06:12 24 Sentyabr 2020
Efir
  • RUB136.28
  • EUR12210.60
  • USD10315.62
Analitika
Havola olish
725 0 0

Tibbiyot fanlari doktori, infektsionist, Rospotrebnadzor markaziy epidemiologiya ilmiy-tadqiqot instituti klinik tadqiqotlar boʻlimi boshligʻi Tatyana Rujentsova Oʻzbekistondagi ish va oʻzbekistonlik hamkasblar qanday muammolarga duch kelayotgani haqida soʻzlab berdi.

- Tatyana Aleksandrovna, siz Oʻzbekistonga bir necha kun oldin tashrif buyurdingiz. Siz qayerlarga borishga ulgurdingiz va oʻzbekistonlik hamkasblaringiz faoliyati haqida birinchi taassurotingiz qanday?

- Avvalo, mehmondoʻstligi uchun doʻstona Oʻzbekistonga katta rahmat aytmoqchiman. Albatta, bu yerda koronavirus infektsiyasiga qarshi kurashda bevosita ishtirok etayotgan hamkasblar bilan uchrashish juda yoqimli boʻldi. Shu kunlarda biz "Oʻzekspomarkaz"dagi koronavirus infektsiyasiga gumon qilingan bemorlarni saralash markazga ham tashrif buyurdik. Shuningdek, biz infektsiyalarni aniqlash boʻyicha turli tadqiqotlar olib boriladigan laboratoriyalarga tashrif buyurdik, bugun esa bizga Zangiotadagi kasalxonani koʻrsatishdi. Bundan tashqari, biz ikkita kasalxonani koʻrib chiqdik.

Tibbiyot xodimlari oʻz aholisiga ushbu katta muammoni yengishga yordam berish uchun qoʻllaridan kelganicha harakat qilmoqdalar. Savollar koʻpligini tushunamiz, lekin biz nimani koʻrdik? Bu bemorlarni yetarlicha muvaffaqqiyatli kuzatishga imkon beradigan jihozlar, juda yaxshi tayyorlangan katta kasalxonalar. Ammo, albatta, shu bilan birga baʼzi qiyinchiliklarni ham kuzatmoqdamiz. Bunday muammolar turli mamlakatlarda ham mavjud va yuqumli kasalliklarga chalinganlar soni koʻpayishi bilan deyarli barcha davlatlar bu qiyinchiliklardan oʻtadilar. Albatta, epidemiyaga qarshi choralarga aniqlik kiritish va toʻldirish, ularni alohida obʼyektlarda kuchaytirish zarur. Terapiya boʻyicha ham savollar koʻp, ammo biz bu koronavirus infektsiyasiga chalingan bemorlarni davolashda keng tarqalgan jihat ekanligini tushunmoqdamiz.

- Siz Oʻzbekistonga qanday ishlanmalar bilan tashrif buyurdingiz? Rossiyalik hamkasblarning qanday tajribasi bu yerda foydali boʻlishi mumkin?

- Oʻrtamizda doimo munozaralar va tajriba almashinuvi bor. Rossiyada kasallanishning yuqori darajasi may oyining ikkinchi oʻn kunligida oʻtib boʻlganligi sababli, biz hamkasblarimizga vaziyatni barqarorlashtirish, koronavirus infektsiyasiga chalingan bemorlarni tashxislash, koronavirus infektsiyasining asosiy patologiyasi va yuzaga kelishi mumkin boʻlgan asoratlar oʻrtasidagi differentsial diagnostika boʻyicha oʻz tajribalarimizni taklif qilishimiz mumkin.

Bunda tez-tez uchraydigan muammo - terapiya sxemalarini toʻgʻri tanlash, dorilar tayinlashining toʻgʻriligi. Ammo shuni aytib oʻtishim kerakki, xuddi shunday holat nafaqat Oʻzbekistondagi kasalxonalarda, balki boshqa mamlakatlarda ham kuzatilmoqda. Biz tajriba orttirayotganimiz sababli, biz bemorlarimizdagi kasallikning kechishini tahlil qilyapmiz va olingan maʼlumotlarga asoslanib, optimal davolanish sxemasini taklif qila olamiz, eng muhimi, har bir muayyan bemor uchun dori-darmonlarni tayinlashda differentsial yondashuv.

- Oʻzbekistonlik hamkasblar sizga eng koʻp beriladigan qaysi savollarni berishyapti?

- Avvalambor, terapiya taktikasi hamda asoratlar boʻyicha: nega baʼzi bemorlarda ijobiy dinamika mavjud emas va oʻzini 2-3 hafta davomida yaxshilanishi kuzatilmayotgan bemorni qanday qilib davolash mumkin.

