinishlarga eng yaxshi javob bu Rossiya manfaatlarini himoya qilishda sabr-toqat va qatʼiyatlilikdir. Okean orti “chuqur joylashgan davlati”ning vaqt va Amerikaning aql-idrokining qoldiqlari, endi maʼlum boʻlishicha, Rossiya uchun ishlamoqda.

Asosiy mavzular