20:10 22 Sentyabr 2020
Efir
  • RUB136.28
  • EUR12210.60
  • USD10315.62
Analitika
Havola olish
295410

Amerikaning yetakchi iqtisodchisi AQShdagi vaziyatga Gollivud filmlarining sodda tomoshabini nigohi bilan emas, balki jiddiy kasallikni kuzatayotgan "shifokor" koʻzi bilan nazar soldi. 

"Koronavirus inqirozi" va milliardlab dollar moddiy zararga olib kelgan tartibsizliklarni, shuningdek, obroʻga yetkazilgan, pul bilan oʻlchab boʻlmaydigan zarar amerikalik ekspertlar AQShga boshqa koʻz bilan qarashga majbur qilmoqda. RIA Novosti xabariga asosan.

Oltin. Arxiv surat
© Sputnik / Aleksandr Kondratyuk

Zavqlangan oʻspirin, professional targʻibotchi yoki koʻhna Gollivud jangari filmidagi Amerika barcha yovuzlikni (yoki Vashingtonga qarshi chiqqanlarni) magʻlub etishini va qattiq jazolanishini oldindan biladigan sodda tomoshabinining nigohi bilan emas, balki jiddiy kasallikning avjini tomosha qilayotgan shifokorning koʻzi bilan qarashga.

AQShga shu tarzda qarashga jurʼat etganlar orasida maʼlum fikrlar plyuralizmi kuzatilmoqda. Shu maʼnodaki, kimdir barcha muammolar politsiya boʻlimlarini tarqatib yuborish bilan (ularning byudjeti keskin qisqarishi sababli) hal qilinishiga, shundan soʻng AQShga irqiy tinchlik va iqtisodiy inoyat kelishiga ishonadi. Baʼzilarga esa AQSH Xitoy bilan yangi sovuq urushga diqqatini jamlashi kerak, ehtimol bu bilan umumiy va oʻta jiddiy dushmanni anglash oʻziga xos "jamoaviy madaniy yelim"ga aylanadi, bu bilan Amerika jamiyatini birlashtirish mumkin deya tuyuladi.

Ushbu ikkala baho, ehtimol, haqiqatdan juda uzoqdir va ularning tarafdorlarini biron bir narsaga jalb qilinganlikda gumon qilinishi mumkin (va hatto kerak ham), ammo qandaydir "davolashni"ni taklif qilmay, nafaqat Amerika demokratiyasi va dunyo gegemoni obroʻsi xavf ostida ekanligini, balki Amerika farovonligining asosi boʻlgan AQSH dollari tahdid ostida ekanligi tufayli Amerikaning barcha muammolari keskinlashishiga eʼtiborni qaratayotgan elita vakilining fikrini tahlil qilish yanada qiziqroq boʻladi.

Shunisi eʼtiborga loyiqki, ushbu prognozning muallifi (aniqrogʻi apokaliptik moliyaviy bashorat) oddiy mutaxassis yoki tahlilchi, marginal jurnalist emas, balki mutlaqo boshqa tabaqaning vakili, "ideal Amerika elitasi vakili" Stiven Rouch, uning qalami ostida Bloomberg-da Amerika moliya agentligi uchun noanʼanaviy “Dollarning qulashi yaqinlashmoqda” hissiy sarlavhasi ostida nashr etilgan maqola chiqdi. 

Stiven Rouch (Stephen Roach) - iqtisod fanlari doktori, AQSH Federal rezervi direktorlar kengashining sobiq aʼzosi, Brookings Institution nufuzli tahlil markazining yetakchi ilmiy xodimi, Morgan Stanley banki Osiyo mintaqasi yoʻnalishining sobiq rahbari va sobiq bosh iqtisodchisi, hozirda esa “Duxoba ligasi”ning eng nufuzli Yel universiteti qoshidagi Jackson Institute of Global Affairs tadqiqot markazi yetakchi ilmiy hodimi katta ilmiy xodim.

Uning maqolasining diqqatga sazovor tomoni shundaki, unda birzumda joriy jahon moliya tizimiga hech boʻlmaganda qandaydir adolat, vijdonlilik yoki halollik illyuziyasini berish uchun qilingan har qanday urinishlar yoʻq qilinadi. Yoʻq, doktor Rouch narsalarni ochiqchasiga oʻz nomi bilan ataydi – bu ochiqlikka koʻplab xitoy yoki rus jurnalistlari hasad qiladigan darajada:

“Dunyoning asosiy zaxira valyutasi sifatida dollarning “haddan tashqari imtiyozlari” davri yakunlanmoqda. 1960-yillarda, oʻsha paytdagi Frantsiya moliya vaziri Valeri Jiskar d'Esten hafsalasi pir boʻlib, oʻzining turmushini yuqori darajada saqlagan va dunyoning qolgan qismidan bemalol fondalangan AQSH ustidan shikoyat qilgan holda bu atamani oʻylab topgan (“haddan tashqari imtiyozlar” - tahr.). Qariyb 60 yil davomida dunyo shikoyat qildi, ammo hech narsa qila olmadi. Bu kunlar endi tugayapti".

