15:39 21 Oktyabr 2020
Efir
  • RUB133.19
  • EUR12153.63
  • USD10371.76
Analitika
Havola olish
COVID-19 umumjahon pandemiyasi (1221)
205410

Oʻlat, karantin, oʻta xafli va yuqumli kasalliklar muhofaza markazi vrach-epidemiologi, tibbiyot fanlari nomzodi, oliy toifali vrach Gʻofirjon Tadjibayev Sputnik'ga bergan intervyuda oʻz hamkasblari bilan Tojikistonda COVID-19ga qarshi kurashda qanday yordam bergani haqida soʻzladi.

- Oʻzbekiston qanday qilib koronavirusni jilovladi?

- Oʻzbekistonni bu masala yuzasidan tajribasi koʻp. Butunjahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga qaraganda, yangi turdagi  COVID-19 koronavirus infektsiyasi toʻliq oʻrganilmagan, shuning uchun kasallikka samarali qarshi kurash uchun butun dunyodan shifokorlarning tajriba almashinuvi juda muhim.

Vrach-epidemiolog Tsentra chumы, karantina, zaщitы ot osobo opasnыx i infektsionnыx zabolevaniy Respubliki Uzbekistan, kandidat meditsinskix nauk Gofirdjon Tadjibayev
© Foto : Iz lichnogo arxiva Gofirdjona Tadjibayeva
Vrach-epidemiolog Tsentra chumы, karantina, zaщitы ot osobo opasnыx i infektsionnыx zabolevaniy Respubliki Uzbekistan, kandidat meditsinskix nauk Gofirdjon Tadjibayev

Koronaviruslar – RNK-zanjiridan tashkil topgan 40 virusdan iborat boʻlgan guruh hisoblanadi, ularning 4 tasi inson organizmida kasallik qoʻzgʻatish xususiyatiga ega. Ulardan biri shunday xavfli virus Xitoyda aniqlandi va u tezda butun dunyoga tarqaldi.

Pandemiya eʼlon qilinmasidan va hatto shu kasallik boshqa davlatlarda sekin tarqalayotgan vaqtda Oʻzbekiston profilaktika va chegara epidemnazoratni kuchaytirdi.

Respublika soʻnggi yillarda virusga qarshi samarali tizimni ishlab chiqdi, shuning uchun, masalan “Tovuq”, “Choʻchqa”, pandemik gripplari Oʻzbekistonga kirib kelmadi.

Sababi - aynan virus kasalliklari hozirgi kunda boshqa yuqumli kasalliklarga nisbatan bosh koʻtarayotgani, bu kasallikning aholi orasida keng koʻlamda tarqalib borayotgani Oʻzbekiston amaliyotiga, Oʻzbekistonni ilm xodimlariga maʼlum edi.

Mana shu nuqtai nazardan ham hozirgi koronavirus infektsiyasini Oʻzbekiston rahbari Shavkat Mirziyoyev boshchiligida yanvar oyining 29 chislosida bu masalaga jiddiy munosabat boʻlishdi, oʻrganildi. Masala ancha jiddiy ekanligini inobatga olib, butun Oʻzbekiston boʻyicha davlat komissiyasi tashkil etildi.

Bu davlat komissiyasiga aynan shu kasallikning oldini olishda ishtirok etishi mumkin boʻlgan barcha turdagi xizmat vakillari kirdilar.

Oʻsha IIV, mudofaa, Milliy gvardiya, sogʻliqni saqlash xodimlari, hokimlar, moliya kabi barcha mutasaddilar shu komissiyaning aʼzosi boʻldilar va oʻzlari daxldor boʻlgan masala boʻyicha ishni yoʻlga qoʻydilar.

Shuni natijasida Oʻzbekistonda bu kasallikka nisbatan eʼtibor kuchaydi. Davlat rahbarlari tomonidan bir necha qaror-farmoyishlar chiqdi, komissiyaning 21ta holatda bayonnomasi qabul qilindi.

Har bitta bayonnomada shu kasallikning oldini olish, kasallikni davolash, qoʻshimcha oʻrinlarni tashkil etish, dezinfektsiya tadbirlarini amalga oshirish, karantin, moddiy texnik bazani kuchaytirish va shunga oʻxshash yangi vazifalar belgilab berildi.

Natijada esa kasallikning jilovi qoʻlga olindi.

Bu kasallikka nisbatan bizning milliy strategiyamiz paydo boʻldi bu strategiya oʻzini oqladi va butunjahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan bu siyosat maʼqul koʻrildi.

Bu Hamdoʻstlik mamlakatlari ichida yagona Oʻzbekiston siyosati oʻzini oqlaganini koʻrsatdi.