Rabota sotrudnikov Rospotrebnadzora s kollegami iz Uzbekistana
Foto predostavleno Tatyanoy Rujentsovoy
Rabota sotrudnikov Rospotrebnadzora s kollegami iz Uzbekistana

- Eng muhim savollardan biri: oʻzingiz bilan Rossiya vaktsinasini olib keldingizmi?

- Vaktsinani oʻzimiz bilan olib kelmadik, ammo bu masala, albatta, muhokama qilinmoqda. Bugungi kunda Rossiyada Gamaleya instituti tomonidan ishlab chiqilgan birinchi vaktsina roʻyxatdan oʻtdi. Biz natijalarni koʻrdik, uning samarali va, eng muhimi, xavfsizligiga ishonch hosil qilib boʻldik. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, bemorlar ushbu vaktsinani oson kechirishmoqda, u hech qanday jiddiy nomaqbul oqibatlarga olib kelmaydi. Koʻngillilarda, boshqa vaktsinalarga boshqa barcha odamlarda kuzatiladigan reaktsiya kabi, baʼzida yengil isitma, grippga oʻxshash holat, ammo umuman olganda boshqa jiddiy nojoʻya taʼsirlar yoʻq.

Ushbu bemorlarning barchasida antitanachalar hosil boʻlmoqda - bu immunitetning vaktsinaga javobi. Takroriy emlash zaruriyatini vaqt va emlangan ustidan keyingi tekshiruv koʻrsatadi.

Bundan tashqari, bizda yana bir - peptidli vaktsina, peptid asosida - Novosibirsk institutining "EpiVakKorona" vaktsinasi roʻyxatdan oʻtkazilishga tayyorlanmoqda. Juda koʻp tadqiqotlar oʻtkazilib boʻldi, jiddiy sinovlar hayvonlarda va birinchi koʻngillilarda oʻtkazildi. Biz uning xavfsizligi va samaradorligini ham koʻrdik. Ushbu maʼlumotlar umumlashtirilganda, preparatni roʻyxatdan oʻtkazish mumkin boʻladi.

- Virusning turli xil mutatsiyalari haqida maʼlumotlar mavjud. Oʻzbekistonda kuzatilayotgan tur bilan taqqoslash amalga oshirildimi? Uning oʻziga xos xususiyatlari bormi?

- Biz bilamizki, viruslar mutatsiyaga moyil. Masalan, hayvonlar (maymunlar) orasida immunitet tanqisligi virusining tsirkulyatsiyasi boʻlgan, shundan keyin biz OIV qoʻzgʻatuvchisi odamga oʻtib, yangi kasallik - OITS maʼlum boʻlganini koʻrdik. Ammo umuman olganda, bu viruslar dunyosidagi odatiy holdir.

Hozirda aylanayotgan ikkita asosiy variant maʼlum boʻlib, ushbu variantlar ichida baʼzi genetik oʻzgarishlar mavjud. Ammo ular hozirgi paytda printsipial emas va ahamiyatga ega emas. Biz Oʻzbekiston misolida bunday tadqiqotlarni (virus mutatsiyalarining farqlari boʻyicha - tahr.) oʻtkazmadik, solishtirib koʻrmadik. Fikrimcha, bu kelajakdagi tadqiqotlar masalasidir.

Sotrudniki Rospotrebnadzora vmeste s uzbekistanskimi kollegami
Foto predostavleno Tatyanoy Rujentsovoy
Sotrudniki Rospotrebnadzora vmeste s uzbekistanskimi kollegami

Ammo, agar mutatsiya antigenprezentatsiya qiluvchi joyga taʼsir qilmasa, u holda antitanachalarning bu barcha oʻzgarishlarga qarshi reaktsiyasisi saqlanib qoladi. Agar bemorda yoki emlangan koʻngillida qandaydir variantga qarshi antitanachalar boʻlsa, u holda ular mutatsiya aynan shu antigenprezentatsiya qiluvchi joyga taʼsir qilinguniga qadar koronavirusning boshqa mutatsiyalariga qarshi harakat qilishadi.

- Oʻzbekistonda maktablarda oʻquv yilini 14 sentyabrdan boshlashga va erkin davomat bilan gibrid stsenariyni qoʻllashga qaror qilishdi. Bu qanchalik asosli?

- Menimcha, bu koronavirus infektsiyasining yangi holatlari sonining keskin koʻpayishini oldini olish uchun hozirgi voqelikka juda mos keladi. Taʼlim muassasalariga boradigan oʻquvchilar, talabalar yuqtirishni oldini oluvchi barcha cheklov talablariga qatʼiy rioya qilishlari kerak.

