10:09 23 Yanvar 2021
Efir
  • RUB142.66
  • EUR12682.88
  • USD10500.81
Analitika
Havola olish
789 0 0

Ozarbayjon armiyasi parad arsenali bizni yana bir bor qurol ishlatish samaradorligi, harbiy mutaxassislarni tayyorlash sifati, qoʻshinlarning taktik va operativ tayyorgarlik darajasi toʻgʻrisida oʻylashga majbur etmoqda.

Ozarbayjon qoʻshinlari Togʻli Qorabogʻdagi 44 kunlik jangovar harakatlar davomida Belarus va Rossiyada ishlab chiqarilgan qurollar - artilleriya, zalp bilan oʻt ochish reaktiv tizimlari, tanklar va hattoki SSSR davri arsenalidan zenit-raketa majmualaridan oʻta samarali va natijador foydalandilar. Turkiya va Isroilning uchuvchisiz uchish qurilmalari artilleriyaga yordam berdi, razvedka va zarba konturini shakllantirishda hissa qoʻshdi, dushman jangovar ruhiyatini tushirish uchun koʻplab video materiallarni taqdim etdi va bularning barchasiga qaramay ular jangovar harakatlar muvaffaqiyatini taʼminlay olmadilar.

Bokudagi Ozodlik maydonida 10 dekabr kuni Togʻli Qorabogʻdagi gʻalabaga bagʻishlangan harbiy parad boʻlib oʻtdi, unga 150 ga yaqin harbiy texnika, shu jumladan, yaqinda xizmatga qabul qilingan zamonaviy texnika jalb qilindi. Parad saflarida Belarus va Rossiya mudofaa-sanoat kompleksi mahsulotlari koʻp koʻzga tashlandi. Zamonaviy T-90S tanklari, BMP-3 piyoda jangovar mashinalari, BTR-82A bronetransportyorlari, "Solntsepyok" ogʻir oʻt ochish tizimlari, "Smerch"(Rossiya) va "Polonez" (Belarus) zalp bilan oʻt ochish reaktiv tizimlari, bahaybat "Msta-S", "Akatsiya", "Pion" samoxod artilleriya uskunalari fonida 1970-yillar namunasidagi ancha keksaygan harbiy havo hujumidan mudofaa tizimlari - "Osa" va "Shilka" ZRKlari qaysidir maʼnoda qoʻrs koʻrinib qolgan edi.

Alqissa, bu toʻgʻri "Osa"lar edi - bortida zabt etilgan havo nishonlar sonini aks ettiruvchi yulduzlari bor "Osa"lar.

Shuningdek, turklar tomonidan ishlab chiqarilgan gʻildirakli zirhli mashinalar ham taqdim etildi. Ozodlik maydonida tomoshabinlar UAZ", "Ural", "KamAZ" avtomobillarini ham koʻrdilar. Oxirgilarining bortida "Bayraktarlar"i ham bor edi. 

Togʻli Qorabog boʻyicha kelishuv: Ozarbayjon, Armaniston va Rossiya rahbarlari nimani kelishib oldilar
Ria.ru / AZTV / RT Arabic / Minoboronы Rossii / Press-slujba pravitelstva Respubliki Armenii / Ruptly

Parad yakunida Boku ustidan MiG-29 qiruvchilari va Su-25 shturmoviklari, hamda RFda ishlab chiqarilgan Mi-35 va Mi-17 zarba hamda harbiy-transport vertolyotlari uchib oʻtdi.

Ozarbayjon armiyasi parad arsenali bizni yana bir bor qurol ishlatish samaradorligi, harbiy mutaxassislarni tayyorlash sifati, qoʻshinlarning taktik va operativ tayyorgarlik darajasi toʻgʻrisida oʻylashga majbur etmoqda. Ozarbayjon armiyasi qurol-aslahalar sifatida koʻzga koʻrinarli ustuvorlikka ega emasdi, bu aslahalar soni esa harbiy harakatlar teatri bilan cheklanardi. Faqatgina tekislikda hujumkor "oqim" koʻrinishida yuzta T-90S tanklarini saf torttirsa boʻladi. Togʻoldida manevr uchun maydon va oʻzini mudofaa qilayotgan qoʻshinlarning taktik tayyorgarligi raqibning uzoq masofali artilleriyasi va razvedka vositalaridan koʻra koʻproq maʼno kasb etishi mumkin.

Samarali apgreyd

Qurolni qoʻllay bilish "temir"ning taktik-texnik xarakteristikalaridan kamroq ahamiyatga ega emas. Maʼlumki, Qorabogʻda LORA operativ-taktik raketa majmuasi (Rossiya "Tochka" tezkor-taktik raketa majmuasining Isroil analogi)ni Ozarbayjon tomoni bir marta - Akar daryosi boʻylab koʻprikda foydalandi.

Lekin Ozarbayjon armiyasining "Osa" harbiy havo hujumidan mudofaa tizimlarida katta miqdorda urib tushirilgan nishonlar - arman dronlari (ular soni 20dan ortiq)ni anglatuvchi yulduzlar aniq koʻrinib turibdi. Muayyan operatsiyada modernizatsiya qilingan va nisbatan arzon "Osa"lar eng yangi "Lora"(Long-Range Artillery Missile)ga qaraganda ancha samarali boʻlib chiqdi - majmua kompleksi 100 mln dollar va kompleks uchun har bir raketa uchun yana bir yarim million dollar.

