00:21 30 Noyabr 2020
Efir
  • RUB136.69
  • EUR12344.73
  • USD10414.86
Analitika
Havola olish
255920

Gulchehra Rixsiyeva intervyu davomida ayol-rahbar boʻlishning oʻziga xos jihatlari, ilm yoʻlini tanlagan xotin-qizlar uchun yaratilajak qulayliklar hamda mamlakatda avj olgan «reyting poygasi» haqida toʻxtaldi.

Xalqaro xotin-qizlar kuni ayyomi arafasida Sputnik Oʻzbekiston muxbiri Oʻzbekistondagi yagona ayol-rektor – Toshkent davlat Sharqshunoslik instituti rahbari Gulchehra Rixsiyeva bilan suhbatda boʻldi. Rektor intervyu davomida ayol rahbar boʻlishning oʻziga xos jihatlari, ilm yoʻlini tanlagan xotin-qizlar uchun yaratilajak qulayliklar hamda mamlakatda avj olgan «reyting poygasi» haqida toʻxtaldi.

Gulchexra Rixsiyeva 1971 yil Toshkent viloyati Zangiota tumanida shifokorlar oilasida tavallud topgan. Maʼlumoti oliy, 1993 yilda Toshkent davlat universitetini tamomlagan. Sharqshunoslik institutida 2000 yildan buyon faoliyat yuritib keladi. Filologiya fanlari nomzodi, dotsent.

2019 yilda Oʻzbekiston Oliy Majlisi Senatining Fan, taʼlim va sogʻliqni saqlash masalalari qoʻmitasi raisi oʻrinbosari lavozimida faoliyat koʻrsatgan. 2019 yil iyul oyidan ToshDSHI rektori. Shuningdek, Respublika gender tenglikni taʼminlash komissiyasi aʼzosi. Respublika Oliy taʼlim kengashi aʼzosi.

- Gulchehra Shavkatovna, Oʻzbekistonda ayol-rektor ham tayinlanganiga toʻqqiz oy boʻlibdi...

- Bu menga nisbatan bildirilgan katta ishonch, katta masʼuliyat, hatto chaqiriq, deyish mumkin. Lekin men Oʻzbekistondagi birinchi ayol-rektor emasman. Mustaqillikning dastlabki yillarida tekstil institutini ayol-rektor boshqargan. Oxirgi yillarda mamlakatimizda har bir sohada jadal islohotlar amalga oshirilmoqda va bu islohotlarni ayollarning ishtirokchisiz hech ham tasavvur etib boʻlmaydi. Prezidentimiz tomonidan ayollarga koʻrsatilayotgan eʼtibor – ularning ijtimoiy hayotdagi oʻrnini faollashtirishga yoʻnaltirilgan.

Misol uchun, Parlamentimiz raisi etib ayol kishi – Tanzila Kamalovna Narbayeva tayinlangani yoki shu kunlarda guvohi boʻlayotganingiz – bir guruh ayollarimizning hokim lavozimiga tayinlanayotganliklari, yoki boʻlmasa, Maktabgacha taʼlim vazirligiga ayol rahbar tayinlangani -  mamlakatimizda, biz, ayollarga ishonch ortib borayotganini koʻrsatadi.

Globallashuv jarayonlari butun dunyoda qiyin muammolarni keltirib chiqarayotgan bir paytda, ayniqsa, ijtimoiy munosabatlarda turli qiyinchiliklar bilan rivojlanish roʻy berayotgan bir paytda, bizning mamlakatimizda ayollarga nisbatan bunday eʼtibor katta demokratik jarayondan dalolat beradi.

Fikrimcha, umuman taʼlim jarayonini ayollarsiz tasavvur etib boʻlmaydi ham.

- Taʼlim jarayonida ayollar koʻpchilikni tashkil etishi bu yaxshimi yoki yomon?

- Albatta, bu ikkiyoqlama qarashlarni keltirib chiqaradi. Maktab va oliy taʼlim oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganish maqsadida viloyatlarga uyushtirgan safarlarimiz davomida guvohi boʻldik-ki, maktab tizimida ayollar haqiqatan ham oxirgi yillarda juda koʻp boʻlgan. Lekin oxirgi ikki yil davomida davlat rahbarimiz tomonidan oʻqituvchilar mavqeini oshirish masalasiga juda katta eʼtibor qaratildi va oʻqituvchilarning ham moliyaviy jihatdan, ham ularning shart-sharoitlarini yaxshilash jihatdan amalga oshirilgan ishlar natijasida erkak oʻqituvchilar oʻz faoliyatiga qaytayotganliklarini koʻryapmiz. Oʻgʻil-qizlarimiz tarbiyasida ayollar bilan baravar erkaklar ham faol ishtirok etishlari lozim. Chunki gap shaxsni shakllantirish jarayoni haqida bormoqda.