Rossiyada ham taʼlim muassasalarining ochilishi rejalashtirilmoqda. Shuningdek, biz har xil mintaqalarda maʼlum maktablarda kunduzgi taʼlimni ochish-ochmaslik boʻyicha qaror qabul qilish huquqini oʻzlariga qoldirdik. Onlayn darslar varianti ham qolmoqda. Asosiy sanitariya meʼyorlariga rioya qilish kerak: birinchidan, har qanday holatda ham respirator infektsiya belgilari bilan kelish mumkin emas. Shamollashning har qanday alomati, isitma boʻlmasa ham, uyda qolib masofadan oʻqitishga oʻtishga sabab boʻlishi kerak. Kirish joylarida filtrlarga rioya qilish muhim: harorati 37 dan yuqori boʻlganlarni darslarga qoʻymaslik kerak.

Biz tomondan oʻqituvchilar uchun quyidagi tavsiyalar mavjud: niqob va qoʻlqop kiyish, ayniqsa, hujjatlar rasmiylashtirilayotganda yoki oʻquvchilar bilan uchrashganda har xil yuzalar bilan (zinapoya tutqichlarini, eshik tutqichlariga tegish va boshqa holatlarda) aloqa qilish kerak boʻlgan holatlarda majburiydir.

Yetarli miqdorda dezinfektsiyalovchi vositalar, shuningdek, havoni zararsizlantirish uchun maxsus uskunalar boʻlishi shart. Bu bakteritsid lampalar yoki, boshqacha qilib aytganda, retsirkulyatorlar, ular maktab oʻquvchilari yoki maktabgacha yoshdagi guruhlar vaqtini oʻtkazadigan xonalarda boʻlishi shart. Yopiq turdagi lampalar ham xavfsizdir. Biz sinflarni dezinfektsiyalovchi vositalar yordamida kuniga kamida ikki marta nam tozalashni tavsiya etamiz. Alohida guruhning mashgʻulotlaridan soʻng va kun oxirida tozalash majburiydir.

Umuman olganda, ijtimoiy va taʼlim nuqtai nazardan kelib chiqib, agar imkoniyat boʻlsa, unda taʼlim muassasalarini ochish kerak. Tajribali oʻqituvchi sifatida men juda yaxshi bilamanki, agar 1 sentyabrning oʻzidan talabalarni yoʻlamasangiz, ayniqsa birinchi kursdagi yoki ordinaturaning birinchi yilidagi talabalarni, unda kelajakda samarali jarayonga erishish qiyin boʻladi.

- Koronavirus ustidan toʻliq gʻalabaga umid qilsak boʻladimi?

- Epidemiya tugaydimi, biz ushbu virus bilan xayrlashamizmi yoki doim u bilan gripp bilan yashaganni singari yashaymizmi, - afsuski, aniq javob yoʻq. Butun dunyoda kuzatilayotgan raqamlar ushbu kasallikning butunlay yoʻqolishiga umid kamligini koʻrsatadi. Virusda genetik oʻzgarishlar kuzatilmoqda, shuning uchun virusning agressivligi susayishi va kelajakda u hozirgi mavsumiy respirator kasalliklardan xavfli boʻlmaydi degan ehtimol bor.

Men barchani xayoliy xavfsizlik hissidan ogohlantirmoqchiman: hatto koronavirus bilan kasallanib davolanib chiqqanlar orasida ham takroriy yuqtirish holatlarini kuzatyapmiz. Bu immunitetning pasayishi sharoitida roʻy berishi mumkin, ayrim tuzalgan bemorlarda himoya reaktsiyasi shakllanmay qolyapti, boshqalarda esa bir necha oydan keyin yoʻqolib ketmoqda. Boshqa tomondan, virusning boshqa variantini yuqtirish xavfi ham mavjud. Bunday holatlar hozircha kam, ammo oldinda kuz, taʼlim muassasalarining ochilishi va biz bu davrni yetarlicha tashvish bilan kutmoqdamiz.

Ammo shu bilan birga, shifokorlar toʻliq tayyorgarlik holatida. Respirator infektsiyalarining mavsumiy oʻsishida ajablanarli narsa yoʻq: salqin va nam ob-havo tabiiy ravishda sogʻlikka taʼsir qiladi, ustiga ustak biz koʻp yillar davomida kuzatib kelayotgan odatiy qoʻzgʻatuvchilarga qoʻshilgan yangi virus. Yaxshiyamki, biz ushbu infektsiyaga va boshqalariga qarshi qanday dorilar taʼsir qilishi haqida tasavvurga egamiz, albatta, bizda tajriba ham bor, shuning uchun biz bu muammoni birgalikda hal qilishimizga ishonchimiz komil.

- Sizning fikringizcha, Oʻzbekistonda karantin choralarining yumshatilishi qanchalik asosli?

