00:31 27 Oktyabr 2020
Efir
  • RUB133.19
  • EUR12153.63
  • USD10371.76
Analitika
Havola olish
57110

Yuqori texnologiyalar davrida ham koʻmir avvalgidek eng muhim texnologik va energetik xom-ashyoligicha qolmoqda. Sputnik Oʻzbekiston muxbiri Angrendagi koʻmir qazib chiqarish korxonasida boʻldi va koʻmir tayyorlanishi jarayonini oʻz koʻzi bilan tomosha qildi.

TOSHKENT, 10 okt — Sputnik. "Angren" koʻmir qazib olish havzasi insonni - oʻlchami bilan hayratga soladi. Bu yerda hamma narsa bahaybat - atrofda 200 metrlik chuqurlikdagi "hovuz"lar va xuddi shunday kattalikdagi togʻlar. Bularning barchasi odam qoʻli bilan yaratilayotganiga ishongingiz kelmaydi, hatto.

Sputnik
"Angrenskoye" burougolnoye mestorojdeniye

Yetmish yillik tarixga ega "Oʻzbekkoʻmir" AJ sohaning yirik va asosiy korxonasi hisoblanib, oʻz faoliyatini Toshkent viloyatida joylashgan "Angren" koʻmir havzasi bazasida amalga oshirib kelmoqda. Shunga koʻra, Oʻzbekistonda qazib olinadigan koʻmirning 85%  ham "Oʻzbekkoʻmir" AJ tasarrufidagi "Angren" ochiq koni hissasiga toʻgʻri keladi.

Ushbu togʻ va tekislik tutashgan, murakkab geologik hududda joylashgan depozit oʻziga xos noyobliklarga ega. Mutaxassislarga koʻra, bu yerdagi mahalliy jigarrang koʻmir boshqa konlarning xom ashyosiga oʻxshamaydi. Uning afzalligi  koʻmirdan tashqari, boshqa foydali qazilmalar, jumladan kaolin (oq gil) ham qazib olinishidadir. Birlamchi kaolin esa koʻmir qatlamlarining ustki qismida joylashgan.

Sputnik
"Angrenskoye" burougolnoye mestorojdeniye

Hozirda ushbu kondan yiliga oʻrtacha 1 million tonna kaolin qazib olinib, bu mamlakatning ushbu choʻkindi mineralga boʻlgan ehtiyojini qoplaydi.

Qalinligi 60 metr, chuqurligi 130 dan 150 metrgacha boʻlgan koʻmir konining koʻmir qatlamlariga yetish uchun esa barcha xavfsizlik choralariga rioya etgan holda toʻgʻri harakatlanish kerak. Jumladan, ishchilardan koʻmirni ochiq usulda qazib olish katta miqdordagi togʻ jinslarini olib tashlash, yaʼni ustki qatlamni ochish, turli koʻchkilarga yoʻl qoʻymaslik alohida talab qilinadi.

Ehtiyojga yarasha koʻmir qazib olish uchun ochiq konda koʻmir ustki qatlamini ochish taqazo etiladi. Bu esa tabiiyki, koʻp vaqt va kuch talab qiladi. Hozirgi kunda korxona mutaxassislarining vazifasi koʻmir qazib olish hajmining oshishiga olib keladigan ochiq konni yanada rivojlantirishdir.

Shu tariqa qizgʻin ish ketayotgan kon faoliyati bilan tanishib, yer sathidan 200 metr pastlikda harakatlanayotgan bahaybat ekskovatorlarni qiziqib kuzatamiz. Ushbu yirik mashinalar yerdan koʻmirni qazib olib, maxsus yuk transport vositalariga ortardi.

Sputnik
Angrenskoye burougolnoye mestorojdeniye

Haydovchining aytishicha, "370 tonnadan iborat boʻlgan, 6 ming voltlik elektr toki bilan ishlaydigan ushbu koʻmir qazib olish ekskovatorini boshqarishning oʻzi boʻlmaydi. Besh kublik ekskovator orqali qazib olingan koʻmir 130 tonnalik "Belaz" yuk mashinasiga yuklanishi kerak. Shuningdek, texnik nosozliklar yuzaga kelganda mashinani tuzatish va uni ishga yaroqli holatga keltirish ekskavator haydovchining vazifasiga kiradi.  U oʻn ikki  soatlik ish faoliyati davomida ana shu muhim va mashaqqatli vazifani bajaradi".

 Qazib olingan koʻmir esa maxsus yuk mashinasi orqali qoʻlda saralash konveyer lentasiga olib oʻtiladi. Ushbu lentada oʻnga yaqin ishchilar koʻmirni boshqa jinslardan ajratib oladilar.

Koʻmirning donadorligini taʼminlash ham ancha murakkab ish hisoblanadi. Jigarrang koʻmir, nisbatan yumshoq boʻlib, qazib olish, yuklash, tushirish, qayta yuklash va tushirish jarayonida zarbalardan oson parchanaladi. Buning oldini olish uchun qazilayotgan koʻmirni toʻgʻridan-toʻgʻri zaboydan vagonga yuklash maqsadida hozirda temiryoʻlni zaboygacha uzaytirish choralari koʻrilmoqda.

Bundan tashqari hozirgi paytda "Oʻzbekkoʻmir" AJ rahbariyati korxonani modernizatsiya qilish, texnik va texnologik qayta jihozlash yoʻllarini izlamoqda. Shu bilan birgalikda har kuni korxona tomonidan  isteʼmolchilarga ikki fraktsiyada oʻrtacha 7-10  ming tonna koʻmir joʻnatiladi -nisbatan maydalari issiqlik elektr stantsiyalariga, yuqori sifatli - yirik, donador koʻmir aholiga yekazib beriladi.

Asosiy maqsad aholiga yetkazib beriladigan koʻmir sifatini sezilarli darajada yaxshilashdan iborat. Buning uchun konda mamlakatda ilgari koʻmir qazib olishda ishlatilmagan agregatlar ham ishga tushirilmoqda.

Qolaversa, "Oʻzbekkoʻmir" AJ rejalariga Apartak ochiq konini rivojlantirish ham kiritilgan. Bu yerda qazib olinadigan koʻmir "Angren" ochiq konidagi qattiq yoqilgʻiga qaraganda sifat jihatidan ustundir. Bu yil "Apartak"da ishlab chiqarish hajmi qariyb 400 ming tonnani tashkil etadi, ammo zarur kon ochish ishlari jadallashtirilib, kelgusi yilda ishlab chiqarish hajmi 1  million tonnaga koʻpaytiriladi.

"Angren" koʻmir koni 1948 yil yanvar oyida qurib ishga tushirilgan va bu yerda yoqilgʻi ochiq usulda qazib olinadi. Ushbu kon geologlar tomonidan 20-asrning 30-yillarida -tekislik va togʻlar chegarasida, Angren daryosining oʻng qirgʻogʻida topilgan. Shu bois korxona shu nom bilan yuritilib kelinadi.

Respublika koʻmir sanoatining resurs bazasini "Angren" koʻmir havzasi va "Shargʻun" va "Boysun" koʻmir konlari tashkil etadi. "Oʻzbekkoʻmir" AJ Angrendagi "Apartak" ochiq va yer osti konlarida ham koʻmir qazib oladi.

Asosiy mavzular