Misol tasodifiy emas, axir Armaniston tomonining "Osa"lari jangovar vaziyatda oʻzini yaxshi tomondan koʻrsatmadi - "Bayraktar" rusumidagi UUQlar ularni osonlikcha aniqlar va yoʻq qilardi, garchi hammasi mutlaqo aksincha boʻlishi kerak edi. Boku maʼlumotlariga koʻra 40 ta "Osa" ZRK, 5 dona "Tor" ZRKlari, 4 dona "Kub" ZRKlari, 14ta "Zastava" zenitkalari yoʻq qilingan. Bu yerda nima koʻproq - raqibni toʻgʻri baholay olmaslikmi yoki oʻz imkoniyatlariga haddan ziyod koʻproq baho berib yuborish - aytish qiyin.

Harbiy havo hujumiga qarshi mudofaa raschyotlari tayyorgarligi masalasiga toʻxtalmaymiz, ammo, sal oldin Ozarbayjon "Osa"lari belarusning "Tetraedr" korxonasi yordamida modernizatsiya qilingan va butunlay yangi sifatlarga ega boʻlgan edi. Belarus mutaxassislari elektronikani takomillashtirdilar, ZRKni yanada "oʻtkir koʻzli" va toʻpni uzoqqa ota oladigan qilgan edilar -  T382 raketalari nishonlarni 20 kmgacha masofa, 10 ming metrgacha boʻlgan balandlikda ham (Bayraktar "potologi" 8200 metr) ura oldi. Aytgancha, belaruslar xuddi shunga oʻxshash qoʻshin Havo hujumiga qarshi mudofaa tizimlari aprgeydini arman tomonidan ham taklif qilishgan edi. Ammo Yerevandagilar iqtisod qilishni istadi. Urushgacha boʻlgan davrda zamonaviy qoʻshin havo hujumiga qarshi mudofaa tizimlari ham yetarli edi - soʻnggi yillarda Rossiya Armanistonga "Buk-M1-2" va "Tor-M2KM"ni, shuningdek, "Avtobaza-M" yer usti radiotexnika razvedka majmualarini yetkazib berdi.

Qorabogʻ mojarosidagi Ozarbayjon va Arman tomonlari oʻrtasidagi texnologik muvozanat borasida tushunchaga ega boʻlishingiz uchun shuni eslatib oʻtmoqchiman: Armaniston Rossiyaning toʻrtta "Iskander-E" raketa tizimining (25 ta raketa toʻplami bilan) dunyodagi birinchi importyoriga aylangan edi, u shuningdek, 12 ta noyob Su-30SM qiruvchi samolyotlarini, (hozircha 4 tasiga egalik qilmoqda), TOS-1A "Solntsepyok" ogʻir oʻt ochish tizimlari, "Smerch" zalp bilan oʻt ochish reaktiv tizimlari, tankga qarshi boshqariladigan 9M113M raketalarini xarid qildi. Yerevan RFning umumiy hajmi 300 mln dollarlik davlat kreditlari bilan birgalikda Rossiya qurol-yarogʻini imtiyozli ichki narxlarda olmoqda, bir qarashda Armaniston arsenallari nisbatan qisqa muddatli harbiy toʻqnashuvda magʻlubiyatga uchrashidan nishon yoʻq edi.

Turkiya omili

Ozarbayjon hududida muntazam oʻtkazilib, nafaqat Naxichevan Avtonom Respublikasi, balki Gyanja, Kurdamir, Yevlax atroflari va Togʻli Qorabogʻ yaqinidagi boshqa aholi punktlarini ham qamrab oladigan Ozarbayjon-Turkiya ishtirokidagi qoʻshma "Mustahkam birodarlik" harbiy mashgʻulotlari Yerevan uchun sir emas edi. Shu bois, oldindan "poroxni quritish", tizimli javobni tayyorlash kerak edi.

Shuni qayd etishimiz lozimki, Rossiya Ozarbayjonga ochiqchasiga (MDHdagi boshqa koʻplab mamlakatlar qatorida) bir necha yil davomida 100ta T-90S tanklari, 118 BMP-3, 230 BTR-82, 18 ta 152 mm kalibrli oʻzi yurar "Msta-S" gaubitsalari, 18 ta 120 mm kalibrli "Vena" qurolini, 18 ta 300 mm kalibrli "Smerch" RSZO (zalp bilan oʻt ochish raketa tizimi) jangovar mashinalari va 24ta "Solntsepyok" TOS-1A ogʻir oʻt ochish jangovar mashinalarini yetkazib berib, uni tish-tirnogʻigacha qurollantirgan emas. Belarus sheriklar ham xuddi shunday shaffof tarzda Bokuga "Polonez" zalp bilan oʻt ochish raketa tizimini sotgan edi.

Shunga qaramay, dushman ustidan gʻalaba metallga va urushdan ancha oldin Bosh shtab tuzadigan rejalarga bogʻliq boʻladi. 27 sentyabr kuni Qorabogʻ ustida Isroil va Turkiya dronlari paydo boʻlganida, artilleriya gumburlaganida, bu mojaro uzoqqa choʻzilishi ehtimollaridan biri edi. Armaniston tomoni bunga chorak asrdan koʻproq vaqt davomida tayyorlanishi kerak edi. Keyingi jangovar harakatlar Ozarbayjon texnologik jihatdan ushbu operatsiyaga Armanistonga qaraganda yaxshiroq tayyorlanganini koʻrsatdi. Ozarbayjon qoʻshinlari dushman mudofaasida zaif tomonlarni qatʼiy qidirardi va topardi. Dronlar, avvalambor, psixologik jihatdan bosim oʻtkazardi. Armaniston tomonining logistikasi, front orqasi va butun harbiy tashkiloti yuqori darajada emasligi maʼlum boʻldi.

Asosiy mavzular