- Cheklov choralari yangi aniqlangan yuqtirish holatlari soniga qarab bekor qilinishi kerak. Agar dinamika yaxshi boʻlsa, unda yumshatishlar asosli. Ammo karantinning yumshatilishi yana holatlar sonining koʻpayishiga olib kelishi mumkinligini tushunishimiz kerak. Bularning barchasi nazorat ostida boʻlishi kerak, Sogʻliqni saqlash vazirligi va Sanitariya-epidemiologiya xizmati buni qattiq nazorat ostida ushlab turibdi va agarda pnevmoniyaning kasalxonalar tashqarisida chiqqan ogʻir holatlari koʻpaysa, karantinni kuchaytirishga toʻgʻri keladi.

- Niqob taqish talabiga qanday qaraysiz? Koʻpchilik bu buyruqqa nomigagina amal qilishmoqda, demak ularning kerakli taʼsiri ham yoʻq.

- Rossiyada hozirda tavsiyaviy rejim amal qilmoqda, chunki biz yaxshi koʻrsatkichlarni koʻrib turibmiz. Qoʻlqoplar bizda ikkinchi oʻrinda. Epidemiologlarning tavsiyalariga koʻra, aholi niqoblarni infektsiyani yuqtirish xavfi yuqori boʻlgan jamoat transportida, savdo markazlarida, odamlar gavjum joylarda taqib yurishmoqda. Masofani saqlash qiyin boʻlgan katta shaharlarda anchagina koʻp odamlar koʻchalarda hanuz niqob taqib yurishipti.

Shu bilan birga qoidalarga rioya qilish kerak. Masalan, har qanday niqob 3 soatdan koʻp boʻlmagan vaqt davomida samarali boʻladi va agar u namlanib qolsa, samaradorligi ikki baravar qisqa boʻladi. Respiratorlarning zahirasi qatta, koʻp hollarda ularni tez-tez almashtirish shart emas. Ammo ular ishlab chiqarilgan hom-ashyosi sifatiga qarab muntazam ravishda yangilanishi kerak. Bundan tashqari, niqobni yechib tashlashda yoki boshqasini taqishda qoʻllarni dezinfektsiyalashni unutmaslik kerak. Ifloslangan bir marotabalik niqobni qayta taqishdan va koʻchadagi tasodifiy aloqadan yuqtirish xavfi juda yuqori.

Bolalarni niqob taqishiga kelsak, bu majburiy emas, balki tavsiyaviy meʼyordir. Biz birinchi sinf oʻquvchilari niqobni toʻgʻri taqmasligi mumkinligini tushunamiz. Bunday holatda, koʻp narsa oiladagi munosabat, bolaning shahsiy xususiyatlariga bogʻliq. Ammo biz bolalarni majburiy taqishini tavsiya etmaymiz.

Toʻgʻri, agar bola niqobni notoʻgʻri taqsa xavflar bor albatta: uni olib tashlaganidan keyin qoʻllariga ishlov bermaydi, burnini, ogʻzini yoki koʻzlarini kir qoʻllar bilan ishqalaydi. Bunday xatti-harakatlarda himoya vositalari befoyda. Aksincha, oʻzida qoʻzgʻatuvchilarni toʻplab, niqob infektsiyalar sababi boʻlishi mumkin. Agar bola niqobni toʻgʻri taqolmasa, undan butunlay voz kechish yaxshiroqdir.

- Shifokorlarning maʼlumotlariga koʻra, bolalar ushbu virusga kamroq moyil, ammo infektsiya ogʻirroq kechadigan toifalar ham bormi?

- Kasallikka chalingan bolalar asosan yengil va oʻrta darajadaga bemorlardir, ularning koʻpchiligini, albatta, biz ancha uzoq vaqt davoladik. Oʻpka, yurak qon-tomir, asab tizimi kasalliklari kabi surunkali patologiyaga ega boʻlganlar koronavirus infektsiyasini boshdan ogʻir kechiradi.

Bolalarning COVID-19ni boshdan osonroq kechirishi, fikrimizcha, organizmning yoshga doir xususiyatlarida, koronavirus taʼsir qiladigan angiotenzin aylantiruvchi ferment deb ataluvchi retseptorlar sonida: ular bolalarda shunchaki kamroq.

Ammo shuni ham taʼkidlash kerakki, bir yoshga toʻlmagan chaqaloqlar ushbu infektsiyani, boshqa infektsiyalar singari, boshdan ogʻir kechiradi. Buning ustiga, bola har qanday odamga, shu jumladan xavf ostida boʻlganlar uchun infektsiya tarqatuvchisi boʻlib xizmat qilishi mumkin. Bu, ayniqsa, ularning buvalari, bobolari, katta buvilari va katta bobolari uchun juda xavflidir. Shuni esda tutish kerakki, hatto alomatlari kuzatilmagan tashuvchi ham keksa bemor uchun yoki xavf omillari boʻlgan yoshroq odamning kasalligi ogʻir kechishiga va oʻlimiga sababchi boʻlishi mumkin.

Asosiy mavzular