21:21 29 Oktyabr 2020
Efir
  • RUB136.11
  • EUR12285.78
  • USD10359.88
Analitika
Havola olish
1294 0 0

Qorabogʻ mojarosining urushga aylanib ketishiga Armaniston va Ozarbayjonning ichki siyosati sabab boʻlgan.

TOSHKENT ,13 okt — Sputnik, Anton Lisitsыn. Armaniston va Ozarbayjon Moskvada oʻt ochishni toʻxtatish haqidagi shartnomani imzolashganidan soʻng ham Qorabogʻda oʻq ovozi tinmayapti. Tinchlikni buzgani uchun javobgarlikni Yerevan bilan Boku bir biriga toʻnkamoqda. Ikkala tomondan ham qurbonlar boʻlmoqda va shu bilan birga tinchlik muzokalari ham olib borilmoqda. Ozarbayjon va Armaniston diplomatik oʻyinlari haqida RIA Novosti muxbiri.

Ogʻir janglar

Togʻli Qorabogʻda 12 oktyabrdan jangovar harakatlar yangi kuch bilan qaytadan boshlanib ketdi. Ozarbayjon armiyasi zarbalar berishni boshladi, dedi tan olinmagan Togʻli-Qorabogʻ respublikasi prezidenti vakili Vagram Pogosyan.

“Armaniston armiyasi oʻzidan bir necha bor kuchli turk-ozarbayjon kuchlari bilan ogʻir janglar olib bormoqda. ularga Turkiya havo kuchlari, razvedkasi, yollanma jangarilari va terrorchilar yordam bermoqda”, - deb xabar tarqatdi Armaniston Mudofaa vaziri matbuot kotibi Artsrun Ovannisyan.

“Yoʻqotgan hududlarni qaytarish uchun Armaniston qurolli kuchlari, oʻt ochishni toʻxtatish haqidagi kelishuvlarga qaramasdan kichik guruhlar yordamida bir necha bor Ozarbayjon armiyasi pozitsiyalariga hujum qilishga urinmoqda”, - deb xabar qildi Ozarbayjon mudofaa vazirligi.

Shuningdek Ozarbayjon kuchlari Gudrut shahrini qoʻlga kiritishgan. Armaniston esa bu shaharga shturmlar endi boshlandi, deb dezinformatsiya tarqatmoqda, - deb xabar qilmoqda Boku.

Diplomatiya kuchi yetmadi 

Jumadan shanbaga oʻtar kechasi 10 soat davom etgan muzokaralardan soʻng Moskva Armaniston va Ozarbayjon oʻt ochishni bas qilish haqida shartnoma imzolashdi. Sergey Lavrov aytishiga qaraganda ushbu kelishuvga erishishda Rossiya prezidenti Vladimir Putin, Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev va Armaniston bosh vaziri Nikola Pashinyanlar katta hissa qoʻshgan.

Ushbu shartnomada tomonlar 10 oktyabr soat 12:00 dan boshlab oʻt ochishni toʻxtatishga, gumanitar maqsadlarda asirlar bilan almashishga va Xalqaro Qizil Xoch jamiyati qoidalariga asosan qurbonlar tanalarini olib ketishga kelishib olishgan. Janglarni toʻxtatish shartlari keyinroq muhokama qilinishi kerak edi.

Moskva muzokaralari natijalari OBSE boshchiligidagi Minsk guruhi kelishuvidan koʻra kattaroq muvaffaqiyat qozondi, deb xulosa qildi ozarbayjonlik siyosatchi ekspert Axmed Alili.

“OBSE Minskka faqat Ozarbayjon TIV rahbari Djeyxun Bayramovni olib kelgan boʻlsa, Moskva ikkala vazirni ham muzokaralar stoliga oʻtqaza oldi va Minskdan initsiativani olib qoʻydi”, - dedi Alili.

Siyosatchi, muzokaralar juda uzoq davom etganiga ishora qilgan holda, Moskvaning ushbu oʻrtakashligi oson kechmaganini ham qayd etdi.

Togʻli Forabogʻda mojaro boshlanganidan buyon Boku va Yerevan bir-birini urush boshlashda ayblab kelishmoqda.

Tanqidlarga taym-aut

Rossiyalik siyosatchi Armen Asiriyan fikriga koʻra, Yerevanning muzokaralardagi pozitsiyasiga ichki siyosat ham taʼsir qilmoqda. Bugungi bosh vazir hukumat tepasiga kelganidan soʻng Armaniston jamiyati ichida mojarolar keskinlashdi.

