19:50 22 Sentyabr 2020
Efir
  • RUB136.28
  • EUR12210.60
  • USD10315.62
Analitika
Havola olish
1093 0 0

Belarus hukumati tomonidan 9 avgustga belgilangan prezident saylovlari vaqtida tartibsizliklar uyushtirishni rejalashtirganlikda gumon qilingan 33 nafar Rossiya fuqarosining Minsk yaqinida hibsga olinganiga ham bir hafta boʻlib qoldi

Petr Akopov

Roʻy berayotgan voqealar hech qanday qolipga sigʻmaydi - Rossiya va Belarus oʻrtasidagi qardoshlik aloqalari ikki mamlakat xalqlari va ularning rahbarlari tomonidan yuqori baholanadi. Lukashenko saylovlarning birinchi bosqichidayoq oltinchi marta prezident etib qayta saylanishiga shubha yoʻq, shunday ekan, ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlarning mustahkamligini sinayotgan va Lukashenkoning Rossiyaga boʻlgan ishonchiga rahna solayotgan bu gʻalati voqea kimga va nima uchun kerak boʻldi?

Shu narsaga darhol aniqlik kiritish lozim-ki: Putin Lukashenkoni agʻdarishga uringaniga hech kim ishonmaydi. Ikki yetakchining oʻzaro yigirma yillik munosabatlari (ular bir-birlarini bundan ham oldinroq tanishgan), ikki davlat oʻrtasidagi aloqalarni tilga olmagan holda, bu boradagi taxminlar hatto mutlaqo bemaʼni ekanligidan darak beradi. Xuddi shu tarzda, Rossiya hukumatini allaqanday yoʻl, xususan, kuch ishlatish orqali, Belarus hukumatini almashtirishga yordam berishda gumonlash uchun ham hech qanday dalil mavjud emas. Yaʼni, Minsk bir guruh Rossiya XHK vakillarining Belarusda boʻlishi tranzit xarakterga ega ekanligi haqidagi tushuntirishlarga ishonmasligiga qaramay, rejalashtirilgan buzgʻunchilik harakatlari borasida ishonarli versiyani oʻylab topish ham ularning qoʻlidan kelganicha yoʻq.

Minsk taxminiga koʻra, ular muxolifatdagi prezidentlikka nomzodlardan biri - Svetlana Tixanovskaya shtabiga aloqador boʻlishi mumkin, biroq hech qanday tafsilotlar keltirilmayapti. Buning ajablanarli tomoni ham yoʻq: sababi, bunday aloqa mutlaqo aql bovar qilmas koʻrinishga ega. Tixanovskaya Rossiyada kuch tuzilmalari yoki ularga yaqin tuzilmalar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi mumkin emas, har qanday xususiy harbiy kompaniya yoki shunga oʻxshash tashkilotlar esa kuch tuzilmalari tomonidan oʻta yaqindan nazorat qilinadi.

Qolaversa, Minskda 33 yoki hatto 200 (belarus hukumati soʻzlariga koʻra, Rossiyadan taxminan shuncha kishi respublika hududiga tashlanishi rejalashtirilgan) odamning nima keragi bor? Ular nima qilishi kerak edi? Davlat toʻntarishini uyushtirishimi? Ommaviy tartibsizliklarni yuzaga keltirishimi?

Ayrim belarus siyosatchilari oxirgisiga shama qilmoqda.

Ularning versiyasiga koʻra, Moskva Lukashenkoni zaiflashtirishni, uning qayta saylanishi qonuniyligini pasaytirishni juda xohlaydi va bu uchun Belarusda tartibsizliklarni qoʻzgʻashga qaror qilgan. Rossiyalik mehmonlar esa respublika hududiga tashlanishidan oldin va undan soʻng darhol xuddi shu ish bilan shugʻullanishlari lozim. Nega desangiz, Lukashenkoga radikal oppozitsiya orasida chinakam toʻpolonchilari kam - kuch tuzilmalarini ommaviy noroziliklarni qon bilan bostirishga turtkilaydiganlarning oʻzi yoʻq:

"Kreml faqatgina Lukashenkoni zaiflashtirishni, uni yanada itoatkor va muomalaga koʻnadigan qilishni, unga manyovr uchun maydonni cheklashni xohlamoqda. Moskva fikriga koʻra, bunga davlat rahbarining qayta saylanishini qonuniyligini pasaytirish va Gʻarb bilan munosabatlarni yomonlashtirish orqali erishish mumkin. Buning uchun OMONchilar saylovlardan oldin va keyin imkon qadar qonli yoʻl bilan, idealida esa qurbonlar bilan namoyishchilarni quvib solishlari kerak boʻladi. <…> Aynan shu fitnachilar roli uchun ham vagnerchilarni olib kelishgan. Taxminlarga koʻra, fitnachilar huquq-tartibot organlariga tegajogʻliq qilishadi, oʻrtadagi toʻpolonga tez orada ularbolaku deb atalmish mahalliy norozichilar qoʻshiladi, soʻngra, fitnachilar boshqalarga bildirmay maydonni tark etadi.