Rossiya eksportini yoki Yevropaning importini va umuman global moliya tizimining biron bir qismini dollarsizlantirishga muntazam ravishda urinishlar informatsion maydonda “mutahassislarning” dollarlarni almashtirib boʻlmaydi va kerak emasligini piching bilan tushuntirishiga duch kelinganda, ushbu muammoning goʻzal tavsifini yodda tutish kerak: hattoki Amerikaning yetakchi mutaxassisi dollarning mavqei – bu AQShga nohaq imtiyozlar beradigan preferentsiya ekanligi va AQShda turmush darajasi hukumatning biron bir sehrli yutuqlari bilan emas, balki ushbu imtiyozlardan dunyoning qolgan qismiga qarshi foydalanishlik bilan taʼminlanishini tan oladi.

Dollarning barcha muammolari koronavirus davrida keskinlashganiga qaramay, Yel universiteti iqtisodchisi muammolarning tizimli va tarkibiy ekanligini taʼkidlaydi:

"Ichki jamgʻarmalari boʻlmay turib va sarmoya kiritishni va oʻsishni xohlagan AQSH dollarning dunyodagi asosiy zahira valyutasi rolidan foydalangan holda mos kelmaydiganlarni birlashtirish uchun chet ellarning ortiqcha omonatlarni ishlatdi. Ammo bu uchun toʻlash vaqti keldi. Chet el kapitalini jalb etish uchun, AQShda joriy hisob taqchilligi bor edi - bu savdo-sotiqning eng keng qamrovli oʻlchovi, chunki u investitsiyalarni oʻz ichiga oladi - 1982 yildan beri har yili. COVID-19 va uning oqibatida yuzaga kelgan iqtisodiy inqiroz ushbu jamgʻarma va joriy hisob oʻrtasidagi ziddiyatni chegaragacha keltirmoqda. Bunda esa davlat byudjeti taqchilligining portlashi sababdir».

Uning hisoblariga koʻra, dastlabki global zarba oʻtib, dunyo Amerika iqtisodiyoti aslida qanday holatdaligini anglab yetganida, 2021 yilga kelib, AQSH xalqaro savdo olib boradigan mamlakatlarning valyutalari savatiga nisbatan 35% gacha arzonlaydi, va bu umuman olganda, ehtimoliy devalvatsiya chegarasi bulmasligi ham mumkin. Donald Tramp maʼmuriyati tomonidan amalga oshirilayotgan protektsionizm va AQShning xalqaro obroʻsining yomonlashuvi (doktor Rouchning taʼkidlashicha "xalqaro yetakchilik" dollar holatini qoʻllab-quvvatlash elementi) asosiy muammo hal qilinmagan holda vaziyatni yanada yomonlashtiradi: amerikaliklar pul sarflashni juda xohlamoqdalar (va juda koʻp pul sarflashni xohlovchilar roʻyxatiga birinchi navbatda AQSH hukumati kirati), lekin ular pulni tejashni unutib qoʻyishdi va buni yana qanday qilishni oʻrganishni xohlamaydilar.

Morgan Stanley sobiq bosh iqtisodchi tomonidan qilingan ogohlantirish, ayniqsa, AQSH Federal Rezervi koronavirusdan keyin tez fursatda iqtisodiy tiklanishni koʻrmayotganligi va shuningdek, dollar foiz stavkalari taxminan ikki yil davomida nol atrofida boʻlishini kutayotgani haqidagi xabarlar fonida ayniqsa diqqatga sazovordir.

Moliya vaziri Stiven Mnuchinning AQSH qarzlari miqdorini yanada oshirish uchun ruxsat olish uchun yana AQSH Kongressiga murojaat qilish haqidagi vaʼdasi (aslida pulni bosib chiqarish va byudjetga kiritish) faqatgina "dollar pessimistlari" ning dalillarini kuchaytirmoqda. Ammo tan olish kerak: AQShda yana bitta oʻz imtiyozlarini himoya qilish usuli qoldi, odatiy amerikacha uslub. Ularga shunchaki boshqa barcha davlatlar AQShning ahvolidan ham bettar ekanligiga ishonch hosil qildirish kifoya qiladi, shunda Amerika moliya tizimi va dollar juda istiqbolli koʻrinishga ega boʻladi. Muammo shundaki, dunyo 60-chi yillardan beri tubdan oʻzgardi. Va endi AQSH bunday operatsiyani jazosiz oʻtkazish uchun yetarli imkoniyatlarga ega boʻlishi dargumon, garchi Vashington sanktsiyalar va provokatsiyalarni, shu jumladan Rossiya, Xitoy va Yevropa Ittifoqiga qarshi joriy qilishga harakat qiladi.

Asosiy mavzular