15:50 27 Sentyabr 2020
Efir
  • RUB136.28
  • EUR12210.60
  • USD10315.62
Kolumnistlar
Havola olish
445 0 0

Davlat kotibi Mayk Pompeo Xavfsizlik Kengashi aʼzolarini Eronga qarshi sanktsiyalarning qaytarish toʻgʻrisida xabardor qilish maqsadida BMT qarorgohiga shaxsan oʻzi tashrif buyuradi.

AQSH tashqi siyosiy mahkamasi rahbari Fox News telekanaliga intervyu berib, Amerika rahbariyati voqealarning keyingi rivojini qanday koʻrishini batafsil aytib berdi.

Ukrainskiy passajirskiy samolet poterpel krusheniye v Irane
Obщestvo Krasnogo Polumesyatsa Islamskoy Respubliki Iran

Pompeoning soʻzlariga koʻra, "barcha sanktsiyalar tiklanib, dunyo yanada xavfsizroq boʻladi", chunki "eronliklar Rossiyaning havo mudofaasi tizimlarini, Xitoy tanklarini va Yaqin Sharqdagi tinchlik va barqarorlikka tahdid soladigan barcha narsalarni olish imkoniyatiga ega boʻlolmay qoladi". Agar boshqa davlatlar (birinchi navbatda Rossiya va Xitoy) AQSH tomonidan tiklanayotgan cheklovlar rejimiga rioya qilishdan bosh tortsalar, unda ular oʻzlari ham cheklovlarga duch kelishadi. Davlat departamenti rahbari taʼkidlashicha, AQSH "mamlakatlar Amerikaning mavjud sanktsiyalariga rioya qilmaganlarida, buni avval ham amalga oshirgan, <...>  biz har bir davlatni bu uchun javobgarlikka tortganmiz va biz buni BMTning kengroq sanktsiyalariga nisbatan ham qoʻllaymiz".

Eron mavzusining navbatdagi keskin jonlanishi muhim sananing yaqinlashishi bilan bogʻliq - 2020 yil 18 oktyabr.

Aynan shu kuni Qoʻshma keng koʻlamli harakatlar rejasining (SVPD, koʻproq “yadroviy bitim” deb ataladi) eng muhim moddalaridan biri - qurol-yarogʻ embargosining muddati tugaydi. 18 oktyabrgacha Eronga harbiy texnika yetkazib berish ruxsatli hususiyatga ega va har bir holat boʻyicha BMTning maxsus roziligini talab qiladi.

AQSH esa 2018 yilning oʻzidayoq SVPDdan chiqib ketgan, ammo qurol embargosining yaqinlashayotgan muddati ularni boshqa ishtirokchilar bilan ishlashni kuchaytirishga majbur qildi - bu mavzu amerikaliklar uchun oʻta muhimdir.

Aynan shu masala boʻyicha ular bir hafta oldin juda jiddiy muvaffaqiyatsizlikka uchradilar. Vashington embargoni uzaytirish toʻgʻrisida qarorni BMT Xavfsizlik Kengashi orqali qabul qilishga urinishi omadsiz yakunlandi.

Gap hattoki, Rossiya va Xitoy oʻzlarining veto huquqlaridan foydalanishganida ham emas. AQSH bunday natijaga oldindan tayyor boʻlishgan. Ular uchun yoqimsizi - ularni faqat bir mamlakat - Dominikan Respublikasi qoʻllab-quvvatlaganidadir. Xavfsizlik Kengashining barcha aʼzolari - ham doimiy, ham  vaqtinchalari, betaraf boʻlishni afzal koʻrdilar. Oʻzining Eronga qarshi vas-vasasi bilan hammani, shu jumladan oʻz ittifoqchilarini ham charchatganligi Vashington uchun qanchalar sharmandalarcha natija ekanligini tasavvur qilish qiyin emas.

Ammo, albatta, bu ularning pozitsiyalariga hech qanday taʼsir koʻrsatmadi.

Avvaliga Donald Tramp Vladimir Putinning Eron boʻyicha yuqori darajadagi onlayn-sammitni oʻtkazish gʻoyasini rad etdi. Rossiya prezidenti Eron atrofidagi vaziyatning keng koʻlamli mojaroga aylanishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida sammit oʻtkazish taklifini ilgari surgan bir paytda, Amerika tomoni BMT Xavfsizlik Kengashi "qurol embargosini uzaytirish bilan bogʻliq munozaralar uchun eng yaxshi joy" ekanligini va umuman Moskva "bu masalani muhokama qilish uchun hech qanday qonuniy asos yoʻqligini bir necha bor va tushunarsiz ravishda taʼkidlaganidan" gʻazabdaligini maʼlum qildi.

Endi Mayk Pompeoning ijrosidagi yana bir qadam, unda Vashington maqsadga erishish yoʻlida choralar koʻrishda bir qadam ham orqaga chekinmasligi aniq koʻrsatdi.

Har qanday toʻsiqlarni rad etib, belgilangan yoʻnalishda harakatlarni davom ettirgan Amerika hukumatining izchilligi va jasoratiga tam berish kerak. Muammo shundaki, ular hozirda bir joydan siljiy olmay, harakat qilishmoqda. Ularning harakatlari va erishilgan natijalar nisbati va umuman, bunday yondashuvning samaradorligi borasida savol tugʻilishi tabiiy.

Koʻp yillar davomida Amerikaning tashqi siyosati "singunicha bosim oʻtkazish" tamoyiliga asoslangan edi, chunki u haqiqatan ham ish bergan. Shunchalik samarali boʻlganki, kuch ishlatish tahdidining oʻzi yetarli boʻlgan.

Muammo shundaki, anchadan beri ushbu yondashuvning samaradorligi shunchalar shubhali boʻlib va Amerika tashqi siyosatidagi muvaffaqiyatsizliklar roʻyxati shu qadar kengaydiki, barcha itoatsizlarni jazolash va ularni oʻzlari istagan xatti-harakatlarga majburlash vaʼdalari qoʻrquvni emas, aksincha, takabburona istehzo, befarqlik va AQShda istagan narsalariga yetishish uchun imkoniyati yoʻqligiga ishonchni vujudga keltirmoqda.

Allaqachon sanktsiyalar ostida boʻlib kelayotgan Rossiya va Xitoyni yangi sanktsiyalar bilan qoʻrqitish befoyda. Bundan tashqari, tarozining boshqa tomonida oʻz qurol-yarogʻlarini yangilash zaruriyatiga ega va buning uchun toʻlashga tayyor Eron. Amerika aqalla oʻz ittifoqchisi boʻlgan va Rossiyaning S-400 tizimlarini sotib olgan Turkiyani jilovlay olmagan boʻlsa, unda "yaramas davlat"ni oʻziga boʻysindirish imkoniyatlari qanday boʻlarkin?

Ovoz berishda betaraf boʻlgan Gʻarb mamlakatlari, shu jumladan AQShning eng yaqin ittifoqchisi Buyuk Britaniya ham, koʻrinishidan Eronning ulkan qurol bozoridan bir yoqimli qismini olishga xafsalasi baland. Shunchalar balandki, okean ortidagi hamkorining noroziligi va tahdidlari oʻz pozitsiyasini oʻzgartirishga asosli sabab deb koʻrinmayapti.

Asosiy mavzular