17:36 26 Noyabr 2020
Efir
  • RUB136.69
  • EUR12344.73
  • USD10414.86
Analitika
Havola olish
645 0 0

Amerikaliklar Markaziy Osiyo va Kavkazda biolaboratoriyalarni SSSR barham yaratishni boshladilar. Elliginchi yillarga kelib ular yuqumli kasalliklarga ixtisoslashdi va oʻlat, tif va vaboga qarshi vaktsinalarni ishlab chiqara boshladilar

TOSHKENT, 17 sen — Sputnik, Galiya Ibragimova. "Vashington Shanxay hamkorlik tashkilotiga yordam bahonasida biomaʼlumotlar toʻplash bilan shugʻullanmoqda", — deb bayonot qildi Xavfsizlik kengashi kotibi Nikolay Patrushev SHHT boʻyicha hamkasblari bilan uchrashuvda. Qoʻshni davlatlardagi biologik xavfsizlik Moskvani anchadan buyon tashvishga solib keladi. Amerika laboratoriyalarining Gruziya, Qozogʻiston, Tojikiston va Oʻzbekistondagi faoliyati koʻplab savollarni tugʻdirmoqda. Bu laboratoriyalarda qanday tadqiqotlar oʻtkaziladi, RIA Novosti materialida oʻqing.

Harbiydan fuqarolikka

Amerikaliklar Markaziy Osiyo va Kavkazdagi biolaboratoriyalarni SSSR barham topganidan soʻng yaratishni boshlashgan. Yangi qurilishga hojat yoʻq edi: aksariyat tadqiqot markazlari sovet institutlari negizida tashkil etildi. titutov. Elliginchi yillarga kelib ular yuqumli kasalliklarga ixtisoslashdi va oʻlat, tif va vaboga qarshi vaktsinalarni ishlab chiqara boshladilar.

Moskva va Vashington oʻrtasidagi qurol-yarogʻ poygasi yetmishinchi yillarga kelib biologik va kimyo urushi bilan toʻldirildi. Ijtimoiy blok davlatlaridagi laboratoriyalar sovet hukumati Gʻarbga qarshi qoʻllamoqchi boʻlayotgan qurolni sinovdan oʻtkazayotgani haqida mish-mishlar yurardi. Ammo bunday taʼkidlarga qarshi aniq bir dalillar topilmadi. Ammo, SSSR barham topgach, tadqiqot markazlaridan sizishlar roʻy bermasligining oldini olish muhim edi.

Amerikaliklar oʻz yordamini taklif etishdi. Toʻqsoninchi yillar boshida ular Moskvaga sobiq ittifoq davlatlaridagi yadro, kimyo va biologik qurollar zaxiralarini yoʻq qilishga yordam berishdi. Senatorlar Sem Nann va Richard Lugar tomonidan buning uchun maxsus "Tahdidni birgalikla kamaytirish dasturi" ishlab chiqildi — va aynan uning doirasida Markaziy Osiyo hamda Kavkazdagi biolaboratoriyalarning modernizatsiyasi amalga oshirildi.

Ushbu, kelib chiqishi, aslida harbiy obʼyektlar amerikaliklar qoʻllab-quvvatlashi natijasida fuqarolik ilmiy-tadqiqot markazlari sifatida qayta jihozlandi. Ammo Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Tojikiston, Gruziyadagi epidemiologik holat murakkabligicha qolardi. U yerlarda tez-tez vabo, gepatit, tif kasalliklari epidemiyasi qayd etilardi.

Vashington xavfli kasalliklarni oʻrganish uchun mablagʻ ajratdi, biroq bir shart bilan - laboratoriyalarda amerikalik mutaxassislar ham ishlashi kerak edi. Mintaqalarda toʻplangan shtammlar gʻarb tadqiqot markazlariga olib chiqib ketildi. Amerikaliklar bu holatni Yevropa va AQShda virusni oʻrganish va vaktsinani yaratish uchun imkoniyatlar koʻpligi bilan izohlardilar.

Moskvaning laboratoriyalar uchun grantlar nega Pentagon va NATO byudjetidan ajratilishi haqidagi savollariga amerikaliklar javobi hamisha bir xil yangrardi: tadqiqotlar tinchlik maqsadlarida oʻtkazilmoqda.