- Bir guruh oʻzbekistonlik shifokorlar ikki hafta Tojikistonda boʻlib, u yerda hamkasblarga koronavirusning oldini olish va davolash boʻyicha ishlarni tashkil etishga yordam berishdi. Safaringiz haqida soʻzlab bering.

Amaliyotda erishgan yutuqlarimizni tojikistonlik hamkasblar bilan birgalikda koʻrib chiqish, yutuqlarimizni hamjihatlikda maslahatlashib ular bilan chora-tadbirlarni birgalikda tajriba almashinuv koʻrinishida amalga oshirish masalasi ikkita davlat rahbarlari oʻrtasida kelishuv boʻlgan edi. Bunda Oʻzbekiston Respublikasi tomonidan mutaxassislarni yuborish va oʻsha yerda birgalikda ishlarni yoʻlga qoʻyish masalasi taklif qilingandi.

Rabota uzbekskix vrachey v Tadjikistane
© Foto : Iz lichnogo arxiva Gofirdjona Tadjibayeva
Rabota uzbekskix vrachey v Tadjikistane

Oʻzbekistondan Tojikistonga 8 nafar mutaxassis bordik. Ular ichida anesteziolog, reanimatolog, pulmonolog, epidemiolog, virusolog va hamshira bor edi.

14 kun mobaynida Tojikistondagi mutaxassislar birgalikda tajriba almashildi.

Bunda 3  yoʻnalishlarda ishlar olib borildi:

Birinchidan: eʼtibor bemorlarga nisbatan koʻrilishi kerak boʻlgan strategiya, yaʼni bemorni davolash uchun qilinayotgan xatti-harakatlarga qaratildi.

Bunda erishilgan katta yutuqlardan biri shuki, Tojikiston Respublikasining barcha davolash-profilaktika muassasalari, rayonlari, viloyatlari, shaharlaridagi boʻlayotgan holat onlayn-sistema orqali ochiq muloqot koʻrinishida muhokama qilindi.

Rabota uzbekskix vrachey v Tadjikistane
© Foto : Iz lichnogo arxiva Gofirdjona Tadjibayeva
Rabota uzbekskix vrachey v Tadjikistane

Bunda oʻsha yerdagi vrachlar bemor holati yuzasidan oʻz mulohazasini aytadi. Yaʼni uning qachon va qanday holatda olib kelingani, hozirgi kundagi holati, uni davolash uchun berilayotgan dori vositalari, uning rentgen, laboratoriya-tahlil natijalari aytilgach, bizning mutaxassislarimiz bemorning lecheniyesiga korrektirovkalar kiritishdi. Deylik, "Mana bu dori vositasini mana buncha dozada mana shu muddatda berib turing", "mana bunday qoʻshimcha laboratoriya tahlil ishlarini oʻtkazing" qabilida. Eng quvonarlisi, mana shu onlayn tavsiyalar tashkil qilingan kundan boshlab uch-toʻrt kuni oʻtib urinishlarimiz oʻz samarasini, natijasini bera boshladi. Bemorlarning ahvoli yaxshi tomonga oʻzgarayotganini biz tojikistonlik hamkasblarimizdan eshitdik.

Ikkinchi qilgan ishimiz – koronavirusga chalingan bemorlarga maslahat berish uchun Call-tsentr faoliyati yoʻlga qoʻyildi. Markazga murojaat qilayotganlar bilan muloqot qiladigan guruh tashkil etildi. Shu orqali Tojikistonning barcha tumanlari bilan aloqa qilish imkoniyati paydo boʻldi.

Uchinchidan: Tojikistondagi virusologik laboratoriyalar ishini tahlil qildik.

Rabota uzbekskix vrachey v Tadjikistane
© Foto : Iz lichnogo arxiva Gofirdjona Tadjibayeva
Rabota uzbekskix vrachey v Tadjikistane

Bu laboratoriyalar faoliyatiga alohida eʼtibor qaratildi, Tojikistonda bugungi kungacha faoliyat yuritayotgan virusologiya laboratoriyalari moddiy texnik bazasi hamkasblarimiz iltimosi asosida oʻrganib chiqildi.

Epidemiolog va virusologlarimiz vaziyatni oʻrganib, ularning moddiy-texnik bazasi, taʼminoti, laboratoriyalarda yaratilgan sharoit, mutaxassislar saviyasi oʻrganib chiqildi hamda oʻzimiz bilan insonparvarlik yordami sifatida olib borgan test naborlari bilan qanday ishlash boʻyicha ularni oʻqitdik.

