14:14 30 May 2020
Efir
  • RUB121.10
  • EUR10637.67
  • USD9554.22
Analitika
Havola olish
180310

Koronavirus tufayli – dunyoda haqiqiy “Oltin bezgagi” boshlangan. Hamma sarmoyadorlar oltin sotib olishni istaydi, lekin oltin yombilari va oltin tangalar - hech qayerda yoʻq.

TOSHKENT, 30 mar – Sputnik. Amerikalik tadqiqotchilar global tus olgan koronavirus epidemiyasi yana bir qadimiy kasallikni qoʻzgʻatganini qayd etishmoqda. Ushbu kasallik iqtisodiy xarakterga ega boʻlib, insoniyat tarixida bir necha bor oʻzini namoyon qilgan, deb yozadi RIA Novosti muallifi Ivan Danilov.   

Amerika OAVlari yetakchisi - The Wall Street Journal xabariga koʻra, koronavirus va unga qarshi koʻrilayotgan choralar tufayli – dunyoda haqiqiy “Oltin bezgagi” boshlangan.

Koronavirus tufayli dunyoda yuzaga kelgan krizis hali tugagani yoʻq va yaqin orada tugaydiganga oʻxshamaydi ham, lekin WSJ “Bu haqiqiy oxirzamon va sarmoyalar bozori xaos ostida bir amallab jon saqlab qolishga harakat qilmoqda” deb yozadi.

Gap shundaki, epidemiya dunyoga tarqalishi bilan investorlar va bankirlar olin yombilari va oltin tangalar yetishmovchiligini his qilmoqda. Barcha dalerlar oʻz zahiralarni sotib boʻlgan yoki vaqtincha yopilgan. 1856 yildan buyon oʻz oltin yombilarini quyish bilan shugʻullangan Credit Suisse Group AG (Shveytsariya banki) ham ushbu haftada oʻz ijozlariga “oltin haqida hatto soʻramanglar ham” deb javob bergan.

Londonda esa bankirlar xususiy va harbiy samolyotlarda Nyu-Yirk birjasiga oltin olib borishga harakat qilishmoqda. Uoll-strit bankirlari oltin soʻrab (sotish uchun) Kanadaga murojaat qilishgan.

Soʻnggi hafta davomida oltin narxlari 9 %ga oshdi. WSJ yozishiga koʻra ushbu vaziyat 2008-2009 yillardagi krizis vaqtini eslatmoqda. Aynan shunday kunlardan birida AQShning asosiy banklaridan biri hisoblangan Lehman Brothers oʻz bankrotligini eʼlon qilgan va shundan soʻng 2008 yil krizisi boshlangan edi.

Ommaviy ravishda oltin sotib olish – bu bankirlar va sarmoyadorlarning sarosimaga tushib qolganini anglatuvchi anʼanaviy va asosli belgilardir. Nega deganda – seyfga solib qoʻyilgan oltin tanganing narxi oʻz-oʻzidan tushib ketmaydi. Shu sababli ham asrlar davomida oltin aktivlar investorlar uchun xotirjamlik manbai boʻlib kelgan.

Lekin amerikalik jurnalistlar va meynstrim iqtisodchilari oltin aktivlarni yaxshi koʻruvchi investorlarni “yaxshi koʻrishmaydi”. Ular bundaylarni “konspirologik nazariyalar tarafdori” va kelishi “nomaʼlum” boʻlgan krizislarga oldindan tayyorlanishni yaxshi koʻrishda ayblashadi.

Shuningdek oltinni “yaxshi koʻruvchi” investorlar xalqaro neft-dollar tizimiga ishonchsizlikning bir koʻrinishi hisoblanadi. Axir Amerika katta foyda koʻrayotgan hozirgi “dollar taxt”iga chiqmasdan burun ushbu taxtda oltin oʻtirgan edi.

Hozirgi oltin narxining oshishi va oltinga kiritilayotgan sarmoyalar miqdori oshishi, bu - dollar tebranayotganidan va qulab tushishi mumkinligidan darak beradi. Bunday vaziyatda oʻzini patriot hisoblaydigan amerika jurnalisti uchun “oltin – yomon, dollar – yaxshi” deyish muqaddas burchdir.