Belarus kuch tuzilmalari va maxsus xizmatlarining vazifasi esa - ushbu stsenariylarni oldini olish va chet el taʼsiridagi agentlarni neytrallashdan iborat.

Bu hozirgi kunga qadar u yoki bu maʼnoda eng izchil belarus versiyasidir. Shu oʻrinda kichik bir savol tugʻiladi: Rossiya muntazam ravishda "rangli inqiloblar"ga qarshi chiqadi va kutilmaganda, Lukashenkoni diskreditatsiya qilishga qaratilgan gʻalati operatsiyasi bilan shaxsan oʻzi uning Belarusda amalga oshishiga imkoniyatni oz boʻlsa-da, kuchaytirmayaptimi?

Va eng muhimi - Moskvaga umuman olganda Lukashenkoni zaiflashtirish nimaga kerak (ayniqsa, bunday usullar bilan)? Qanaqasiga nega, axir u Gʻarbga qarab ketmoqda-ku, deyish mumkin, tinimsiz shu gapni takrorlaydigan qoʻriqchilarimiz gapidan iqtibos keltirgan holda. Ular rus dunyosi va Rossiya muhofazasi uchun kuyib-yonadiganlar xilidan emas, balki sobiq Ittifoq maydonida yuz beradigan har qanday oʻzgarishdan vahimaga tushadiganlar toifasidan (ha, sobiq Ittifoq maydonida Rossiya va Gʻarb oʻrtasida doimiy kurash kechadi, ammo biz bu urushda, "ox" va "ax"larga qaramay, magʻlubiyatga yuz tutayotganimiz yoʻq).

Ha, Lukashenko oʻtgan yili AQSH bilan yarashdi - Minskda amerika elchixonasi ochildi. Ha, Lukashenko Ittifoq davlati doirasida integrallashuvni chuqurlashtirish boʻyicha muzokaralarni keskin olib bordi. Ha, Lukashenko Rossiya Belarusga oʻz shartlarini uqtirishga harakat qilayotgani haqida tez-tez gapira boshladi. Ammo bularning barchasida Rossiyaga qarshi qaratilgan hech vaqo yoʻq — aksincha, integrallashuv Rossiya bilan kechmoqda, Gʻarb bilan emas.

Vahimachilar qoʻrqitayotgani kabi - bu yerda Ukraina stsenariysi izi bormi, u takrorlanishi mumkinmi? Albatta, yoʻq — obʼyektiv va subʼyektiv sabablar shu darajada koʻpki, ularni takrorlab oʻtishning oʻzi gʻalati.

Radikal aksil-rus millatchilar bilan oʻyin qilinmayapti (ularning soni ham Ukrainadagiga nisbatan ancha kam), Gʻarbga moyil boʻlgan, korruptsiya botqogʻiga botgan yoki sotilgan elitalar yoʻq, qolaversa, Gʻarb belarus jamiyati bilan maqsadli keng koʻlamli ishlarni olib borayotgani yoʻq, chunki bu jamiyat bugun mutlaqo boshqa holat va kayfiyatda.

Va eng asosiy sabab, - 1994 yil hokimiyat tepasiga kelgan Lukashenko ikki davlat va xalqlar qardosh ittifoqining doimiy tarafdori boʻlib kelgan va shunday boʻlib qolmoqda. U Ittifoq davlat yaratilishining tashabbuskori boʻlgan va hamisha bizning birligimizni taʼkidlab kelgan. Toʻgʻri, toʻliq qoʻshilish hali roʻy bergani yoʻq, ammo bu keyin - Lukashenkodan keyin roʻy beradigan tarixiy davr oldidagi masaladir.

Ammo bu uni kuch bilan almashtirish orqali yuz bermaydi - uning hozirgi mashhurligida esa (u uchun aholining yarmidan koʻpi ovoz berib turganida) boshqa yoʻli boʻlishi ham mumkin emas. Moskva Lukashenkoning ketishini xohlamaydi — unda kim xohlaydi?

Belarus jamiyatining Gʻarbga yuz burgan qismi xohlaydi. Gʻarbning oʻzi ham xohlaydi - toʻgʻrirogʻi, Rossiyadan Ukrainani ajratib olish uchun ovoz bergan va to hanuzga qadar bu ish vaqtinchalik emas, asrlarga amalga oshdi, deb oʻylaydigan kuchlar shuni istamoqda.

Lukashenko va Putinning dushmanlari umumiy, va bu ularni birlashtirib turgan asosiy narsa emas, bu haqda hech qachon unutish kerak emas.

Unda nega bizning fuqarolarimizni hibsga olishdi? Afsuski, Lukashenko oʻzini oʻzi chalgʻitdi - shaxsiy mustaqilligini oʻz saylovchilariga (ayniqsa, unga nisbatan ishonchsizlik kayfiyati mavjud boʻlgan qatlamga) kabi, Moskvaga ham koʻrsatish qoʻyish uchun qilgan urinishlari davomida u qoʻlga olingan rossiyaliklar bilan bogʻliq voqeani chuvalatib yubordi.

