00:11 20 Fevral 2020
Efir
  • RUB150.07
  • EUR10319.35
  • USD9528.49
Analitika
Havola olish
2073 0 0

Dunyo energetika bozorida eng optimistik taxminlarga koʻra, 10-15 yil ichida "neft choʻqqisi" yetib keladi, shundan keyin talab asta-sekin pasaya boshlaydi - ekspert.

Biz oʻtgan yil davomida kuzatib kelgan iqlim kun tartibining avj oldirilishi, energiyani dekarbonizatsiya qilish va energiya almashinuvi deb ataladigan munozarani bashorat qiladigan darajada mashhur qildi, deb yozadi RIA Novosti kolumnisti Aleksandr Sobko.

Oʻz navbatida, zanjir boʻylab ushbu jihatlar muhokama qilinadigan yana bir mavzuni aktuallashtirdi: "neft" kompaniyalarini quyi uglerodli energiya manbalari sohasiga qanday transformatsiya boʻlishi, Hatto optimistik taxminlar ham "neft choʻqqisi" oʻn-oʻn besh yil ichida keladi, shundan keyin talab asta-sekin pasaya boshlashini nazarda tutadi.

Koʻplab neft kompaniyalari uchun bu transformatsiya uchun oʻz sababi bor: ularning har holda ishlab chiqarishda maqbul arzon neft zaxiralari, taqqoslanadigan vaqt oraligʻida tugaydi. Ammo bunday keng koʻlamli oʻzgarish juda inert va sekin harakatlanadigan jarayon, shuning uchun nima qilish kerakligini xozirdan oʻylash kerak.

Ammo shu bilan birga kuyidagini tushunish kerak: neft sanoatining bir qismi ushbu yoʻnalishda muayyan qadamlar qoʻyganiga qaramay, hozirgi vaqtda yashil energiyaga (keng maʼnoda: bu "shamol tegirmonlari" va quyosh panellari, va shuningdek, energiya saqlash va boshqa texnologiyalar) investitsiyalar neft va gaz investitsiyalar umumiy ulushining atigi bir necha foizini tashkil qiladi, ularning asosiy qismi hanuzgacha neft va gazdir.

Shu bilan birga, Greta Tunberg taklif qilgani kabi, qazilma yoqilgʻiga investitsiyalardan birdaniga voz kechish xozir mumkin emas. Agar bunday voz kechishlik roʻy bersa, biz juda tez, deyarli bir zumda yangi neft taqchilligiga duch kelamiz: mavjud quduqlardan qazib olish, hatto anʼanaviy konlarda ham, slanetsni hisobga olmaganda juda tez pasaymoqda.

Shu sababli, yagona savol shundaki, kelajakda kompaniyalar yashil energiyaga qanchalik tez oʻtishadi, "yashil" ga har yilgi kapital xarajatlarning uch foizi miqdorida qoladimi (bu 15 ta yirik neft va gaz kompaniyalari uchun yaqinda oʻtkazilgan "Energy Transition: Evolution or Revolution" soʻrovnomasida keltirilgan taxminlar), yoki har yili bu yerda doimiy muntazam oʻsishni koʻramizmi.

Shuni taʼkidlash kerakki, uch foiz - bu shifoxonadagi oʻrtacha harorat, bu juda oʻrtacha tasvirni koʻrsatadi: turli kompaniyalarning strategiyalarni tubdan farq qiladi. ExxonMobil va Chevron kabi Amerika neft transmilliy korporatsiyalari hozircha asosan neft va gaz sohasida (qayta tiklanadigan energiya manbalariga investitsiyalari - bir yoki ikki foiz darajasida) qolmoqda, Yevropa kompaniyalari (Shell, BP, Total) tobora koʻproq qayta tiklanadigan energiya sohasiga kirib bormoqda (investitsiyalarning umumiy hajmidan besh foizdan oʻn besh foizigacha) va bundan tashqari, gaz bozorida oʻz ulushini faol ravishda kengaytirmoqda.