“Pashinyanning raqiblarining aksariyati urush boshlanganidan soʻng uni tanqid qilmay qoʻyishdi. Buni oʻziga xos Taym-aut deyish mumkin, lekin ayrimlar tanqid qilishda davom etishmoqda.

Prezident Azerbaydjana Ilxam Aliyev
Ofitsialnыy sayt prezidenta Azerbaydjana

Ozarbayjon rahbari Aliyev esa, ichki jamoatchilikning va tashqi kuchlarning agressiv bosimiga duch kelmoqda.

Qorabogʻ mojarosida ishtirok etayotgan tashqi kuchlar esa hozir diplomatik oʻyinlar uchun “katta eshik” ochilganini his qilishmoqda. Turkiya ushbu imkoniyatdan maksimal darajada foydalanib qolishni istaydi”, deb xulosa qildi Asiriyan.

Yana bir rossiyalik Kavkaz hududi boʻyicha mutaxassis Nurali Gasыmov fikriga koʻra Qorabogʻda hozir faol janglar boʻlayotgani yoʻq. Ikkala tomon ham oʻz joyidan turib oʻq uzmoqda. Janglar haqidagi xabarlar esa ikkala tomon uchun ham muzokaralarda yanada yaxshiroq pozitsiya egallash maqsadida tarqatilmoqda. Haqiqat - 3-4 kunda maʼlum boʻladi.

“Lekin, Gadrut haqidagi xabarlarga ishonsa boʻladi. Bu Qorabogʻning muhim strategik nuqtasidir. U yerdan turib Shusha va Xoʻjavend aholi punktlari yoʻllarini nazorat qilsa boʻladi. Kim Gadrutni qoʻlga kiritsa u butun Fizulin tumani ustidan nazoratni va operativ imkoniyatlarni qoʻlga kiritadi”, - deydi Gasыmov

Qorabogʻ qopqoni 

Qorabogʻ mojarosi oldida diplomatiyaning kuchsizligi va uning urushga aylanib ketishiga sabab, bu  - ikkala davlatning ichki siyosatidir. Ozarbayjon uchun ham Armaniston uchun ham Qorabogʻ  - qopqonga aylandi. Ushbu mojaroda raqib tomonga biroz boʻlsada boʻsh kelish – respublikalar aholisi tomonidan keskin kutib olinadi. Bunda har bir rahbarga “sotqin” yoki “dushman” degan nom olish juda oson.

Aliyev Ozarbayjonning birinchi prezidentlari - Elchibey va Mutalibovlarning taqdirini juda yaxshi biladi. Ular Qorabogʻ mojarosidagi magʻlubiyati uchun oʻz kursilaridan mahrum boʻlishgan edi. Bu oʻrinda iqtisodiy muammolar ham Qorabogʻ muammosidek muhim ahamiyatga ega boʻlmagan, - deydi mutaxassis.

Shu sababli Moskvadagi muzokaralardan oldin Aliyev Qorabogʻda endi vaziyat oʻzgardi, deb eʼlon qilgan edi.

“Men status kvoni oʻzgartirdim. U yerda jang maydonida. Status-kvo endi yoʻq”, - dedi Ozarbayjon prezidenti oʻz fuqarolariga qarab.

Aliyev uchun bu ichki kurashdagi bir necha yilardan beri hal qilinmagan muammoning yechimi, oʻziga xos gʻalabadir, - deydi Gasыmov.

Pashinyan boʻlsa, oʻz fuqarolaridan koʻplab tanqidlarni eshitishga majbur, chunki u hukumat boshiga kelganidan soʻng Qorabogʻ borasida koʻplab vaʼdalar bergan edi. Xususan, u tinchlik shartnomalarida kamida 3 tomon – Yerevan, Boku va Stepanakert ishtirokida tuzilishi kerak, degan edi. (Buning uchun Stepanakert boshqalar tomonidan tan olingan qandaydir rasmiy maqomga ega boʻlishi kerak). Lekin hozirgi shartnomada faqat Armaniston va Ozarbayjon ishtirok etgan.

Bunday katta vaʼdalarni Pashinyan Armaniston ichki siyosatida muhim rolga ega boʻlgan qorabogʻliklar klanining xayrixohligini olish maqsadida bergan.

Boku esa bunday qarashlardan yiroq. Ular muzokaralar formatini oʻzgartirishni istmmaydi. 1998 yildagi muzokaralarda Armaniston tomonidan Robert Kocharyan ishtirok etgan edi. kelib chiqishi qorabogʻlik boʻlgan ushbu siyosatchi oʻsha vaqtda barcha tomonga maʼqul edi.

Endi muammo yechimini tomonlar Minsk guruhi muzokaralari doirasida topishga harkat qilishsa kerak.

 

Asosiy mavzular