00:48 27 Oktyabr 2020
Efir
  • RUB133.19
  • EUR12153.63
  • USD10371.76
Analitika
Havola olish
987 0 0

Oramizda hech qursa bir soatga agent 007 boʻlib qolishni istaguvchilar koʻp. 18 yoshga toʻlgan inson borki bunday imkoniyatga ega boʻladi. 2002 yil 16 iyulda Vashingtonda xalqaro shpionaj muzeyi ochilgan edi. Uzoq oʻtmishdagi va bugungi shpionlar oʻrtasida qanday farq bor?

Sergey Ilin, Sputnik radiosi

Vashington shahridagi Xalqaro shpionaj muzeyi oʻz faoliyati davomida noyob shpionlar artefaktlari va instrumentlari kollektsiyasini toʻplashga muvaffaq boʻlgan. Bu yerda 1960 yillarda KGB arsenalida boʻlgan uzuk-toʻpponcha, poshnali tufli koʻrinishidagi uzatgich, zaharli zontik, lab boʻyogʻi koʻrinishidagi "ajal boʻsasi", deb atalmish bir martalik toʻpponcha va hatto Jeyms Bondning Aston Martin DB5 mashinasini koʻrish mumkin.

Ekspozitsiyadagi real qurilmalar kinematografiya rekvizitlari bilan aralashib ketgan.

Muzeydagi qavatlarning birida sovuq urush davridagi Berlin muhiti qayta tiklangan. Sovet sektoriga olib boradigan yer osti koʻrinishidagi yoʻlakda gʻarblik kovlovchilar foydalangan kir yuvish mashinasi va quritkich tasvirlangan. Ular yer ostidan shubha uygʻotmaydigan tarzda ozoda chiqishlari lozim edi.

Bu kabi muzeylar dunyoning turli burchaklarida mavjud, deb hikoya qiladi Sputnik radiosiga bergan intervyusida maxsus xizmatlar tarixchisi, razvedkachilar haqida kitoblar muallifi Nikolay Dolgopolov.

"Vashingtondan tashqari bunday muzeylar xususan, Rossiyada ham ochilgan. U yerda professional ekskursovodlar, sobiq razvedkachilar ishlashadi. FSBning ajoyib muzeyi ishlab turibdi. U yerda ehtiyotlik bilan koʻplab qiziqarli artefaktlar saqlanib kelinadi. Sankt-Peterburgda siyosiy tarix muzeyi mavjud. Umuman olganda bu ham noyob eksponatlarga ega razvedka muzeyidir", - deydi Nikolay Dolgopolov.

Umuman olganda, shpionaj tarixini oʻrganish - qiziqarli mashgʻulot sanaladi. Misol uchun, qadimgi Hindistonda siri fosh boʻlgan shpionlar ozodlikka chiqishga erishish uchun oʻzlarini dev yoki maʼbud qilib koʻrsatishga uringanlar. Xitoylik strateg Sun-tszi esa dushmanni dezinformatsiya qilish uchun oʻz razvedkachilarini aldagan. Bu taktika bugungi kunda ham qoʻllaniladi. Amerikalik yozuvchi Ernest Xeminguey 1941 yilda Xitoyga safari oldidan sovet maxsus xizmatlari tomonidan verbovka qilingan. Ammo, u qimmatli maʼlumotlarni bermagan. Afsonaviy sovet josusi Gevork Vartanyanni esa 19 yoshida, zimmasiga ulkan masʼuliyatni yuklashdan qoʻrqmay, Eronga yuborishgan.

Razvedka hamisha va har qachon, davr va davlatchilik mavjudligidan qatʼiy nazar mavjud boʻlgan, deb hisoblaydi Nikolay Dolgopolov:

"Birinchi razvedkachi - Momo Havo ortidan poyloqchilik qilgan Odam Ato boʻlgan. Qadimgi Misrda yaxshi yoʻlga qoʻyilgan razvedka tizimi mavjud boʻlgan. Qadimgi rimliklar ham bu bilan shuhrat qozongan. Bizda Ivan Grozniy davrida yarimrasmiy razvedka mavjud boʻlgan, u boshqa davlatlarda shoh tomonidan berilgan jiddiy vazifalarni bajargan, chet el kuchlari va rejalarini aniqlashtirgan".

Josuslik gadjetlariga keladigan boʻlsak, turli davrlarda ular turfa xillarda boʻlgan. Butun boshli "Gudini toʻplami" mavjud boʻlgan, razvedkachilar uni toʻgʻri ichakda yashirganlar. Uning yordamida panjara ortidan ozod boʻlish yoki seyfni buzish mumkin boʻlgan. Tsianidli kapsulani koʻzoynaklarda berkitishgan, fosh boʻlgan vaqtda tezlikda undan foydalanish uchun. 1970-yy TSRU agentlari radiomayoqlarni plastikdan yasalgan itlar axlatlari ichiga yashirganlar. Xuddi shu yillarda sovet razvedkasi sunʼiy toʻnkani aniqlagan. Uning ichiga montirovka qilingan qurilma sovet raketa tizimi signallarini aniqlar va, oʻz navbatida, ularni amerika josus-sputnikiga uzatardi. 2006 yilda britaniyalik diplomatlar "josus toshda" qoʻlga tushganlar. Uzatgichli elektron maxfiy joy oddiy tosh koʻrinishiga keltirilgandi.

Umuman olganda, kommunikatsiya texnologiyalari rivojlanishi bilan maxsus josuslik qurilmalariga boʻlgan ehtiyoj borgan sari yoʻqqa chiqmoqda. Zamonaviy smartfon agar shunga ehtiyoj boʻlsa, oʻz egasi haqida barcha maʼlumotlarni bera oladi. Yoki deyarli barcha. Aynan shu uchun alohida razvedkachilarni klavishalar bosilishi tovushlarini ajratishga oʻrgatishadi. Ular odamning kompyuterda ishlashi tovushlarini eshitishi yetarli hisoblanadi. Qolgani - texnika ishi. Terilgan matn professional tomonidan toʻlaligicha tiklanadi.

"Xalqaro arenada dunyo derjavasi sifatida boʻlishni istagan har qanday davlat oʻz razvedkasiga ega boʻlmogʻi lozim. Butun dunyoda bu ish bilan shugʻullanadigan odamlar bor. Ammo muvaffaqiyat metodlari va usullari turlichadir", - deb qayd etadi Nikolay Dolgopolov.

Maqolani maxsus xizmatlar tarixchisining soʻzlari bilan yakunlaymiz: "kurash" hamma yoqda va har doim olib boriladi, u sokin va koʻrinmasdir. Mabodo koʻrinsa, bu oʻsha razvedka ishining barbod boʻlganini anglatadi!

Asosiy mavzular