17:51 07 Avgust 2020
Efir
  • RUB137.46
  • EUR12021.09
  • USD10209.86
Analitika
Havola olish
84420

Yevropa va Osiyoda moviy rang yoqilgʻi narxi - koʻp yillik minimumlarda. Hatto AQSH Energetika vazirligi amerika suyultirilgan tabiiy gazini olishdan hech qanday naf yoʻqligini tan oldi.

TOSHKENT, 9 iyul — Sputnik, Natalya Dembinskaya. Yevropa va Osiyoda moviy rang yoqilgʻi narxi - koʻp yillik minimumlarda. Hatto AQSH Energetika vazirligi amerika suyultirilgan tabiiy gazini olishdan hech qanday naf yoʻqligini tan oldi. Mijozlar yoz oylariga rejalashtirilgan yuzdan ziyod shartnomalardan voz kechdilar. Natijada, eksport qariyb 63,6%ga quladi. Okean orti gazi nega hech kimga keraksiz boʻlib qolgani xususida - RIA Novosti materialida oʻqing.

Narxlar tushdi

Oʻtgan yil AQShda tabiiy gaz eksporti-nettosi 54,7 milliard kubometrga yetdi — bu 2018 yilgi koʻrsatkichdan 20,7 milliardga koʻp. STGning yirik ishlab chiqaruvchisi Cheniere Energy maʼlumotlariga koʻra, birinchi kvartalda dunyo bozorida sotuv hajmi 100 million tonnaga yetgan — bu 2019 yilgiga qaraganda oʻn million tonnaga koʻp. Oʻsish aksariyat hollarda amerikaliklar tomonidan taʼminlangan.

Rejalar olamshumul edi: 2020-yilda — 67,2 milliard kubometr, 2021-yilda — 79,5. Ushbu koʻrsatkichlar yanvar oyida AQSH Energetika vazirligi energetik maʼlumotlarni boshqarish boshqarmasi tomonidan aytildi. Ammo, hech narsa roʻy bermasligi, shundoq ham maʼlum edi, albatta.

Qishning iliq kelishi hamda koronavirus pandemiyasi tufayli talabning qisqarishi oqibatida takliflarning ortib ketgani Yevropa va Osiyoda gaz bozorlarini qulatdi. Yevropadagi Gollandiyaning TTF xabida oʻrtacha narx toʻrt oyda ilk marotaba 2019 yilning mos davriga qaraganda ikki marta tushib ketdi. Yaponiyaga naqd yetkazib berishlar 44%ga qisqardi.

Aprel oyiga borib amerika STGning Yevropaga eksporti iqtisodiy jihatdan oʻzini oqlamay qoʻydi. Yevropa va Osiyoning yirik kompaniyalari iyun-iyul oylariga rejalashtirilgan shartnomalarni bekor qildilar.

Bloomberg maʼlumotlariga koʻra, AQShdagi STG-zavodlaridagi yuklab joʻnatishlar aprel oyida qariyb 30%ga kamaygan. May oyiga kelib eksport uchdan bir qismga qisqargan — shu jumladan, koronavirus tufayli kiritilgan cheklovlar tufayli ham.

Iqtisodiy jihatdan yashashga layoqatlimas

AQSH Energetika vazirligi energetika axborotini boshqarish boshqarmasi iyun oyiga bergan prognozlari oʻta pessimistik. Yevropa va osiyolik xaridorlar STGning 110 partiyasidan: iyun-iyul oylariga moʻljallangan 70 ta, avgust oyidagi - 40ta partiyadan  voz kechdilar. Amerika dengiz terminaliga yetkazib berishlar mart oyi oxiridagiga qaraganda ikki marta qisqardi.

© Sputnik / Yevgeniy Biyatov

"Yevropa va Osiyoda STGga va tabiiy gazga boʻlgan past naqd narxlar AQShdagi narhga oʻta taʼsirchan boʻlgan eksportning yashovchanligini zaiflashtirdi", - deya dalillaydilar EIA analitiklari.

