11:14 16 Yanvar 2021
Efir
  • RUB141.29
  • EUR12796.16
  • USD10473.20
Analitika
Havola olish
222951

Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari koronavirus pandemiyasi va iqtisodiy qiyinchiliklarga qaramay jadal rivojlanishda davom etmoqda. Oʻtgan yilning optimistik natijalari ushbu fikrni tasdiqlaydi.

Oʻzbekiston Respublikasi Senati oʻtgan hafta Mudofaa vaziri Bahodir Qurbonovning 2020 yilda qurolli kuchlarni rivojlantirish toʻgʻrisidagi hisobotini tahlil qildi va quyidagi xulosaga keldi: "Qoʻshinlarni yangi qurol-yarogʻ va texnika bilan taʼminlash boʻyicha jadal surʼatlarda olib borilayotgan ishlar tufayli mavjud qurol-aslahalarning 27 foizi yangilandi". Bundan tashqari, zamonaviy xalqaro talablarga muvofiq toʻrtta harbiy poligon va togʻ oʻquv markazi rekonstruktsiya qilingan. Shunday qilib, dekabr oyi boshida Nukus poligoni yangi koʻrinishga ega boʻldi; avvalroq Chirchiq poligonida Mudofaa vazirligining modellashtirish va simulyatsiya qilish boʻyicha dala oʻquv markazi barpo etilgan boʻlib, u yerda 160 nafar taktik boʻgʻin qoʻmondonlari oʻqitildi.

V Uzbekistane vozobnovili prizыv v armiyu v svyazi so smyagcheniyem karantina.
© Ministerstvo oboronы Uzbekistana

Qiyin geosiyosiy va iqtisodiy sharoitda Oʻzbekiston zamonaviy, mobil, samarador 50 ming kishilik armiyani yaratdi. Oʻzbekiston mintaqada mudofaa qurilishi sohasida tan olingan yetakchi mavqeini saqlagan holda, harbiy qudrat boʻyicha jahon reytingida Belarus, Qozogʻiston va Ozarbayjonni ortda qoldirib, munosib 52-oʻrinni egallab kelmoqda.

Global Firepower maʼlumotlariga koʻra, bugungi kunda Oʻzbekiston armiyasi 185 ta samolyot (shu jumladan 90 dan ortiq hujum samolyotlari va vertolyotlari), 420 ta tank va 1 210 ta boshqa zirhli texnika, 98 ta raketa komplekslari va 137 ta samoxod artilleriya uskunalari bilan qurollangan.

Respublika harbiy qudratining oshib borayotganini Markaziy Osiyodagi turbulentlik: xalqaro terrorizm, diniy ekstremizm va afgʻon narkotrafikining oʻsishi belgilab beradi. Toshkent 2020 yilgacha armiyani modernizatsiya qilish va eng zamonaviy qurol-yarogʻ bilan qayta jihozlash dasturini muvaffaqiyatli hayotga tatbiq etmoqda, bunda Rossiyada ishlab chiqarilgan zarba aviatsiyasi, havo hujumidan mudofaa tizimlari va bronetank texnikalariga koʻproq ahamiyat qaratilmoqda.

Ilgariroq Strategic Defense Intelligence konsalting kompaniyasi hisobotida Oʻzbekistonning 2020 yilgi mudofaa xarajatlari 3,4 milliard dollarni tashkil etishi taʼkidlangandi. 2018 yil yanvar oyida davlat rahbari Shavkat Mirziyoev "Oʻzbekiston Respublikasining mudofaa doktrinasi toʻgʻrisida" gi qonunni imzoladi, unda qoʻshinlarni zamonaviy qurol-yarogʻ va harbiy texnika turlari bilan qayta jihozlash va davlat mudofaa-sanoat majmuasini yaratish parametrlari belgilab berilgandi.

Avvalroq, prezident farmoni (2017 yil noyabrdagi) bilan Oʻzbekiston mudofaa sanoati davlat qoʻmitasi tashkil etilgan boʻlib, uning vazifalariga davlat mudofaa buyurtmasi va harbiy-sanoat kompleksini shakllantirish kiradi. Kadrlar tarkibi va tuzilmaviy takomillashtirish, qoʻshinlarni qayta qurollantirish harbiy rivojlanishning ustuvor yoʻnalishlariga aylandi.

Tezkorlikda ishlash

Oʻzbekiston va Rossiya oʻrtasidagi rivojlanib borayotgan harbiy va harbiy-texnik hamkorlik - umumiy xavfsizlikka boʻlgan tahdidlarga nisbatan tabiiy javobdir. Xalqaro terrorizm va diniy ekstremizmga qarshi kurash Oʻzbekiston armiyasini eng soʻnggi qurol-yarogʻ bilan bilan toʻliq qayta jihozlashni nazarda tutadi. Toshkent faqat eng yaxshi qurollarni olishga intilmoqda va Moskva esa xalqaro bozorda boshqasini taklif qilmayapti ham. 2020 yilda RFning mudofaa mahsulotlarini eksporti 12,8 milliard dollarni tashkil etgani va "Rosoboroneksport" buyurtma portfellarining umumiy qiymati 50 milliard dollarga baholanishi ham bejizdan emas.

Tanki T-14 Armata
© Sputnik / Mixail Voskresenskiy

Rossiya bilan harbiy texnik hamkorlik sohasida 12ta shartnomani amalga oshirish ishlari davom ettirilmoqda, ularga koʻra Toshkent yangi radiolokatsiya komplekslariga, Su-30SM qiruvchilariga, Mi-35M zarba vertoletlariga ega boʻladi. (Armiya aviatsiyasini shunday mashinalar bilan qayta qurollantirish tendentsiyasi yaqin yillarda ham saqlanib qoladi, chunki dunyoda bundan yaxshisi hali ixtiro qilinmagan).