Ana shu koʻnikmalar asosida biz borgunimizgacha bitta laboratoriya ishlab turgan boʻlsa, hozirgi kunda toʻrtta laboratoriya tashhislarini amalga oshirmoqda.

Gruppa uzbekskix vrachey otpravilas v Tadjikistan, chtobы pomoch v borbe s koronavirusnoy infektsiyey
Ministerstvo zdravooxraneniya Uzbekistana

Yana bir tomoni, kasallikning aholi oʻrtasida keng koʻlamda tarqalib ketmasligi, yoki Respublikaga kirib kelayotgan odamlar oʻrtasida kasallik koʻrsatkichlarini tahlil qilish bu vrach epidemiologlarning vazifasi.

Shu maʼnoda Tojikistonda vrach-epidemiologlar auditoriyasi bilan juda ham keng koʻlamda tajriba almashildi. Bunda kasallikning chetdan kirib kelish holatlarini aniqlash, epidemiologik jihatdan nohush vaziyat boʻlib turgan davlatlardan kelayotgan fuqarolarni laboratoriya usullarida tekshirib, agarda infektsiya aniqlanganda ularni shifoxonalarga yotqizish, karantin tadbirlarini amalga oshirish, vrachlar uchun moʻljallangan kiyimni qanday kiyish va qanday yechish yuzasidan oʻz tavsiyalarimizni berdik.

Qolaversa, Oʻzbekistonda kasallik qayd etilganidan keyin bemor bilan oilasida, ishxonasida, qoʻni-qoʻshni, qarindosh-urugʻi orasida yaqin muloqotda boʻlganlar oʻrtasida epidemiologik surishtiruv ishlarini amalga oshirish uchun maxsus xarita ishlab chiqilgan. Epiksurishtiruv jarayonida olingan maʼlumotlar ushbu xaritaga tushiriladi: yaʼni bemor qayd etilmasidan oʻn toʻrt kun avvalgi holati, oʻn toʻrt kun avval qayerga borganligi, kim bilan muloqotda boʻlganligi, qachondan boshlab kasallik alomatlari unda yuzaga chiqqanligi, qachondan boshlab vrachga murojaat qilganligi, qanaqa davolash kurslariga yoʻnaltirilganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar.

Shuningdek, bemor bilan muloqotda boʻlganlarning soni ularning birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi kontakda ekanligi, ular kim ekanligi, qaysi kontingentdaligiga qarab ertangi kun  strategiyasi belgilanadi. Yaʼni aynan shu bemor boʻyicha yana nima ish qilinishi kerak, qaysi muloqotda boʻlingan odamlar bilan ishlash kerak kabi.

Mana shu xaritani tojikistonlik hamkasblarimizga koʻrsatganimizda, u yerdagi mutaxassislarda katta qiziqish paydo boʻldi.

Epid-kartalarni tojik va rus tillariga tarjima qilib berdik va u sekin – asta joylarda yoʻlga qoʻyildi.

Oʻzbekistonda epidemiologlar bemor bilan bir qatorda aholining salomatligini muhofaza qilish ishlariga alohida ahamiyat qaratadilar. Bunda epidemik noxush boʻlgan hudduddan kelayotgan fuqarolarni alohidalash masalasi, ularni izolyatorga yotqizish, 14 kun inkubatsion davrda ularda tibbiy nazoratni amalga oshirish, kunda uch mahal tana harorati oʻlchash, agar tana haroratida oʻzgarish: ozgina shamollash, yoʻtal yoki holsizlik kuzatiladigan boʻlsa, ularni provizor gospitalga yotqizish ishlari amalga oshiriladi. Bu gospital Oʻzbekistonda yaxshi otrabotka qilingan, bu yerga kasallik alomati bor, lekin laboratoriya tasdigʻini bermagan bemorlar joylanadi.

Agarda kasallik alomati bilan bir qatorda laboratoriya tasdigʻi berilgan boʻlsa bemor toʻgʻri gospitalga yoki yuqumli kasalliklar shifoxonasida tashkil etilgan ixtisoslashgan xonalarga joylashtiriladi.

Mana shu 3ta bosqich Oʻzbekistonda juda ham yaxshi tashkil etilgan, mana shu borada erishgan yutuqlarimizni Tojikistonlik mutaxassislar bilan oʻrtoqlashdik.