Shunga qaramay, ExxonMobil va Chevronning bozor oʻzgarishiga tayyorlanish boʻyicha oʻz strategiyalari mavjud. Bu haqda oldinroq yozgan edik: ikkala kompaniya, ayniqsa ExxonMobil, butun dunyo boʻylab neft aktivlarini ommaviy sotishni uyushtirdi. Ammo bu fonda, ular milliy bozorga eʼtibor qaratmoqdalar, tushum pullarini AQShda slanets nefti qazishiga sarflamoqdalar. Slanets nefti anʼanaviy ishlab chiqarishga qaraganda raqobatdoshroq koʻrinishigagina emas. Endi "anʼanaviy" neft, qoida boʻyicha, allaqachon ancha qimmat boʻlgan dengiz nefti, shuning uchun bu yerda kimning narxi pastroq degan savol ochiq qolmoqda. Umuman olganda, kompaniyalar uchun "slanets" sarmoyaviy tsikli (ikki-uch yil) bir necha baravar qisqaroq boʻlishi muhimroqdir, shuning uchun oʻzlarining ishlab chiqarish portfelida bunday "moslashuvchan" sektorni yaratish kelajakda neft bozorida narxlar va talablarning oʻzgarishiga osonroq javob berishga yordam beradi..

Ammo, umuman olganda, takrorlaymizki, Amerika kompaniyalari hali ham asosan neft va gazga yoʻnaltirilgan, chunki bu AQShda qazib olinadigan yoqilgʻidan faol foydalanish tendentsiyasiga mos keladi. Yevropaga esa, aksincha, qayta tiklanadigan energetikaga allaqachon kirib borgan va ushbu tendentsiyalarga muvofiq Yevropa kompaniyalari yashil energiyaga faol ravishda sarmoyalar kiritmoqdalar.

Shu bilan birga, Yevropa kompaniyalari bir necha yillardan beri gaz sohasiga (asosan suyultirilgan tabiiy gaz) alohida qiziqish bildirishmoqda. Shell allaqachon dunyodagi suyultirilgan tabiiy gazning eng katta savdogariga aylandi, Total ham hajm boʻyicha unga yetib boryapti.

Bozorning ushbu ishtirokchilari tabiiy gazni quyi uglerodli energiyaga olib boradigan uzoq yoʻlda "oʻtish davri" yoqilgʻisi sifatida koʻrishlari aniq. Biroq, Total oʻzining energiya tuzilmasining 50 foizi gazga toʻgʻri keladi, bundan tashqari, kompaniya butun dunyo boʻylab suyultirilgan tabii gazloyihalariga jadal ravishda investitsiya qilmoqda va sotib olmoqda. Va, albatta, yashil energetika barcha holatlarda kompaniyalarni qiziqtiradi, bu shunchaki "shamol" va "quyosh" kabi emas. Masalan, yaqinda xuddi shu Total  Peugeot kompaniyasi bilan avtomobillar uchun batareyalar ishlab chiqarish boʻyicha qoʻshma korxona tashkil etishni rejalashtirayotganini eʼlon qildi, investitsiyalar hajmi besh milliard dollardan oshadi. Shunga qaramay, oʻtish davrining shiddatli dasturiga qaramay, yangi energetika sohasidagi eng faol neft va gaz kompaniyalaridan biri boʻlgan Total 2040 yilga kelib daromadning atigi 15-20 foizini berishi mumkin.

Va nihoyat, biz asosiy savolni beramiz: qaysi investitsiyalar koʻproq foyda keltiradi? Anʼanaga koʻra, neft sanoatiga investitsiyalar juda foydali boʻlib, bu kompaniyalarni ushbu sohada qolishga majbur qiladi. Ammo daromadning yuqori darajasi yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xatarlarni aks ettiradi, deb aytish yanada toʻgʻri boʻladi. Shu sababli, investitsion qarorlar, masalan, 60 dollarga teng neft narxida boʻlgan yuqori (ikki xonali) daromad stavkasi bilan qabul qilinadi. Bu narxlarning pasayishidan sugʻurta: agar kotirovkalar oʻrtacha pasaysa ham, kompaniyalar foyda bilan qoladilar, investitsiyalar daromadliligi esa kamayadi.