- Ruslarda bir maqol bor: “Novaya metla metet po novomu”, degan. Yaʼni har bir yangi rahbarning oʻziga xos boshqaruv usuli, printsiplari boʻladi. Oʻtgan 9 oy davomida institutda oʻz tartib-qoidalaringizni joriy etishga ulgurdingizmi?

- Rektor etib tayinlanishim mamlakatimizda tubdan oʻzgarishlar boʻlayotgan paytga toʻgʻri keldi, buni bilasiz. Ammo amalga oshirilayotgan ishlarni faqatgina oʻz faoliyatim tufayli, deb baholay olmayman. Toshkent davlat sharqshunoslik instituti oʻziga xos anʼana va tajribaga ega boʻlgan dargoh. Jamoamiz judayam axil, jips. Shaxsan men bu bilan faxrlanaman va faqat jamoa bilan nimagadir erishish mumkinligiga ishonaman. Qayerda axillik boʻlsa, kollektiv jips boʻlsa, qanday reja qoʻymang, uni bajarishga koʻproq imkoniyat boʻladi.

Ulkan istiqbolli rejalarni oʻz ichiga qamrab olgan 2030 yilgacha Oliy taʼlim tizimini rivojlantirish kontseptsiyasi tasdiqlangach, biz ham oʻz navbatida jamoamiz bilan Sharqshunoslik instituti kelajagi qanday boʻladi, yangi kun talablaridan kelib chiqqan holda qanday qilib raqobatbardosh kadrlarni tayyorlash mumkin, degan masalani  oʻz oldimizga qoʻydik. Oʻtgan 9 oy davomida talabalar uchun shart-sharoitlarni yaxshilash, oʻqituvchilar ilmiy salohiyatini oshirish, zamonaviy oʻquv metodikalarini olib kirish, yangi taʼlim yoʻnalishlarini ochish, doktoranturada qamrovni kengaytirish jamoamizda yaratilayotgan ilmiy ishlar natijalarini kengroq targʻib etishga eʼtibor qaratdik.

- Oliy taʼlim tizimidagi yangiliklardan biri, bu shubhasiz, milliy reytinglar eʼlon qilinishi boʻldi. Nima deb oʻylaysiz, mana shu reytinglar oliy taʼlim maskanidagi taʼlim sifatini qay darajada obʼyektiv baholaydi?

- Institutimiz 2017 yil eng kuchli beshtalikda boʻlgan. Ikkinchi oʻrinda edik. Unga qadar beshinchi oʻrinda kelganmiz. 2018 yilda ikkinchi oʻrinda edik.

Ammo oxirgi reytingda 10 oʻringa tushib ketdik. Shaxsan men uchun bu raqobat kuchayganini anglatadi. Bilasizmi, ilgarilari hamma OTMlar ham bunday reytinglar mazmunini tushunmas edi, shu bois oʻsha vaqtlarda raqobat bugungi kundagidek boʻlmagan. Endi esa boshqa oliy taʼlim dargohlari ham koʻrsatkichlar yuqori boʻlgandagina, jahonga chiqa olishini, bundan keyin befarq boʻlish mumkinmasligini tushungandek.

- Oʻzbekiston oʻz oldiga Markaziy Osiyoda taʼlim xabiga aylanish kabi ulkan vazifani qoʻygan. Ammo yana bir holat bor, koʻpgina oʻzbekistonlik yoshlar ushbu mintaqadagi boshqa davlatlar OTMlarini tanlab chiqib ketmoqda.

- Haqiqatan Markaziy Osiyoda xab boʻlish muhim vazifa qilib belgilangan. Buning uchun, aynan, har bitta oliy taʼlim muassasasida taʼlimni internalizatsiyasi masalasi yuzasidan yoʻl xaritasini ishlab chiqish vazifasi qoʻyilgan. Xab boʻlish uchun ikki tomonlama shartnomalarni kuchaytirish, hamkor universitetlarda malaka oshirish, u yerdagi yaxshi tajribani olib kelib, oʻzimizda joriy etish juda muhim. Shu bilan birga u yerdan professor-oʻqituvchilarni olib kelib talabalar uchun maʼruza darslari, oʻqituvchi, magistr va doktorantlar uchun esa master klasslarni tashkil etish ham yaxshi samara beradi.

Talabalarni qisqa va uzoq muddatli stajirovkaga yuborish, chet ellik talabalarini bizning institutimizga jalb qilish masalasi ham bor. Agar mana shu ishlarning hammasini amalga oshiradigan boʻlsak, haqiqatdan Oʻzbekiston habga aylanishi mumkin. Buning uchun bizda salohiyat mavjud.

- Sharqshunoslikda xorijiy talabalar soni qancha?

- Hozir 43 nafar talaba bor. Xitoy, Yaponiya, Koreyadan shartnoma yoki oʻzaro almashinuv asosida kelib oʻquvchi stajyor talabalar bor. Ular oʻzbek va rus tillarini oʻrganishadi.