Aytgancha, Oʻzbekistonga qaytanimizda karantinga olindik. Mana hozir izolyatorda yotibman, issiq choyim bor, ovqatim bor, yotoq joyim bor, koʻrishimga televizor bor, ovqat saqlash uchun xolodilnikim bor, elektr bor, suv bor, choʻmiladigan joydan tortib, sanuzelgacha bor. Bu nafaqat menga balki izolyatorda yotganlarning barchasiga Oʻzbekiston hukumati mana shunday shart-sharoitni yaratib bergan. Hech kim bilan muloqot qilmaymiz. Karantinning ham asosiy maqsad-mazmuni shu-da. Shundagina virusni boshqarish imkoniyati qoʻlimizda boʻladi.

- Tojikistondagi epidemiologik vaziyatni qanday baholaysiz?

Tojikistondagi epidemik holat haqidagi savolga virusolog baho berishni xohlamadi. "Biz ulardan bu haqda soʻramadik, ular ham bizdan soʻragan emas", dedi u va soʻng kasallik bitta boʻladimi, mingta boʻladimi yoki 2 mingta – baribir qayd etiladi deya qoʻshimcha qildi.

Pandemiya holatida kasallikning koʻrsatkichiga emas, tahliliga eʼtibor qaratish kerak, deya taʼkidlaydi Tadjibayev.

Yaʼni noxushlik boʻlgan paytda kasallik tahliliga qarab, kasallikning tarqalib ketmasligi boʻyicha strategiyani amalga oshirish juda muhim.

"Mana shu tadbirlarni amalga oshirib, kasallik tarqalib ketmasligiga erisha olsak, kasallik jilovini qoʻlimizga olgan boʻlamiz. Men ishonch bilan aytishim mumkin-ki, Oʻzbekiston koronavirusni jilovlay oldi va bugungi kunda bu kasallikni mamlakat boshqara oladigan darajada. Bu bizning eng katta yutugʻimiz ham shunda", - deydi vrach.

Vstrecha vrachey, vernuvshixsya ix Tadjikistana
Press-slujba ministerstva zdravooxraneniya Uzbekistana
Vstrecha vrachey, vernuvshixsya ix Tadjikistana

Oʻzbeklarda bir naql bor, qoʻshning tinch – sen tinch degan. Tojikistonga bergan yordamimiz birinchi galda biz uchun yutuq. Tojikiston epidemik jihatdan tinch boʻlsa, bu biz uchun ham yaxshi. Chunki oʻsha yerda kelishi mumkin boʻlgan noxush vaziyatlarni avvaldan oldini olgan boʻlamiz.

Yuqorida aytganimdek, bu oʻrganilmagan virus boʻlgani uchun uni yengish uchun qancha koʻp ishlasangiz mutaxassis sifatida faqat tajribangiz ortadi. Qolaversa, bu boradagi tajribamiz tojikistonlik mutaxassislarga juda asqotdi, deb oʻylayman.

Bizni kutib olish va kuzatish ham oʻta yuqori darajada oʻtdi. Xalqning minnatdorligi sezilib turdi, asosiysi.

Tajriba almashish borasidagi ishlarimiz Tojikiston bilan cheklanib qolmaydi, albatta. Agar shunga talab boʻlsa, taklif qilishsa, oʻz tajribamiz bilan boshqa davlatlar bilan bajonidil oʻrtoqlashishga hamisha tayyormiz va bu uchun imkoniyatimiz yetarli.

Vrach Klinicheskogo meditsinskogo tsentra podpisыvayet probirki s obraztsami biomaterialov
© Sputnik / Yevgeniy Yepanchintsev

Sentyabr oyida vaktsina paydo boʻlishi kutilayotgan bir vaqtda vaktsina paydo boʻlgunga qadar Oʻzbekiston hukumati tomonidan aholi orasida kasallikning oldini olish boʻyicha qoʻllanilayotgan choralar oʻzini oqlayapti.

Oʻlim holati Oʻzbekistonda sanoqli. Bu tibbiyot sohamiz uchun juda ham katta yutuq. Sababi, shifokorlarimiz koronavirus infektsiyasiga chalingan bemorlarni ogʻir holatda emas, barvaqt aniqlayotganini bildiradi.

Shifokorlarimiz kasallik hali yengil formada kechayotgan vaqtda bemorni vitaminizatsiya qilish va boshqa kurashish usullari yordamida uni oyoqqa turgʻazib, chiqarib yuborishmoqda. Barvaqt aniqlanmasa kasallik u sekin oʻzini asoratlarini berib, vaziyat ancha ogʻir holatga kelib qolishi mumkin.

Shu uchun ham baralla aytishim mumkin-ki biz infektsiyani kalavasini uchini topa olganmiz va hech qachon qoʻyib yubormaymiz, biz uni boshqaramiz.

Mavzu:
COVID-19 umumjahon pandemiyasi (1221)

Asosiy mavzular