Pentagon buyurtmasiga koʻra

Ushbu mavzu ayniqsa 2018 yilda, Gruziya sobiq davlat xavfsizligi vaziri Igor Giorgadze Richard Lugar nomidagi jamoat salomatligini tadqiq qilish markazida davolanishdan soʻng oʻnlab odamlar vafot etishgani haqida gapirganidan soʻng, ayniqsa oʻtkir tus oldi. Sobiq amaldor laboratoriyada odamlarga ustida tajribalar oʻtkazilganligini istisno qilmagan edi.

Giorgadze yana bir detalga - biologik himoyaning oliy darajasiga eʼtibor qaratgan edi. Uning soʻzlariga koʻra, markazda "zararli moddalar va biologik faol materialga ega oʻq-dorilarni purkash uchun uskunalar" mavjud. "Maqsadi - aholini himoyalash boʻlgan bunday muassasaga bunday narsalarning nima keragi bor?", - deya savol beradi sobiq vazir. U shuningdek, markaz xodimlari Pentagon buyurtmalarini bajarishlarini yashirmaganliklarini qoʻshimcha qiladi.

AQSH Giorgadze ayblovlarini beʼmanilik, deya atadi va barcha tadqiqotlar - faqatgina tinchlik maqsadlarida amalga oshirilmoqda, deya yana bir karra ishontirishdi. Ammo Rossiya oʻz chegaralari sarhadlarida biologik eksperimentlarga toqat qilmaydi, deya ogohlantiradi TIVning qurolni tarqatmaslik va nazorat qilish masalalari boʻyicha departamenti rahbari Vladimir Yermakov.

Gruziya hukumati barcha gumonlarga nuqta qoʻyish uchun rossiyalik mutaxassislarni taklif etgandi. Ammo Moskva va Tbilisi oʻrtasida oʻtgan yili yuz bergan infiroz tufayli tashrif amalga oshmadi.

Qozogʻiston shtammlari

Moskvani Qozogʻistondagi biolaboratoriyalar ham tashqishga soladi. May oyida boʻlib oʻtgan ODKBga aʼzo davlatlarning TIV rahbarlari uchrashuvida Sergey Lavrov Rossiya oʻz chegaralari boʻylab biolaboratoriyalar barpo etilishiga qarshi ekanligi haqida bayonot qilgan edi.

Xitoy ham keskin tanqid bilan chiqib AQShdan Markaziy Osiyoda Pentagon tomonidan moliyalashtiriladigan barcha tadqiqot obʼyektlarini yopishni talab qildi. Amerikaliklar bunga javoban mintaqa mamlakatlarini Amerika-Xitoy ziddiyatiga aralashtirmaslikka chaqirdilar.

Biolaboratoriyalar masalasi SHHT sammitlarida ham muhokama qilindi. Ushbu tashkilot aʼzolari boʻlgan — Qozogʻiston, Oʻzbekiston, Tojikiston - ilmiy markazlar amerika harbiy ishlanmalari bilan bogʻliq emasligini aytib, ishontirsalarda, Rossiya va Xitoyni bu inontira olmadi. SHHT aʼzolari bunday faoliyat turlariga eʼtiborlik bilan qarashlari lozim, degan fikrda toʻxtaldilar.

Tanqiddan bir oz vaqt oʻtib, Qozogʻiston prezidenti Qosim-Jomart Tokayev biologik xavfsizlik toʻgʻrisidagi qonunni tayyorlashga farmon berdi. U laboratoriyalarda chet ellik emas, mahalliy mutaxassislar ishlashlari lozim, deya taʼkidladi. Ammo davlat rahbari, gap aynan qaysi markazlar haqida borayotganiga aniqlik kiritmadi. Ammo qozogʻistonlik kuzatuvchilarning aniqlik kiritishicha: gap Olma-Otadagi Markaziy referens-laboratoriya haqida borgan.

MRL Qozogʻiston uchun xarakterli boʻlgan viruslar shtammlarini oʻrganishga ixtisoslashgan, 2016 yildan Qozogʻiston karantin va zoonoz infektsiyalari ilmiy markazi bazasida faoliyat yuritadi, garchi Pentagon hisobidan qurilgan boʻlsa-da, Sogʻliqni saqlash vazirligiga boʻysunadi va respublika mulki sanaladi. AQSH bu maqsad uchun 108 million dollar ajratgan.

Olma-otadagi ushbu biolaboratoriya Qozogʻistonda koʻplab marotaba tashvishlarga sabab boʻlgan. 2018-yilda mamlakatda meningit bilan ogʻrish sezilarli oshgan. Oʻshanda MRLdan meningokok infektsiyasi shtammi sizishi yuz bergani haqida mish-mishlar tarqalgan edi. Jurnalistlar va blogerlar amerikaliklar ataydan - tajriba uchun virus tarqalishiga yoʻl qoʻyib bergan, degan jiddiy fikrlarni ilgari surishgandi.