- Ayol rektorning tayinlanishi ilmga chanqoq xotin-qizlarda umid tugʻdiradi. Yaʼni ular endilikda sizdan ayollar uchun shart-sharoitlar yaratilishini kutishadi. Institut hududida yosh bolali ayollar uchun sharoitlar mavjudmi?

- Albatta, bizning mintaqada oilaga jamiyat tayanchi sifatida qaraladi. Bunda ayolning oʻrni, albatta, katta. Institutimiz bitiruvchilari ichida doktoronturaga kirish, ayol sifatida ham jamiyatda ham oilada oʻz oʻrniga ega boʻlishni xohlovchi qizlarimiz juda koʻp. Yosh bolali talabalarimiz ham koʻp. Bolasi yosh boʻlishiga qaramasdan, bizda mustaqil tadqiqotchilikka kirgan va ustozi bilan birga ishlaydi. Ular bilan masofaviy aloqa oʻrnatilgan.

Vladimir Sokolov
© Foto : Iz lichnogo arxiva Vladimira Sokolova

Ammo yaqin kelajakda institut hududida ona va bola xonasini joriy qilmoqchimiz. Siz bilan uchrashib turgan mana shu bino rekonstruktsiyasi boʻyicha talabnoma tayyorlangan. Agar bu amalga oshadigan boʻlsa, ona va bola xonasi, sotsial zonalar tashkil etish moʻljallangan. Rejalar koʻp va katta. Umuman, ona va bola xonalarining oliy taʼlim muassasasida joriy qilinishi allaqachon boshlab yuborilgan. Chunki talabalarning koʻpi turmushga chiqqan va yosh bolali.

- Ayol-rektor va oila, oiladagi majburiyatlar tushunchasi qanchalik bir-biriga toʻgʻri keladi? Soʻramoqchi boʻlganim, qanday qilib ham rahbarlikni ham uy yumushlarini uddasidan chiqyapsiz?

- Farzandlarim ulgʻayib, oʻz yoʻlini topgan. Shu bois menda hozir imkoniyat keng (jilmayadi). Lekin men ham hozirgi kunga erishgunga qadar oilada boshqa ayollar singari kelin boʻlganman. Oʻzbek ayoli sifatida boshqa ayollar nimani boshdan kechirgan boʻlsa, oʻshalarning barini boshdan oʻtkazganman. Aspiranturada oʻqiganimda ikki farzandni onasi edim, ammo bunga qaramay, oiladagi majburiyatlarimni ham unitib qoʻymaganman. Farzand tarbiyasiga ham vaqt ajratganman. Shu bilan bir qatorda ilmiy ishimni yozish va oʻz ustimda ishlash uchun ham kuch topganman. Birinchi navbatda bu oiladagi muhitga bogʻliq. Oilangiz sizni qoʻllab-quvvatlasa hammasini uddalasa boʻladi. Koʻpchilik qizlar oilangizdagilar sizga nimadir qilishi, yordam berishi kerak, deb hisoblashadi. Men uchun muhimi men erishgan yutuqlardan xursand boʻlishgani va shu ish bilan shugʻullanishimga rozi boʻlishganligi. Bunda qaynonamning xizmatlari katta. U kishi mening fan nomzodi boʻlishimni juda ham xohlaganlar. Meni yutuqlarimdan faxrlanganlar. Bu narsa menga motivatsiya boʻlgan. Ammo bu narsa menda uy ishlariga kimdandir yordam olishga, bolalarimga enaga yollashga sabab boʻlmagan. Doim barchasiga oʻzim ulgurishga harakat qilganman. Ayollik vazifamni toʻliq bajarganman. Hozirgi kunda qizim ham, kelinim ham huddi shunga oʻrganishgan.

- Ayol rahbarni erkaklar tan oladimi, ular bilan ishlash qiyin emasmi?

-     Bu jarayonda faqat hamkorlik orqali ishlash mumkin. Albatta oʻz printspim bor, ammo jamoada, “men rahbarman” deb emas, komanda aʼzosiman deb ishlashni maʼqul koʻraman. Jamoada avtoritar emas, demokratik tizim asosda ish olib boramiz. Yoshi ulugʻ ustozlar bilan ota yoki onamdek, oʻz tengqurlarim bilan doʻstdek, kichiklari bilan singlim yoki ukamdek muomala qilaman.

- Ijtimoiy tarmoqlarda faolmisiz?

- Albatta, Facebook, Telegram"da sahifalarim bor. Qolaversa, virtual qabulxonam ham bor. Talabalar istalgan vaqtda menga murojaat bilan chiqa olishadi.

- Siz uchun eng katta yutuq nima?

- Institut talabalari toʻgʻrisida aytilgan ikki ogʻiz yaxshi soʻz. Chunki bu dargohni ikkinchi oilam, talabalarni esa farzandlarimdek qabul qilaman. Ota-ona oʻz farzandlari yutuqlaridan quvongani singari, men ham talabalarimiz yutuqlaridan shunday faxrlanaman.

Asosiy mavzular