21:14 29 May 2020
Efir
  • RUB121.10
  • EUR10637.67
  • USD9554.22
Analitika
Havola olish
216301

Turkiya prezidenti yana bir bor butun dunyoga vazminsizligi va jizzakiligini namoyish qildi. Ukrainaga tashrifidan oldin uning mamlakati “Qrimning noqonuniy qoʻshilishini” tan olmasligini iddao qildi.

Turkiya prezidenti yana bir bor butun dunyoga vazminsizligi va jizzakiligini namoyish qildi. Rajab Toyyib Erdoʻgʻon dushanba kuni Ukrainaga tashrifidan oldin uning mamlakati “Qrimning noqonuniy qoʻshilishini” tan olmasligini maʼlum qildi. Kiyevning oʻzida u faxriy qorovullar bilan “Ukrainaga shon-sharaflar” soʻzlari bilan salomlashdi.

Ushbu qadamlar ortida, shubhasiz, Moskva sanchib olish va uning gʻazabini qoʻzgʻash istagi bor.  Buning sababi esa Suriyaning Idlibi atrofidagi vaziyat boʻldi. Soʻnggi kunlarda Erdoʻgʻon Rossiyani kelishuvlarni buzishda va Damashqga beparvolik bilan qarashlikda ayblamoqda. Odatdagidek, Turkiya rahbari ogʻzidan chiqqan iboralarga koʻp ham eʼtibor qilmagan, xususan, uning soʻzlariga koʻra, Rossiya tomoniga “bizning yoʻlimizni kesib oʻtmang” degan signal yuborilgan.

Anqara tomonidan berilayotgan koʻplab qoʻpol soʻzlarga Kremlning munosabati juda vazmin boʻldi, buning fonida turk tomonining hissiy vazminsizligi zaiflik va oʻzini va bu xatti-harakatni keltirib chiqargan vaziyatni yengish qobiliyati yoʻq boʻlib koʻrinadi.

Eslatib oʻtish joiz, Idlib Suriyaning shimoliy-gʻarbida joylashgan va Turkiya bilan chegaradosh mintaqadir. U hukumatga qarshi kuchlar, shu jumladan haddan tashqari terroristik guruhlar (asosan Jibhat an-Nusra*) nazorati ostida.

Asosiysi, Turkiyaning manfaatlari u yerda juda kuchli, bu turkparast qurolli guruhlar va hatto qoʻshni mamlakatning doimiy qoʻshinlari mavjudligida ham namoyon boʻladi. Shu sababli Idlibdagi vaziyat bir necha bor maxsus xalqaro bitimlarning mavzusiga aylandi va bu bitimlar mintaqadagi keng koʻlamli harbiy harakatlarni toʻxtatish uchun yoʻnaltirilgan va Damashq boshqaruviga berilmasdan uni deeskalatsiya xududiga aylantirgan.

Ammo Suriya armiyasi ushbu hududda terrorchilarga qarshi kurashish huquqini saqlab qoldi va u bu ish bilan shugʻullanishni davom ettirib kelmoqda  - dekabr oyida Idlibda hukumat qoʻshinlari operatsiyasining ikkinchi faol bosqichi boshlandi. Ayni paytda Sarakib shahri uchun janglar ketmoqda.

Anqaraning ogʻriqli munosabatiga koʻra, mintaqadagi jarayon Damashq foydasiga rivojlanmoqda.

Vaziyat bir necha kun oldin, sakkiz nafar Turkiya fuqarosi, shu jumladan besh nafar turk askari Idlib shahriga uyushtirilgan havo hujumi natijasida halok boʻlganida keskinlashdi. Yana toʻqqiz askar jarohat oldi. Erdoʻgʻonning soʻzlariga koʻra, Suriyaning 76 askari javob zarbasi natijasida "zararsizlantirilgan".

Ekspertlar va kuzatuvchilarning deyarli hech biri boʻlayotgan voqealar, Turkiya rahbarining qoʻpol bayonotlari singari, oʻz mamlakatining Rossiya bilan munosabatlaridagi har qanday narsani tubdan oʻzgartirishi mumkinligiga shubha qilmaydi va uning oʻzi bundan boxabar.

Suriya ishlarida ishtirok etayotgan kuchlarning manfaati asosan koʻp qirrali ekanligi yangilik emas. Har bir tomon bitimni oʻz foydasiga sharhlaydi va paydo boʻlgan imkoniyatlardan foydalanadi. Masalan, Turkiya harbiy kuchlarining Idlibda mavjudligi, Suriya Tashqi ishlar vazirligi toʻgʻridan-toʻgʻri taʼkidlaganidek, hozirgi kelishuvning buzilishi hisoblanadi.

Shu bilan birga, Anqara bilan Moskva aloqalarida juda koʻp muhim mavzular bor - "Turk oqimi" va "S-400" dan tortib, taniqli turk pomidorlarigacha - Suriya yoʻnalishidagi asorat ikki mamlakatning oʻzaro munosabatlariga jiddiy taʼsir koʻrsatmaydi.

Aslida, eng qiyin va ziddiyatli sohalarda ham Rossiya tashqi siyosatining barqarorlikni saqlash boʻyicha strategiyasi qanday qilib amaldagi voqealarda ishlashi misol boʻla oladi. Ushbu yondashuvning eng muhim elementi oʻzaro manfaat va oʻzaro bogʻliqlik tamoyillari asosida ishlaydigan turli xil loyihalar tarmogʻini shakllantirishdir. Bu munosabatlarning keskinlashishi va hamkorlikning boshqa sohalariga oʻtish ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi, ishtirokchilarni muayyan muammo doirasida yuzaga keladigan nizolarni hal qilishga majbur qiladi.

Prezident Erdoʻgʻon Ukraina mavzusini Moskva uchun juda ogʻriqli boʻladi degan umidda ishlatdi. Ammo Rossiyada ushbu mavzu eng koʻpi bilan siyosiy tok-shoularda muhokama qilish uchun dolzarb ekani aniq va ichki davlat tizimi va tashqi siyosat Kiyevning turk rahbariga qay darajada xayrixohligiga ahamiyat bermaydi. Boshqa muhim ahamiyatli vositalarga tegish turklarning oʻzlari uchun juda ogʻriqli boʻlishi mumkin.

Shunday qilib, Turkiya yetakchisining qilgan barcha harakatlari - uni hissiyotga berilishi, shoshqaloqligi va oʻylamay xatti-harakat qilishga moyilsizligi bilan yana bir bor hayratga soldi. Bu esa bu darajadagi davlat arbobi uchun jiddiy zaiflik belgisidir.

Shu bilan birga, Rossiya-Turkiya munosabatlarining hozirgi holati va oraliq natijalarini hisobga olsak, aynan Moskva anqaralik sherigining bunday xususiyatlaridan shikoyat qilmasligi aniq.

*Rossiyada taqiqlangan terrorchilik guruh

Asosiy mavzular