Yana bir maqsad bor edi: Gʻarbga oʻzining mutlaqo mustaqilligini, bundan tashqari, Moskvadagilar undan norozi ekanligini koʻrsatib qoʻyish. Aytgancha, uning bu oʻylari darhol ish bergani yoʻq — yaʼni Gʻarb bunda rus izi borligiga ishonmadi. Tashqi razvedka xizmati direktori Sergey Narыshkin bu haqda Lukashenkoga tushuncha berdi:

"Men rahbarlik qilayotgan xizmat atrofdagi voqealarni, jumladan, boshqa davlatlar siyosiy elitalari tomonidan qanday baho berilayotganini kuzatib bormoqda. Aytishim kerak-ki, Yevropa mamlakatlarida siyosiy elitalar, hukumat doiralari buni oldindan oʻylangan aktsiya sifatida baholamoqdalar".

Shu bilan birga, Narыshkin, boshqa Rossiya rasmiylari singari, bu voqea iloji boricha tezroq hal qilinishiga ishonch bildiradi:

"Bu hodisa biroz vaqt oʻtib hal boʻlishi va yengib oʻtilishiga umid qilaman. Bu mamlakatlarimiz va xalqlarimiz oʻrtasidagi doʻstona, qardoshlik aloqalarini rivojlantirish manfaatlariga javob beradi".

Moskva Lukashenkoni jazolashni ham, munosabatlarni yomonlashtirishni ham istamaydi - chunki u qisqa muddatli muammolarni strategik kursdan ajratadi. Lukashenko qardosh munosabatlarni sotgan yoki xiyonat qilgan emas - u SSSR qulaganidan keyin tasodifan mustaqil boʻlgan kichik bir davlatning rahbaridir. Rus xalqining bir qismi - belaruslar yashaydigan davlatning rahbari. Belaruslar hech qachon oʻz taqdirini butun rus dunyosi taqdiridan ajratmagan.

Ikki davlat oʻrtasida - energiya narxlari yoki integratsiya masalalari tufayli roʻy beradigan ziddiyatlar - bizni bir-birimizga bogʻlab turadigan narsalar oldida mutlaqo old fonga chiqa olmaydi.

Rossiya jamiyatidagi Lukashenkoning hozirgi xatti-harakatlaridan gʻazablanish qisman: hibsga olish bilan bogʻliq voqeada darhol "Ukraina aspekti" paydo boʻlganligi bilan izohlanadi: hibsga olinganlarning baʼzilari oʻtmishda Ukraina fuqarolari boʻlgan va Kiyev ularni "Donbassdan kelgan jangarilar" sifatida ekstraditsiya qilinishini istagan.

Lukashenko bizning fuqarolarimizni Kiyevga berishi mumkinligi haqidagi fikr, tabiiyki, Rossiyada juda salbiy munosabatni keltirib chiqardi, ammo shuni aytish joizki, bunday xavfsirashlar uchun asos yoʻq. Lukashenko bunday ishni qila olmaydi - har holda, biz shuncha yillar davomida bilgan Lukashenko bunday qila olmaydi.

Toʻqqizinchi avgustdan keyin boshqa Lukashenko paydo boʻlmaydi — bu degani, rossiyalik fuqarolar tez orada uylariga qaytadilar.

Lukashenko bu voqeada haq emas — shu bilan birga Rossiyadagi, ikki davlat oʻrtasidagi har qanday murakkabliklarda belarus prezidentini "tekinxoʻr", "xoin", "oʻz davlatini ukraina yoʻlidan boshlayotgan" deb haqorat qiladiganlar ham nohaq. Bu singari vatanparvarlarning niyati, ular nazdida, qanchalik yaxshi boʻlmasin, aslida ular bizning ittifoqimizga, demakki Rossiya manfaatlariga ham juda katta ziyon yetkazadi.

Tarixiy oʻlchovlar bilan olib qaralganda, yaqingacha SSSR xalqlarini - nafaqat tashqi dushman, balki, birinchi galda "shu xalq manfaatlarining haqiqiy kurashchilari" kuchi bilan oʻzaro urishtirishar va bir-biriga qarshi qoʻyishardi.

Bularning barchasi SSSR qulashi bilan yakun topdi, oqibatlarini esa hali ham katta qiyinchilik bilan yengmoqdamiz, ayniqsa, Ukraina yoʻnalishida.

Belarus bilan munosabatlarda bunga oʻxshash holat hech qachon boʻlmagan va boʻlmaydi ham: agar biz Ukraina bilan vaqtinchalik urishgan boʻlsak, bu keyin yana birlashish uchun, Belarus bilan esa hamisha birga boʻlib kelganmiz va boʻlamiz ham.

Asosiy mavzular