Ammo narxlar (OPEK + kelishuvlari tufayli) yuqori boʻlganligi sababli, neft tarmogʻi yangi energiya manbalariga sarmoyalarni oʻz ichiga olgan holda yaxshi daromad olinishiga imkon beradi. Aksincha: qayta tiklanadigan energiya manbalariga investitsiyalar koʻpincha past rentabellikga ega boʻladi, chunki ular kam riskli hisoblanadi, chunki kelajakda bu sogʻa faqat rivojlanib boradi va talab kamayganda aktivlarning qadrsizlanishi xavfi minimallashadi.

Ammo kelajak nomaʼlum. Konsensus shundan iboratki, yana besh yildan (eng pessimistik prognoz) 20 yilgacha (eng optimistik) neftga talab oʻsadi. Biroq, neft narxining oʻzi talab va taklif muvozanati bilan belgilanadi, bunda talabda ham, slanets ishlab chiqarishda ham, OPEK + kelishuvida ham noaniqliklar saqlanib qoladi. Oʻrta muddatdagi muvozanat qanday nuqtada boʻladi? Xoʻsh, hali ham neftga sarmoya kiritganlar haq boʻlib chiqsa-chi?

Xulosa tariqasida. Birinchidan, bu juda sekin jarayon haqida gap ketmoqda, va hatto yangi energiyaga faol investitsiya qiladigan neft kompaniyalari ham ushbu oʻtish davri uchun kapital xarajatlarining oʻn foizidan kamini ajratishga tayyor. Neftga yangi sarmoyalarni bir zumda rad etish darhol tanqislikka olib keladi.

Ikkinchidan, turli kompaniyalar neft asrining botishiga turlicha tayyorlanmoqda. Va koʻplab omillar mavjud: kompaniyalar rahbarlari ham kelajakka nisbatan turlicha qarashlari, turli mamlakatlarda jamoatchilik fikrining bosimi va, albatta, zaxiralar tarkibi.

Bularning barchasi Rossiya uchun nimani anglatadi? Bizning neft va gaz kompaniyalarimiz hali ham daromadlarning bir qismini yangi energiya sektoriga yoki energetika sohasidan tashqaridagi sektorlarga investitsiya qilish bilan minimal tarzda shugʻullanmoqdalar (bunday variant ham boʻlishi mumkin), garchi bu yoʻnalishlarda oz boʻlsa-da harakatlar bor. Foydani faqat neft sanoatiga qayta investitsiyalashga ogʻish mamlakatimizda nisbatan yaxshi resurs bazasi va mahsulot tannarxiga tobora moslashayotgan soliq tizimiga ega ekanligi bilan bogʻliq. Ammo bizda neft narxlarini maqbul darajada ushlab turish uchun neft zaxiralari ham aynan yigirma yillarga yetadi.

Shu bilan birga, davlatning oʻzi va kompaniyalar uchun xulosalar har hil. Davlat va byudjet nuqtai nazaridan, bu oʻn yildan oʻn besh yilgacha (yoki undan ham erta) biz neft daromadlariga bogʻliqligimizni minimallashtirishimiz kerakligini anglatadi. Kompaniyalarning vazifalari mutlaqo boshqacha: ular oʻzlarining neft biznesini boshqa yoʻnalishlarda diversifikatsiya qilish uchun ulgishlari kerak. Qanday boʻlmasin, shoshilib shoshqaloq qarorlar qabul qilishning mutlaqo keragi yoʻq, ammo bu muhokamani hoziroq, mamlakatimizda ham boshlash kerak.

Asosiy mavzular