Ular berayotgan bahoga koʻra, AQShdan iyun oyida Yevropa va Osiyoga bir sutkada oʻrtacha 101 million kubometr yuborilgan, iyul va avgust oyida esa 62 million kubometr boʻladi. Bu eksport salohiyatining 25% demakdir.

Pasayishda davom etadi

Ekspertlarning okean orti gazidan mijozlar kamida yoz oyi oxiriga qadar voz kechishda davom etishi haqidagi ogohlantirishlari ham tasdiqlandi: AQShdagi fyuchers narxlari sentyabrga qadar yevropanikidan baland boʻladi.

Yanvar-aprel oylarida imkoniyati chegarasida ishlagan oltita amerika STG-zavodlari — mayga kelib oʻz quvvatini 65%gacha pasaytirdi. Iyul oyi boshlarida 50% va hatto undan pastroq boʻladi, deyiladi Platts Analyticsning iyun oyidagi obzorida.

"Narxlar afzalliklari deyarli yoʻq boʻlib ketganligi sababli, amerika postavkalaridan voz kechish vaqt masalasi edi", - dedi Amerika strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi mutaxassisi Nikos Tsafos.

Milliy energetik xavfsizlik jamgʻarmasining yetakchi tahlilchisi Igor Yushkovning soʻzlariga koʻra, xaridorlar hozirda AQSH suyultirilgan gazi uchun shunday toʻlovni amalga oshirishga tayyorlarki, u hatto suyultirish va transport xarajatlarini qoplamaydi.

Eng yirik jabrdiyda — amerikaning birinchi va yirik terminali - Sabine Pass boʻladi: quvvatlar yuqori narxlar fonida xarid qilingan, ekspluatatsiyaga kiritilish davri - 2016 yilga kelib, holat oʻzgargan. Oʻsha vaqtdan eʼtiboran zavod faqat ziyoniga ishlamoqda.

Energetika vazirligi axborotiga koʻra, AQShdan suyultirilgan tabiiy gaz eksporti 2020 yilning birinchi toʻrt oyida sutkasiga oʻrtacha 218 million kubometrni tashkil qilgan, ammo aprel oyidan may oyiga qadar boʻlgan davrda 17%ga tushgan.

EIAda yetkazib berish hajmi sentyabrga kelib oʻsa boshlashini kutishmoqda, negaki jahonda tabiiy gazga boʻlgan talab sekin-asta qayta tiklanmoqda.

Gazga gʻarq boʻladilar

Ammo yirik investitsion banklar prognozi u qadar optimistik emas. Analitiklarning izoh berishlaricha, jahonda yoqilgʻining ulkan zaxirasi toʻplangan. Suyultirilgan tabiiy gaz xalqaro savdosi ham amerikalik slanetschilar uchun muhim kanallarni "boʻgʻib" qoʻygan holda barbod boʻldi. Neft yana bir barreli 40 dollargacha qimmatlagani bois, neftchilar qazib olish ishlarini qayta tikladilar va ikkinchi darajali mahsulot sifatida bozorga koʻp miqdorda arzon gazni yetkazib bera boshladilar.

Amerika STGsi uchun anʼanaviy "svalka" hisoblangan Yevropada narxlar tushib ketgani bois, BofA Securities analitiklari fikricha, bu mahsulotga u yerda ehtiyoj yoʻqoldi. Endilikda yoqilgʻini chet elga sotish oʻrniga, gaz saqlanadigan katta idishlar va maxsus joylarga tortib oʻtkazilmoqda.

Goldman Sachs hisob-kitobiga koʻra, eksport bekor qilingani tufayli, amerika zaxiralari 21,52 milliard kubometrga ortadi. Bir yil avval qayd etilgan koʻrsatkich uchdan bir qismga, besh yillikdagi oʻrtacha koʻrsatkich esa - 18%ga oshgan. Oktyabrga kelib, mamlakatning gazni saqlash boʻyicha imkoniyatlari tugashi mumkin, bu esa oʻz navbatida STG qazib olish va ishlab chiqarish hajmining rekord darajada qisqarishiga olib keladi.

Asosiy mavzular