Lekin masalaning biznes va iqtisodiy tomoni ham bor, shuningdek jurnalist reputatsiyasi dgan narsa ham bor.  Shu sababli ular oʻz fikrlarini “qogʻozga oʻrab” imkon qadar neytral koʻrinishda berishga harakat qilishmoqda.

Oltin. Arxiv surat
© Sputnik / Aleksandr Kondratyuk

Shu sababli yuqoridagi maqolaga oʻxshagan “Oltin tirik qoluvchilar* orasida ommaviy” – degan maqolalar paydo boʻladi.

*Tirik qoluvchilar (survivalist) – soʻnggi yillarda turli mamlakatlarda ommaviylashib borayotgan oqim boʻlib, uning tarafdorlari tez orada Yer yuzida biror halokat yuz berishi mumkin degan nazariyaga ishonib yoki har ehtimolga qarshi hamma narsaga oldindan tayyorlanib yurishadi. Ular odatda bir necha kunga yetarli ovqat, qurol, suv, fonar, pichoq va protivogaz kabi buyumlarni oldindan tayyorlab qoʻyishadi.

Aslida oltin nafaqat “tirik qoluvchilar” uchun balkim Fedrezerv iqtisodni cheksiz miqdorda pul bilan toʻldirayotgan vaqtda oʻz mablagʻlarini inflyatsiyadan saqlab qolishni istagan sarmoyadorlar uchun ham kerak boʻlishi mumkin.

AQShning eng yirik kreditorlaridan biri boʻlgan Pekin ham soʻnggi vaqtlarda dollar devalvatsiyasidan xavotirga tushganini bildirmoqda. Shuning uchun ham ayrim investorlarning oltinga qiziqishini “aqlsizlik” deyish mushkul.

Gʻarbiy OAVlar aynan “tirik” oltin defitsitini qayd etishmoqda. Nega deganda.  Amerika yoki Shveytsariya bankining belgilangan narxda oltin sotib olib berish (Fyuchers) vaʼdasini sotib olish - juda oson. Lekin bir necha dona oltin tanga yoki oltin yombilarini sotib olish ancha mushkul.

“Oltin yombi yoki tanga sotib olmoqchimisan ? Senga omad” – deb zaharxanda qiladi CNN telekanali.

“Koronavirus pandemiyasi iqtisodni barbod qilmoqda, butun Yevropa boʻyicha oltinni qayta ishlovchi zavodlar yopilgan, internet magazinlarda oltin yoʻq. Oltin tashuvchi samolyotlar – hammasi yerda turibdi. Tirik oltin topish – tobora mushkullashib bormoqda” – deb yozadi telekanal.  

Donald Trampning iqtisodiy masalalar boʻyicha maslahatchisi Lerri Kanlou 2001 yilda The Spectator jurnaliga bergan intervyusida “Men oltin ommaviy va jozibador sarmoya vositasi boʻlishini istamayman. Shunday boʻlgan zamon – tarixning boshqa boʻlagi chil-parchin boʻladi”, - degan edi.

Oltin bilan bugun sodir boʻlayotgan voqealar – janob Kanlou uchun “tarixning boshqa boʻlagi” boʻlsa ajab emas. Bunday soʻzlar ostida Kenlou dollarga asoslangan amerika iqtisodi va dunyoning bugungi moliya-kredit tizimini nazarda tutgan boʻlsa ajab emas.

Ana “oxirzamon” keldi, mana “kirizis boshlanadi” degan prognozlar qilish hech qachon yaxshi ish boʻlmagan, albatta. Lekin bugun sodir boʻlayotgan voqealar globallashgan va dollarlashgan bozorlar moliya bozorlari naqadar qaltis ekanini namoyish qilmoqda. Koronavirus yoki undan kattaroq xavf uni bir xumda tilka pora qilishi mumkinligini koʻrsatmoqda.

Ushbu vaziyatda Rossiya Markaziy banki bir necha yildan buyon oltin zahiralarini oshirib kelayotgani va aholiga ham oʻz jamgʻarmalarini oltinda saqlashni maslahat berayotgani – toʻgʻri qadamlar ekaniga amin boʻlish mumkin. Ayrim komentatorlar ushbu tavsiyalarga istehzo bilan qarasa-da, ertami kechmi bunday ehtiyotkorlik oʻz samarasini yaqqol koʻrsatadi.

Asosiy mavzular