Ammo Qozogʻiston Sogʻliqni saqlash vazirligi: hech qanday epidemiya yoʻq, deya barchani ishontirishga urindi. "Qozogʻistonda 58ta meningit holati qayd etilgan, ulardan 32tasi Olma-Otada. Agar nisbiy koʻrsatkichlarni hisobga olsak, BSST oʻlchovlariga koʻra, bu past daraja", - dedi idora oʻz bayonotida.

Koronavirus bilan bogʻliq holat ham shunga oʻxshash: internetda u biolaboratoriya bilan bogʻliqligini taʼkidlashmoqda. Hukumat ushbu konspirologiyani rad etdi va vahima solmaslikka chaqirishdi.

Murakkab epidemiologiya

Chet el biolaboratoriyalari Tojikistonda ham bor. Ulardan biri 2013-yilda Gastroenterologiya instituti negizida, Dushanbeda tashkil etilgan. Loyiha frantsiyaning Meryë xayriya fondi tomonidan moliyalashtirilgan. Ushbu fond bu singari obʼyektlarni Xitoy, Myanma, Bangladesh va Afrika mamlakatlarida ham barpo etgan.

Frantsiyaliklarga esa, qoidaga koʻra, BMT va AQShning xalqaro taraqqiyot boʻyicha agentligi (USAID) yordam bergan. Investitsiyalar uch million dollardan oshiqni tashkil qildi. Qozogʻiston va Gruziya bilan bogʻliq holatdagi kabi, chet ellik homiylar: Tojikistonga bu murakkab epidemiologik vaziyat tufayli zarur, deya tushuntirardilar.

2019 yilda laboratoriyalarning yana biri sil kasalligiga qarshi kurashish Respublika markazi negizida tashkil etildi. USAID va Pentagon homiylar sifatida ishtirok etdi. Mahalliy biologlar chet ellik hamkasblari ishtirokida u yerda oʻpka kasalligi, bezgak, gepatit va vaboni oʻrganishadi.

Oʻtgan yili Tojikiston shimoli - Isfara shahrida yangi obʼyekt ochildi. U haqda maʼlumot juda oz, amerikaliklar homiylik qilgan.

Amerikancha tiklanish

AQShning harbiy-biologik dasturida Oʻzbekiston ham ishtirok etadi: 2018-yilda bu haqda RF QKning radiatsiya, kimyo va biologik muhofaza qoʻshinlari rahbari, general-mayor Igor Kirillov maʼlum qilgan. Uning tushuntirishicha, Oʻzbekiston tomoni amerikaliklarga patogen mikroorganizmlar haqida maʼlumotlar toʻplashda yordam beradi.

Rossiya harbiysining bu soʻzlariga Toshkentda taajjubga sabab boʻldi. "Toʻgʻrisini aytsak, bu haqda eshitmagan ekanmiz", - Kirillovning bu soʻzlariga javoban respublika Mudofaa vazirligi xuddi shunday izoh berdi.

Ammo oʻzbek hukumati 2007 yilda amerikaliklar Toshkentdagi virusologiya institutida grant ajratganini inkor etmadi. Bu mablagʻlarga mahalliy mutaxassislar amerikaliklar bilan hamkorlikda mintaqada tez-tez avj olib turadigan brutsellezni oʻrganishga kirishdilar. Ammo AQSH yordami holatni oʻzgartira olmadi — kelgusi yilda kasallanish koʻrsatkichi burungi yillardagi koʻrsatkichlardan oshdi hatto.

Amerikaliklar koʻp yillar davomida Orol dengizidagi tiklanish orolida tadqiqotlar olib bordilar. Sovet vaqtida u yerda bakteriologik qurollar sinovdan oʻtkazilgan biokimyoviy poligon boʻlgan. 2000 yillarda AQSH poligonning mini-omborlarida sibir yarasi (kuydirgi) sporalarini izlab topishga urinishgan.

Vashington bunday faollikni regiondagi ekologik holatni yaxshilashga intilish bilan izohlagan edi. Ammo, aksincha, Oʻzbekistonda kuydirgi bilan kasallanish holatlari qayd etildi. Bu ataydan sizdirilgani haqida mish-mishlar tarqaldi, ammo infektsiyaning Virusologiya instituti bilan bogʻliqligi haqida dalillar hozircha yoʻq.

Asosiy mavzular