Yana bir yirik shartnoma bilan Rossiyaning K53949 "Tayfun" zirhlangan avtomobillari yirik partiyasini bosqichma-bosqich yetkazib berilish belgilab berilgan. Eslatib oʻtamiz, 2016 yildan buyon Oʻzbekiston barcha harbiy mahsulotlarni RF ichki narxlarida olmoqda, ODKB zonasi tva Bojxona ittifoqi tashqarisidagi yagona MDH davlati bunday imtiyozlarga egadir. Toshkentdagi MS RemTex MCHJ (Mudofaa sanoati davlat qoʻmitasi tuzilmasi) bazasida Rossiyaning 4x4 va 6x6 gʻildirakli formulaga ega "Ural" yuk mashinalarining yigʻilishi esa yanada yaqin integrallashuvni oʻzida aks ettiradi.

Oʻzbekiston va Rossiya oʻrtasidagi harbiy-texnik hamkorlik Gʻarb va Xitoy bilan shunga oʻxshash aloqalarni istisno etmaydi. Masalan, Qoʻshma Shtatlar kichikroq miqdordagi RQ-11B Raven (uchuvchisiz uchish apparatlari) yengil dronlar partiyasini yetkazib berdi. Turkiya bilan kelishuvga binoan Oʻzbekistonda litsenziyaga ega Ejder Yalçınpo zirhli mashinalari ishlab chiqarilmoqda. Xitoy FD-2000 olis masofali zenit-raketa tizimini (S-300 havo hujumiga qarshi mudofaa tizimining modifikatsiyasi) va Yilong-1 dronini yetkazib berdi. Ushbu boʻlimda Toshkent murakkab kontseptual tanlovni amalga oshirishi kerak boʻladi.

Amerika qurollarini sotib olar ekan, NATO bilan oʻzaro mos keluvchi tezkorlikni kuchaytirish orqali Oʻzbekiston oʻz armiyasini texnologiyalarga va AQShning mintaqada yurituvchi oldindan aytib boʻlmaydigan tashqi siyosatiga tobe qilib qoʻymoqda. Oʻzbekistonning NATO mamlakatlari bilan mudofaa sohasida hamkorligining faollashuvi, albatta, Rossiya va ODKB aʼzolari bilan xuddi shunga oʻxshash oʻzaro hamkorlikni avtomatik ravishda cheklaydi.

Bundan tashqari, oʻzbekistonlik harbiy mutaxassislarning Pentagon instruktorlari tomonidan qayta oʻqitilishi Amerika qurollari va jangovar foydalanish standartlarini, qurollarni doʻstona aloqa vositalari bilan birlashtirishni, axborot uzatish standartlarining uzatilishini belgilaydi va Rossiya qurollaridan foydalanishni cheklaydi. Mutaxassislarni tayyorlash tizimi, qurol-yarogʻ arsenali, strategiya va taktika - bu qoʻshinlarning jangovar tayyorgarligiga va pirovardida jangda gʻalaba qozonishga qaratilgan yagona texnologik jarayonning alohida qismlaridir. Texnologik aloqalardan birini almashtirish muqarrar ravishda butun armiya organizmini transformatsiya boʻlishiga olib keladi (yoki majruh holatga keltiradi).

Yagona mudofaa maydoni

Suveren Oʻzbekistonning harbiy doktrinasi mudofaa xususiyatiga ega. Toshkent harbiy-siyosiy ittifoq va koalitsiyalardan oʻzini chetroq oladi. Oʻzbekiston armiyasining chet eldagi jangovar harakatlardagi ishtiroki va chet el harbiy bazalarini Oʻzbekiston hududida joylashtirish ushbu qonun bilan taqiqlangan.

Shunga qaramay, qoʻshni respublikalar - Qirgʻiziston va Tojikistonda joylashgan Rossiya harbiy bazalarining "flangaviy qoʻllab-quvvatlashi"ni hisobga olingan holda, blokdan tashqarida boʻlgan Oʻzbekiston amalda KXSHT "xavfsizlik soyaboni" ostida turadi. Bundan tashqari, Toshkent MDHning havodan hujumga qarshi mudofaaning yagona tizimiga qoʻshilgan va Moskva bilan havo hududidan birgalikda foydalanish toʻgʻrisida kelishib olgan. Oʻzbekiston armiyasining boʻlinmalari muntazam ravishda Rossiya Markaziy harbiy okrugi manevrlarida va aksilterror mashgʻulotlarida ishtirok etib keladilar.

Shunday qilib, Rossiya harbiy xizmatchilari Oʻzbekiston Respublikasi poligonlaridan birida maxsus kuchlarning qoʻshma taktik va maxsus mashgʻulotlarida zamonaviy terrorchilarga qarshi (razvedka va hujum dronlari bilan) qarshi kurash olib borishdi. Ikki mamlakat spetsnazlari bir necha kun davomida dushman joylashgan hududlarga yashirin kirib borish harakatlanishni mashq qildilar, artilleriya va aviatsiya zarbalarini sozladilar va jinoiy uyushmalar qoldiqlarini "yoʻq qildilar". Avvalroq, havo hujumiga qarshi mudofaa kuchlari va Oʻzbekiston Harbiy-havo kuchlari Qozogʻistonning "Sari-Shagan" poligonida MDH qoʻshma havo hujumiga qarshi mudofaasi tizimining "Jangovar Hamdoʻstlik" qoʻshma (koʻp millatli) mashgʻulotlarida qatnashgan edi.

Har qancha aylantirmang, Markaziy Osiyodagi umumiy mudofaa maydonidan chiqish deyarli imkonsiz, bunday qilish kerakmi oʻzi.

Asosiy mavzular